{"id":4857,"date":"2025-04-01T08:00:06","date_gmt":"2025-04-01T06:00:06","guid":{"rendered":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/?p=4857"},"modified":"2025-04-01T09:12:22","modified_gmt":"2025-04-01T07:12:22","slug":"eugeniusz-jarra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/eugeniusz-jarra\/","title":{"rendered":"Eugeniusz Jarra \u2013 prawnik, filozof, badacz historii polskiej filozofii prawa"},"content":{"rendered":"
\"image_pdf\"POBIERZ PDF<\/span><\/a>\"image_print\"<\/a><\/div>

Karol Jaworski
\nUniwersytet Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego w Warszawie
\nORCID: 0000-0002-3204-7546<\/p>\n

Eugeniusz Jarra \u2013 prawnik, filozof, badacz historii polskiej filozofii prawa<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>Okres dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego w Polsce cechowa\u0142o to, \u017ce nar\u00f3d polski, chc\u0105cy odbudowa\u0107 na nowo swoje pa\u0144stwo, musia\u0142 wyt\u0119\u017cy\u0107 si\u0142y na wielu polach. Wykorzystuj\u0105c sposobn\u0105 sytuacj\u0119 geopolityczn\u0105, podejmuj\u0105c wysi\u0142ek walki dyplomatycznej oraz bezpo\u015bredniej walki zbrojnej, uda\u0142o si\u0119 utworzy\u0107 niepodleg\u0142e pa\u0144stwo polskie. Na tym jednak praca si\u0119 nie sko\u0144czy\u0142a \u2013 mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 to dopiero pocz\u0105tek. Chodzi\u0142o bowiem nie tylko o to, aby wywalczy\u0107 pa\u0144stwowo\u015b\u0107, ale j\u0105 jeszcze odpowiednio zorganizowa\u0107 i utrzyma\u0107.
\nW tamtym okresie nie lada wyzwanie sta\u0142o przed prawnikami \u2013 i to zar\u00f3wno przed praktykami, jak i przed teoretykami prawa. Trzeba by\u0142o scali\u0107 w jeden organizm pa\u0144stwowy trzy r\u00f3\u017cne cz\u0119\u015bci, a w tym procesie aspekt formalno-prawny by\u0142 niew\u0105tpliwie istotny. Ponadto nale\u017ca\u0142o zorganizowa\u0107 system szkolnictwa, m.in. szkolnictwa wy\u017cszego, aby da\u0107 pa\u0144stwu specjalist\u00f3w r\u00f3\u017cnych dziedzin, w tym i nauk prawnych. Mieli\u015bmy szcz\u0119\u015bcie, \u017ce w okresie dwudziestolecia Polska mog\u0142a poszczyci\u0107 si\u0119 wieloma wybitnymi jurystami \u2013 wystarczy przywo\u0142a\u0107 nazwiska Petra\u017cyckiego, Znamierowskiego, Martyniaka czy Makarewicza.
\nW\u015br\u00f3d przedstawicieli jurysprudencji tamtego okresu nie mo\u017cna nie wspomnie\u0107 prof. Eugeniusza Jarry. Niew\u0105tpliwe odcisn\u0105\u0142 on \u015blad w polskiej nauce prawa, cho\u0107 fakt ten umyka niekiedy wsp\u00f3\u0142czesnym, gdy\u017c posta\u0107 i dorobek Jarry ci\u0105gle pozostaj\u0105 nieznane szerszym kr\u0119gom.
\nEugeniusz Jarra urodzi\u0142 si\u0119 19 grudnia 1881 r. w Warszawie, a zmar\u0142 28 sierpnia 1973 r. w Oksfordzie (Wielka Brytania). Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce \u017cycie profesora Jarry rozci\u0105gni\u0119te by\u0142o pomi\u0119dzy tymi dwoma o\u015brodkami, kt\u00f3re niejako wyznaczaj\u0105 dwa okresy jego \u017cycia \u2013 okres warszawski i okres oksfordzki.<\/p>\n

Eugeniusz Jarra, po uko\u0144czeniu gimnazjum filologicznego, rozpocz\u0105\u0142 studia prawnicze na \u00f3wczesnym Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim. Studi\u00f3w prawniczych nie uko\u0144czy\u0142 jednak w Warszawie, a na Uniwersytecie w Odessie, gdzie przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 w 1905 r. W 1906 r. rozpocz\u0105\u0142 studia filozoficzne na Uniwersytecie w Bonn, kt\u00f3re uko\u0144czy\u0142 w 1908 r. W tym samym roku wr\u00f3ci\u0142 do Warszawy i rozpocz\u0105\u0142 wyk\u0142ady z encyklopedii prawa na \u00f3wczesnych Wy\u017cszych Kursach Handlowych (dzi\u015b Szko\u0142a G\u0142\u00f3wna Handlowa).<\/p>\n

