{"id":4770,"date":"2023-12-08T09:28:26","date_gmt":"2023-12-08T08:28:26","guid":{"rendered":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/?p=4770"},"modified":"2024-01-08T09:31:27","modified_gmt":"2024-01-08T08:31:27","slug":"stosunek-pokolenia-niezlomnych-i-ich-potomstwa-do-polskich-uchodzcow-solidarnosciowych-i-pozostalych-migrantow-przybylych-do-wielkiej-brytanii-w-latach-1981-1983","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/stosunek-pokolenia-niezlomnych-i-ich-potomstwa-do-polskich-uchodzcow-solidarnosciowych-i-pozostalych-migrantow-przybylych-do-wielkiej-brytanii-w-latach-1981-1983\/","title":{"rendered":"Stosunek \u201e pokolenia niez\u0142omnych\u201d i ich potomstwa do polskich uchod\u017ac\u00f3w solidarno\u015bciowych i pozosta\u0142ych migrant\u00f3w przyby\u0142ych do Wielkiej Brytanii w latach 1981-1983"},"content":{"rendered":"
\"image_pdf\"POBIERZ PDF<\/span><\/a>\"image_print\"<\/a><\/div>

Joanna Py\u0142at, <\/strong><\/p>\n

ORCID: 0009-0000-1453-6525<\/p>\n

Stosunek \u201e pokolenia niez\u0142omnych\u201d i ich potomstwa do polskich uchod\u017ac\u00f3w solidarno\u015bciowych i pozosta\u0142ych migrant\u00f3w przyby\u0142ych do Wielkiej Brytanii w latach 1981-1983<\/strong><\/p>\n

Prowadz\u0105c rozwa\u017cania na temat konsekwencji wprowadzenia stanu wojennego w Polsce w grudniu 1981 roku, warto problem ten przeanalizowa\u0107 tak\u017ce w kontek\u015bcie postaw i interakcji pokolenia niez\u0142omnych, a tak\u017ce jego potomstwa, z osobami, kt\u00f3re przyby\u0142y do Wielkiej Brytanii w latach 1980-1984, tzn. na kilka miesi\u0119cy przed wprowadzeniem stanu wojennego w Polsce, jak i w ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy jego trwania, w tym m. in. po jego zawieszeniu w grudniu 1982 roku, jak i po jego ostatecznym zniesieniu 22 lipca 1983 roku.<\/p>\n

Aby to uczyni\u0107 przypomnie\u0107 nale\u017cy, \u017ce po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej w Wielkiej Brytanii pozosta\u0142a znaczna liczba obywateli polskich (w 1947 roku ok. 160 tysi\u0119cy), kt\u00f3rzy nie chcieli wraca\u0107 do zdominowanego przez Zwi\u0105zek Sowiecki kraju, w kt\u00f3rym rozpanoszy\u0142a si\u0119 obca \u2013 narzucona Polakom – ideologia.<\/p>\n

I tak, pomimo up\u0142ywu blisko 35 lat od zako\u0144czenia dzia\u0142a\u0144 wojennych, tj. w pocz\u0105tkach lat 80. tych XX wieku, w Zjednoczonym Kr\u00f3lestwie Wielkiej Brytanii i Irlandii P\u00f3\u0142nocnej nadal mieszka\u0142o (zgodnie z brytyjskimi szacunkami) mniej wi\u0119cej od 88 tys.[1]<\/a> do 93\u00a0369 Polak\u00f3w\u201d[2]<\/a>, a tak\u017ce ich potomstwo \u2013 licz\u0105ce nie mniej ni\u017c 36,5 tys. os\u00f3b, kt\u00f3re cz\u0119sto posiada\u0142o ju\u017c obywatelstwo brytyjskie, a niekiedy tak\u017ce nie m\u00f3wi\u0142o ju\u017c poprawnie w j\u0119zyku polskim, jednak\u017ce (z powodu wychowania w tradycji i kulturze polskiej) by\u0142o \u015bwiadome swojej to\u017csamo\u015bci. A zatem w 1981 roku \u017cy\u0142o tu najprawdopodobniej ok. 130 tys. os\u00f3b polskiego pochodzenia. Wiele z nich (aczkolwiek nie wszyscy) interesowa\u0142o si\u0119 te\u017c sytuacj\u0105 panuj\u0105c\u0105 w PRL.<\/p>\n

Stwierdzi\u0107 nale\u017cy, \u017ce poziom zainteresowania sprawami kraju w\u015br\u00f3d m\u0142odszych reprezentant\u00f3w polskiego wychod\u017astwa wyra\u017anie wzr\u00f3s\u0142 w czasie \u201ekarnawa\u0142u Solidarno\u015bci\u201d, a po wprowadzeniem stanu wojennego w PRL osi\u0105gn\u0105\u0142 swoje apogeum. W tym czasie nie tylko starsi przedstawiciele spo\u0142eczno\u015bci polskiej w Wielkiej Brytanii, ale i m\u0142odsi, zaanga\u017cowali si\u0119 w dzia\u0142ania wspieraj\u0105ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 krajowej opozycji \u2013 m. in. w organizacj\u0119 zbi\u00f3rek charytatywnych, np. dedykowanych dzia\u0142aczom NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d, czy te\u017c w inicjowanie wyk\u0142ad\u00f3w i spotka\u0144 z przybywaj\u0105cymi w latach 1980 – 1981 do Wielkiej Brytanii liderami krajowej opozycji, etc.[3]<\/a><\/p>\n

