Artykuły

Ksiądz Józef Gula (TChr) – jego życie i współpraca z Polakami i Polonią w Australii i w Wielkiej Brytanii.

image_pdfPOBIERZ PDFimage_print

K.Otoka

Ksiądz Józef Gula (TChr) – jego życie i współpraca z Polakami i Polonią w Australii i w Wielkiej Brytanii.

Ks. Józef Zbigniew Gula – syn Antoniego i Jadwigi z domu Ekiert, przyszły kapłan Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii Zagranicznej[1], filozof i teolog, urodził się 21 sierpnia 1926 roku w Lublinie.

Po ukończeniu Szkoły Powszechnej, zdał (w 1939 roku) do I klasy Państwowego Gimnazjum i Liceum im. Jana Zamoyskiego w Lublinie. Jednakże z powodu wybuchu II wojny światowej nauki w tej placówce nigdy nie podjął.

W czasie wojny jako nastolatek dokształcał się (uczestniczył w tajnych kursach) i pracował zarówno jako pomocnik litograficzny w drukarni, jak i jako robotnik.

W tym czasie, jako członek „Szarych Szeregów” o pseudonimie „Longin”, zaangażował się też w działalność Armii Krajowej (AK). W 1944 roku pełnił też funkcję sanitariusza i „amunicyjnego ręcznego karabinu maszynowego” w Oddziale Leśnym „Nerwa”[2]. W końcowej fazie wojny oddział ten wchodził w skład kompanii 8. Pułku Piechoty Legionów Okręgu AK Lublin. Pod koniec czerwca 1944 roku oddział „Nerwa” (wraz z oddziałami AK „Argil” i „Mały” (z 15 Pułku Piechoty AK „Wilków”) w okolicach  Józefowa nad Wisłą starł się z oddziałem Gwardii Ludowej (GL) „Cień”, który dążył do rozbicia żołnierzy AK. Pod koniec lipca 1944 roku oddział Józefa Guli został ostatecznie przez NKWD i wspomniany oddział GL rozbrojony. Z tego też powodu Józef Gula przez jakiś czas ukrywał się, pracując jako sanitariusz w przyklasztornym szpitalu. Jako sanitariusz trafił też  na moment (ukrywając swoje związki z AK) do Ludowego Wojska Polskiego. Z wojskiem tym dotarł w listopadzie 1945 roku do Poznania. Tutaj też (4 lipca 1947 roku) zdał egzaminy maturalne i uzyskał świadectwo dojrzałości. Pod koniec sierpnia tego samego roku zwrócił się z prośbą do Towarzystwa Chrystusowego (TChr) o przyjęcie do Nowicjatu kleryków. Do seminarium przyjęty został miesiąc później – 20 września[3].

W 1948 roku podjął też studia filozoficzne, które ukończył w Poznaniu w czerwcu 1950 roku. W tym samym roku rozpoczął też studia teologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. Trzy lata później, 21 czerwca 1953 roku (w Poznaniu), przyjął z rąk ks. Bpa Herberta Bednorza święcenia kapłańskie.

Zanim wyjechał za granicę przez kilka lat pracował w Wyższym Seminarium Duchownym w Ziębicach Śląskich (1954-1958). Następnie służył w Naramowicach i parafii św. Jana Chrzciciela w Szczecinie. Przez jakiś czas był też proboszczem  parafii Sarbia koło Szczecina.

W 1959 roku skierowany został jednak przez ks. Ignacego Posadzego do pracy zagranicznej. Początkowo, tj. przez 10 lat (1959-1969), posługę kapłańską pełnił wśród Polonii australijskiej. Współpracę z tamtejszą Polonią rozpoczął w diecezji Maitland-Newcastle, w Nowej Południowej Walii (msze św. odprawiał w: Cardiff, Greta, Hamilton, Tarro i Maitland). W tym czasie, w Domu Polskim w Broadmeadow, poświęcił „świetlicę Mieszka I”, z której korzystali m. in. uczniowie Polskiej Szkoły Sobotniej.  Zaś we wrześniu 1962 roku mianowany został superiorem okręgowym wszystkich Chrystusowców, którzy przebywali w tym kraju[4]. W tym czasie, tj. do 1965 roku pełnił też rolę reprezentanta Polskiej Misji Katolickiej przy Radzie Naczelnej Organizacji Polskich w Australii (1959-1965). W 1965 roku przeniesiony został z Nowej Południowej Walii do stanu Victoria – do Sale-Gipsland.