Jarra jako ucze\u0144 i student wzrasta\u0142 w atmosferze patriotycznej i katolickiej. By\u0142 uczestnikiem tajnych (zabronionych przez rosyjskiego zaborc\u0119) wyk\u0142ad\u00f3w z historii literatury polskiej, by\u0142 zwi\u0105zany ze \u015brodowiskami bliskimi Cecylii Plater-Zyberk\u00f3wnie, m.in. by\u0142 cz\u0142onkiem Stowarzyszenia Katolickiej M\u0142odzie\u017cy Akademickiej \u201eOdrodzenie\u201d. Zwi\u0105zek z Ko\u015bcio\u0142em katolickim, w tym nawi\u0105zywanie do katolickiej nauki spo\u0142ecznej, mo\u017cna wyra\u017anie zauwa\u017cy\u0107 w p\u00f3\u017aniejszych jego pracach (np. Socjologia katolicka, Londyn 1953; Nauka spo\u0142eczna kardyna\u0142a Augusta Hlonda Prymasa Polski, Londyn 1958; Wskazania socjologiczne encykliki papie\u017ca Jana XXIII \u201eMatka i Mistrzyni\u201d, Londyn 1962).<\/p>\n

Wybuch I wojny \u015bwiatowej na trwale odmieni\u0142 obraz spo\u0142eczno-polityczny \u00f3wczesnego \u015bwiata. Na skutek zmiennych kolei dziej\u00f3w, w 1915 r. staje sprawa reaktywowania, ju\u017c w nowych warunkach, Uniwersytetu Warszawskiego. W grupie zaanga\u017cowanych w to przedsi\u0119wzi\u0119cie znalaz\u0142 si\u0119 tak\u017ce i Eugeniusz Jarra. Wchodz\u0105c w sk\u0142ad podkomisji prawnej Komisji Uniwersyteckiej, przyczyni\u0142 si\u0119 on do utworzenia wydzia\u0142u prawa (jednego z trzech pierwszych wydzia\u0142\u00f3w UW). Z wydzia\u0142em tym b\u0119dzie zwi\u0105zany przez nast\u0119pne przesz\u0142o dwadzie\u015bcia lat, a\u017c do wybuchu II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

Na wydziale prawa Uniwersytetu Warszawskiego Eugeniusz Jarra wyk\u0142ada encyklopedi\u0119 i filozofi\u0119 prawa, a od 1918 r. tak\u017ce histori\u0119 polskiej filozofii prawa. W tym samym roku broni prac\u0119 doktorsk\u0105 (\u201eIdea pa\u0144stwa u Platona i jej dzieje\u201d) na Uniwersytecie we Lwowie. W 1919 r. zostaje zast\u0119pc\u0105 profesora encyklopedii i filozofii prawa na UW. W 1920 r. mianowany jest profesorem nadzwyczajnym, a w 1923 r. profesorem zwyczajnym. Od roku akademickiego 1923\/24, a\u017c do roku akademickiego 1928\/29, pe\u0142ni funkcj\u0119 dziekana wydzia\u0142u prawa UW.<\/p>\n

W 1920 r. prof. Eugeniusz Jarra opublikowa\u0142 \u201eOg\u00f3ln\u0105 teorj\u0119 prawa\u201d \u2013 pierwszy w niepodleg\u0142ej Polsce podr\u0119cznik do teorii i filozofii prawa. Trzy lata p\u00f3\u017aniej wydaje z kolei \u201eHistorj\u0119 filozofji prawa\u201d. Jego my\u015bl filozoficzno-prawna nie jest jednorodna. Dostrzec w niej mo\u017cna wp\u0142ywy zar\u00f3wno psychologizmu prawniczego, normatywizmu, jak i jusnaturalizmu.<\/p>\n

Eugeniusz Jarra zorganizowa\u0142 na Uniwersytecie Warszawskim pionierski o\u015brodek bada\u0144, gdzie wsp\u00f3lnie ze swymi uczniami koncentrowa\u0142 si\u0119 nad polsk\u0105 filozofi\u0105 prawa. W ramach tego swoistego seminarium przygotowywano \u2013 pod kierunkiem Jarry \u2013 prace doktorskie, w efekcie czego powsta\u0142 cykl wydawniczy po\u015bwi\u0119cony zagadnieniom z historii polskiej filozofii prawa (opublikowano 9 prac doktorskich).<\/p>\n