Warto wspomnieć, że pełniąc funkcję zastępcy Rektora Polskiej Misji Katolickiej w tym kraju, mocno angażował się też w obchody Tysiąclecia Chrztu państwa polskiego, które celebrowano we wszystkich ośrodkach polskich w Australii i na Tasmanii[5].

W 1970 roku (w marcu) wyjechał do Wielkiej Brytanii. Początkowo przebywał w Lampeter – w hrabstwie Ceredigion (w środkowej Wali). Kilka miesięcy później jednak (we wrześniu) został przełożonym księży Chrystusowców w Anglii (otrzymał tytuł wiceprowincjała). Następnie, tj. w październiku tego samego roku, ks. Władysław Staniszewski (ówczesny rektor Polskiej Misji Katolickiej w Anglii i Walii) przeniósł go do Newcastle-Upon-Tyne (w północno-wschodniej Anglii). Stąd, po czterech latach (w styczniu 1974 r.) trafił do Londynu – do parafii polskiej na Wimbledonie.

Przebywając w stolicy Wielkiej Brytanii ks. Gula nawiązał kontakt z Polskim Uniwersytetem na Obczyźnie (PUNO). Z uczelnią tą współpracował ponad 20 lat – początkowo jako wykładowca, a po obronie doktoratu na University College London (w 1992 roku) także jako profesor. W latach 1998 -1999  pełnił nawet funkcje prorektora tej najmniejszej polskiej uczelni. A w kolejnych latach był aktywnym członkiem Senatu PUNO.

Jak zauważyła Joanna Pyłat „wniósł do PUNO  zarówno  ideały  krakowskiego  Alma Mater, jak i dociekliwe spojrzenie absolwenta University College London”[6].

W tym czasie napisał też i opublikował w języku angielskim dwie książki – The Roman Catholic Church in the History of the Polish Exiled Community in Great Britain (1993) i Poles in the USRR during the Second World War.

W swoich publikacjach podkreślał, że „nacja jest społecznością kulturową a nie polityczną”[7]. Przypominał, że w wydaniu polskim kultura stanowi produkt materialnego i duchowego rozwoju narodu, a także, że „przekazywana była z pokolenia na pokolenie”[8].

Przez lata pracował też jako wolontariusz w polonijnych organizacjach. Był m. in. powiernikiem Polskiego Funduszu Dobroczynności i Funduszu Mateusza Grabowskiego w Londynie, członkiem Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie (PTNO), kapelanem Związku Katolickich Polskich Organizacji Kobiecych i Koła Harcerek i Harcerzy z Lat Minionych. Co ciekawe, w czasie Stanu Wojennego zaangażował się zarówno w organizację pomocy na rzecz rodaków w kraju, jak i (m. in. z gen. Klemensem Rudnickim) w protesty pod Ambasadą PRL[9].

W ludzkiej pamięci zapisał się jednak głównie jako proboszcz parafii Wimbledon- Pytney, który przyczynił się do zakupu kościoła Św. Jana Ewangelisty[10].

Dla Polaków zamieszkałych w południowo-zachodnim Londynie zakup tego Kościoła stanowił ważny (wręcz przełomowy) moment, ponieważ wcześniej gromadzić się oni mogli jedynie w małej kaplicy usytuowanej w domu parafialnym przy Pelham Road[11]. W 1974 r. ks. Józef Gula przedstawił parafianom pomysł zakupu Kościoła i nowego domu parafialnego[12]. Kontrakt w sprawie zakupu tego domu (Polskiego Ośrodka Katolickiego Wimbledon-Putney) podpisany został 10 października 1976. Dwa miesiące później, tj. 2 stycznia 1977 roku, dom ten poświęcony został przez rektora PMK ks. prał. Karola Zielińskiego[13].

Kościół Św. Jana Ewangelisty przejęty został przez polską wspólnotę nico później, tj. 1 maja 1977 roku[14]. Uroczystość poświęcenia Kościoła zorganizowana została 29 maja. W dniu tym Kościół poświęcił J.E. ks. bp Władysław Rubin – delegat Prymasa Polski dla Duszpasterstwa Emigracji. Wspólnota parafialna otrzymała też obraz Matki Bożej Częstochowskiej (poświęcony przez Prymasa Polski – ks. Kardynała Stefana Wyszyńskiego)[15], który dla członków parafii stanowi do dzisiaj symboliczny wymiar łączności z Ojczyzną.

Ks. Józef Gula funkcję proboszcza pełnił tutaj do 1987 roku. Po przekazaniu obowiązków pozostał w parafii Wimbledon- Putney jako rezydent – mieszkał w Domu Parafialnym. Zmarł 21 września 2012 roku w wieku 86 lat. Msza św. pogrzebowa, z udziałem abp Szczepana Wesołego, odprawiona został 8 października. Urnę z prochami zmarłego złożono w kolumbarium – w krypcie Kościoła Św. Jana Ewangelisty, który dzięki jego staraniom został zakupiony.