Polski uczony g\u0142osi\u0142 go\u015bcinne wyk\u0142ady na r\u00f3\u017cnych europejskich uniwersytetach, m.in. w Pradze (1926), Bratys\u0142awie (1926), Brnie (1926), Padwie (1927), Rzymie (1927), Lille (1933), Pary\u017cu (1937), gdzie popularyzowa\u0142 dorobek swoich rodak\u00f3w w zakresie filozofii prawa i filozofii politycznej.<\/p>\n

Pr\u00f3cz dzia\u0142alno\u015bci teoretycznej, Jarra by\u0142 tak\u017ce prawnikiem-praktykiem. Jeszcze przed wybuchem Wielkiej Wojny by\u0142 kolejno asesorem, obro\u0144c\u0105 oraz radc\u0105 Prokuratorii Kr\u00f3lestwa Polskiego. Od 1920 r. pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 s\u0119dziego S\u0105du Apelacyjnego w Warszawie. W 1924 r. zosta\u0142 mianowany s\u0119dzi\u0105 S\u0105du Najwy\u017cszego, lecz ze wzgl\u0119du na obowi\u0105zki dziekana wydzia\u0142u prawa UW nie przyj\u0105\u0142 nominacji.<\/p>\n

II wojna \u015bwiatowa stanowi cezur\u0119 czasow\u0105 rozpoczynaj\u0105c\u0105 emigracyjny okres \u017cycia prof. Eugeniusza Jarry. Po wybuchu wojny pocz\u0105tkowo przebywa\u0142 on w Rumunii (na Bukowinie), nast\u0119pnie dotar\u0142 do Francji, gdzie od jesieni 1939 r. trwa\u0142y prace nad uruchomieniem Polskiego Uniwersytetu Zagranic\u0105, w tym m. in. polskiego wydzia\u0142u prawno-ekonomicznego, kt\u00f3rym kierowa\u0142 prof. Glaser. 3 stycznia 1940 roku prof. Eugeniusz Jarra zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z pro\u015bb\u0105 do ministra Stanis\u0142awa Stro\u0144skiego, by uwzgl\u0119dni\u0142 on udzia\u0142 jego osoby w dzia\u0142alno\u015bci uruchomionej w Pary\u017cu polskiej uczelni, kt\u00f3ra regularne wyk\u0142ady rozpocz\u0119\u0142a 22 stycznia 1940 roku. Zaj\u0119cia prof. Eugeniusza Jarry nt. \u201eZagadnienia historii prawa\u201d rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w semestrze letnim, kt\u00f3ry trwa\u0142 od 8 kwietnia do 28 czerwca 1940 r. Niestety upadek Francji w czerwcu 1940 r. przyczyni\u0142 si\u0119 do wstrzymania dzia\u0142alno\u015bci tej uczelni i zmusi\u0142 Jarr\u0119 (podobnie jak i innych polskich intelektualist\u00f3w) do przeniesienia si\u0119 do Wielkiej Brytanii, gdzie pozosta\u0142 ju\u017c do ko\u0144ca swego \u017cycia. W latach 1944-1947 zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w tworzenie Polskiego Wydzia\u0142u Prawa na Uniwersytecie w Oksfordzie. Jedna z \u00f3wczesnych studentek Wydzia\u0142u, Teresa Romer (c\u00f3rka polskiego dyplomaty Tadeusza Romera), tak wspomina swojego profesora:<\/p>\n

\u201eJarr\u0119 zapami\u0119ta\u0142am jako starszego pana, siwego ju\u017c, bardzo dostojnego. Nale\u017ca\u0142 do formalist\u00f3w. Pieczo\u0142owicie przestrzega\u0142 wszystkich zasad etykiety w relacjach profesor \u2013 student. R\u00f3wnolegle prowadzi\u0142 wtedy zaj\u0119cia w Cambridge. Mia\u0142 reputacj\u0119 cz\u0142owieka srogiego, lecz we mnie nie budzi\u0142 l\u0119ku. By\u0142 uprzejmy, ale przy tym bardzo formalny \u2013 zawsze pod krawatem i z laseczk\u0105\u201d (Czuj\u0119 si\u0119 uprzywilejowana. Z Teres\u0105 Romer rozmawia Micha\u0142 Lewandowski, Lublin 2023, s. 26).<\/p>\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 emigracyjna Eugeniusza Jarry nie ogranicza\u0142a si\u0119 jednak tylko do Oksfordu. Przez pewien czas pe\u0142ni\u0142 on bowiem tak\u017ce funkcj\u0119 sekretarza generalnego w ministerstwie sprawiedliwo\u015bci w rz\u0105dzie W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego. By\u0142 ponadto cz\u0142onkiem za\u0142o\u017cycielem Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczy\u017anie, przez jaki\u015b czas zwi\u0105zany by\u0142 r\u00f3wnie\u017c z Polskim Uniwersytetem na Obczy\u017anie w Londynie. Mia\u0142 te\u017c spory wk\u0142ad w dzia\u0142alno\u015b\u0107 kulturalno-intelektualn\u0105 poprzez wsp\u00f3\u0142tworzenie emigracyjnego czasopisma \u201eHoryzonty\u201d, w kt\u00f3rym regularnie publikowa\u0142 teksty publicystyczne oraz naukowe. Nie przesta\u0142 on tak\u017ce kontynuowa\u0107 swych bada\u0144 nad polsk\u0105 filozofi\u0105 prawa, w efekcie czego powsta\u0142a \u201eHistoria Polskiej Filozofii Politycznej 966-1795\u201d wydana w Londynie w 1968 r.<\/p>\n