Pogrzeb ks. Józefa Gduli

[1] Towarzystwo Chrystusowe dla Polonii Zagranicznej   –  zgromadzenie, którego celem jest posługa duchowa Polakom rozsianym po całym świecie. Założone w 1932 roku przez Kardynała Augusta Hlonda (1881-1948), ówczesnego Ks. Prymasa. Za: Złoty jubileusz parafii p.w. Św. Jana Ewangelisty, Wimbledon-Putney 1959-2009, Londyn 2009, s. 22.

[2] „Dowódca oddziału GL – został komendantem UB w Lublinie, odpowiedzialnym, m.in. za wyłapywanie żołnierzy AK”. Za: J. Pyłat, J. Pyłat, Wpływ koncepcji filozoficznych i postaw życiowych ks. Jerzego Mirewicza (TJ) i ks. Józefa Guli (TChr) na kształt i charakter środowisk polskich w Londynie, [w]: Filozofia na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie, praca pod red. M. Płotka, J. Pyłat, A. Andrzejuk, Warszawa 2014.

[3] Ibidem.

[4] Śp. ks. dr Józef Gula, Chrystusowcy.pl/schematyzm (data dostępu 23 grudnia 2022).

[5] I. Trębicka, 50-lecie kapłaństwa Ks. Józefa Guli (TChr), przemówienie z 21 czerwca 2003 r.

[6] Fragment laudacji pogrzebowej wygłoszonej przez Joannę Pyłat w dniu pogrzebu ks. prof. Józefa Guli, w dniu 8 października 2012 roku.

[7] J. Gula, The Roman Catholic Church in the History of the Polish Exiled Community in Great Britain, London 2012, s. 42.

[8] J. Gula, The Roman Catholic…, s. 43.

[9] J. Pyłat, Friends of Poland 1982-2009. A short history, London 2012,s. 11.

[10] Złoty jubileusz parafii p.w. Św. Jana Ewangelisty Wimbledon-Putney 1959-2009, Londyn 2009, s. 22.

[11] Kościół Św. Jana Ewangelisty, Jubileusz 25-lecia Kościoła Polskiego, wydanie okolicznościowe, Londyn 29 czerwca 2002 r., s. 3; także: Wiadomości na stronie internetowej parafii Wimbledon-Putney.

[12]  W maju 1976 r. w dodatku „Wiadomości Polskiego Ośrodka Katolickiego Wimbledon” ukazał się artykuł w sprawie planów zakupu kościoła, z prośbą o gromadzenie funduszy na ten cel.  Wkrótce powołano Ogólno-parafialny Komitet Finansowy, w  składzie:  ks. proboszcz J. Gula, prezes POS – S. Odrowąż-Pieniążek i przewodniczący Samorządnej Sekcji Kowenantów – C. Syska. Za: Kościół Św. Jana Ewangelisty, Jubileusz 25-lecia…, s. 3; także: Wiadomości na stronie parafii Wimbledon-Putney.

[13] Dużej trwały sprawy związane z zakupem Kościoła – formalny kontrakt z Church Commissioners pomiędzy stroną angielską a Polską Misja Katolicką podpisano w kwietniu 1977 roku. Za: Kościół Św. Jana Ewangelisty, Jubileusz 25-lecia…, s. 4; także: Wiadomości na stronie parafii Wimbledon-Putney.

[14] W polsko-angielskim nabożeństwie ekumenicznym w Kościele św. Jana Ewangelisty udział w wzięło 800 osób. W dniu tym klucze do Kościoła przekazał księdzu J. Guli angielski dziekan Rev. Simons z Putney. Uroczystość uświetniły występu chórów: anglikańskiego chóru parafialnego oraz polskiego chóru im. K. Szymanowskiego, pod dyrekcją M. Baranowskiego. Za: Kościół Św. Jana Ewangelisty, Jubileusz 25-lecia Kościoła Polskiego, wydanie okolicznościowe, Londyn 29 czerwca 2002 roku, s. 5.

[15]  W czasie tej uroczystości poświęcono także ofiarowany przez parafian kielich mszalny oraz szaty liturgiczne. Za: Kościół Św. Jana Ewangelisty, Jubileusz 25-lecia Kościoła Polskiego, wydanie okolicznościowe, Londyn 29 czerwca 2002 roku, s. 5.