Okres emigracyjny \u015bmia\u0142o mo\u017cna nazwa\u0107 okresem oksfordzkim z tego wzgl\u0119du, gdy\u017c to z Oksfordem prof. Eugeniusz Jarra zwi\u0105za\u0142 wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swego \u017cycia za granic\u0105. W Oksfordzie bowiem mieszka\u0142 od lat czterdziestych a\u017c do swojej \u015bmierci w 1973 r. Zgodnie z ostatni\u0105 wol\u0105 jego doczesne szcz\u0105tki przeniesiono jednak do Warszawy, gdzie w 1974 r. zosta\u0142y z\u0142o\u017cone w rodzinnym grobowcu na Pow\u0105zkach.<\/p>\n

Prof. Eugeniusza Jarr\u0119 odznaczono francusk\u0105 Legi\u0105 Honorow\u0105 (1933 r.), Krzy\u017cem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1938 r.) oraz orderem Kawalera Zakonu \u015bw. Sylwestra Papie\u017ca (1968 r.). Ponadto otrzyma\u0142 doktorat honoris causa Uniwersytetu w Lille (1933 r.).<\/p>\n

Bibliografia:<\/strong>
\n– T. Koz\u0142owski, Eugeniusz Jarra 1881-1973, w: Portrety Uczonych. Profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego 1915-1945 (A-\u0141), red. P. Salwa, A. K. Wr\u00f3blewski, Warszawa 2016, s. 330-333.
\n– T. Manteuffel, Uniwersytet Warszawski w latach 1915\/16 – 1934\/35. Kronika, Warszawa 1936, s. 4, 89, 90-91, 94, 96-97.
\n– M. P\u0142otka, Eugeniusz Jarra o polskiej my\u015bli politycznej, w: M. P\u0142otka, J. Py\u0142at, A. Andrzejuk, Filozofia na Polskim Uniwersytecie na Obczy\u017anie, Warszawa-Londyn 2014, s. 69-76.
\n– R. Polak, Jarra Eugeniusz, w: Powszechna Encyklopedia Filozoficzna, red. A. Maryniarczyk, Lublin 2004, s. 267-268.
\n– A. Rzegocki, Jarra Eugeniusz, w: S\u0142ownik Historii Doktryn Politycznych, red. M. Jask\u00f3lski, K. Chojnicka, t. 6 (T-\u017b) z suplementem, Warszawa 2015, s. 743-745.
\n– Z. Skwierczy\u0144ski, Jarra Eugeniusz, w: Encyklopedia Katolicka, red. J. Duchniewski, Lublin 1997, s. 1055-1056.
\n\u0179r\u00f3d\u0142a archiwalne:
\n– Instytut i Muzeum gen. W Sikorskiego (IPMS), kol. 183\/53, List dr. Eugeniusza Jarry do ministra Stanis\u0142awa Stro\u0144skiego w sprawie tworzonego w Pary\u017cu Polskiego Uniwersytetu, 3 stycznia 1940 roku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Karol Jaworski Uniwersytet Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego w Warszawie ORCID: 0000-0002-3204-7546 Eugeniusz Jarra \u2013 prawnik, filozof, badacz historii polskiej filozofii prawa Okres dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego w Polsce cechowa\u0142o to, \u017ce nar\u00f3d polski, chc\u0105cy odbudowa\u0107 na nowo swoje pa\u0144stwo, musia\u0142 wyt\u0119\u017cy\u0107 si\u0142y na wielu polach. Wykorzystuj\u0105c sposobn\u0105 sytuacj\u0119 geopolityczn\u0105, podejmuj\u0105c wysi\u0142ek walki dyplomatycznej oraz bezpo\u015bredniej walki zbrojnej, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4858,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[114,67],"tags":[],"class_list":["post-4857","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-naukowcy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4857","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4857"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4857\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4860,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4857\/revisions\/4860"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4858"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4857"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4857"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4857"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}