Wracaj\u0105c jednak do kwestii stosunku \u201eniez\u0142omnych\u201d i ich potomstwa do emigrant\u00f3w stanu wojennego, stwierdzi\u0107 nale\u017cy, \u017ce po jego wprowadzeniu, tj. po 13 grudnia 1981 roku, do Wielkiej Brytanii dotar\u0142a stosunkowo niewielka (w por\u00f3wnaniu do innych pa\u0144stw) liczba uchod\u017ac\u00f3w politycznych z Polski,\u00a0 tzn. os\u00f3b, kt\u00f3re w \u015bwiatle definicji \u201euchod\u017acy\u201d, spe\u0142nia\u0142y kryteria uprawniaj\u0105ce do przyznania statusu uchod\u017acy \u2013 zgodnie z zapisami art. 1 Konwencji Genewskiej, dotycz\u0105cej tej kwestii, z 1951 roku i \u201eProtoko\u0142u dodatkowego\u201d (tzw. Protoko\u0142u Nowojorskiego) z 1967 roku.<\/p>\n

\u00a0Jak ju\u017c zauwa\u017cono, wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych, kt\u00f3rzy dotarli w tym czasie do Wielkiej Brytanii stanowili nie polscy uchod\u017acy polityczni, a jedynie polscy migranci, kt\u00f3rych wprowadzenie stanu wojennego w kraju zasta\u0142o b\u0105d\u017a w Wielkiej Brytanii, b\u0105d\u017a w jakim\u015b innym kraju. By\u0142y to zatem osoby, kt\u00f3re wyjecha\u0142y z PRL ju\u017c wcze\u015bniej, np. w celach edukacyjnych lub turystycznych, teoretycznie nie spe\u0142nia\u0142y one zatem przes\u0142anek, kt\u00f3re \u201ew rozumieniu akt\u00f3w prawnych\u201d kwalifikowa\u0142by je do przyznania statusu uchod\u017acy politycznego. Pomimo to, cz\u0119\u015b\u0107 z nich (aczkolwiek nie wszyscy) wyst\u0105pi\u0142a jednak o przyznanie azylu politycznego[4]<\/a>. Z bada\u0144 wynika, \u017ce o przyznanie takiego azylu stara\u0142y si\u0119 cz\u0119sto te\u017c te osoby, kt\u00f3re w sprawy \u201eSolidarno\u015bci\u201d i w dzia\u0142alno\u015b\u0107 krajowej opozycji nigdy si\u0119 nie anga\u017cowa\u0142y, ani przed 13 grudnia 1981 roku, ani po tej dacie. Jednak\u017ce z powodu sytuacji, kt\u00f3ra w kraju zaistnia\u0142a, zdecydowa\u0142y si\u0119 na z\u0142o\u017cenie takiego wniosku w celu uzyskania zgody na pobyt sta\u0142y. W przypadku Wielkiej Brytanii jednak (w przeciwie\u0144stwie do pozosta\u0142ych pa\u0144stw) otrzymanie azylu i statusu uchod\u017acy, kt\u00f3ry zgodnie z prawem przyznawano co do zasady jedynie osobom obawiaj\u0105cym si\u0119 prze\u015bladowa\u0144 (np. z powodu \u201eprzynale\u017cno\u015bci do okre\u015blonej grupy spo\u0142ecznej lub pogl\u0105d\u00f3w politycznych\u201d) nie by\u0142o proste, poniewa\u017c kraj ten nie zamierza\u0142 \u201eotwiera\u0107 swoich granic\u201d dla przybysz\u00f3w z PRL, w tym tak\u017ce dla potencjalnych uchod\u017ac\u00f3w politycznych[5]<\/a>. Stosuj\u0105c wobec os\u00f3b aplikuj\u0105cych o azyl, status uchod\u017acy, czy legalizacj\u0119 pobytu z innych przyczyn, restrykcyjne przepisy, kt\u00f3re w praktyce uniemo\u017cliwia\u0142y wielu zainteresowanym uzyskanie zgody na legalny pobyt w tym kraju.<\/p>\n

Doda\u0107 nale\u017cy, \u017ce w tym czasie problemami Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy dopiero co dotarli do Wielkiej Brytanii, interesowa\u0142y si\u0119 zar\u00f3wno osoby indywidualne, polskie organizacje i parafie, jak i w\u0142adze RP na uchod\u017astwie, kt\u00f3re stara\u0142y si\u0119 pom\u00f3c nowoprzyby\u0142ym rodakom, m. in. za po\u015brednictwem powo\u0142anej w tym celu (utworzonej po wprowadzeniu stanu wojennego) Rady Pomocy Nowym Uchod\u017acom, powsta\u0142ej z inicjatywy i przy wsparciu cz\u0142onk\u00f3w tego rz\u0105du. Co wi\u0119cej, zar\u00f3wno przedstawiciele tej Rady, jak i cz\u0142onkowie pozosta\u0142ych grup, kt\u00f3re zainicjowa\u0142y swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w efekcie wydarze\u0144 grudniowych 1981 roku (np. Polish Refugees Rights Group czy Solidarity with Solidarity), apelowali te\u017c do przedstawicieli Wysokiego Komisarza ds. Uchod\u017ac\u00f3w i British Refugee Council (BRC), by zaj\u0119li si\u0119 spraw\u0105 Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 w tym kraju zar\u00f3wno tu\u017c przed, jak i przede wszystkim po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce.<\/p>\n

O stosunku \u201epokolenia niez\u0142omnych\u201d i ich potomstwa do przedstawicieli emigracji solidarno\u015bciowej i reakcji na wprowadzony w kraju stan wojenny \u015bwiadcz\u0105 podejmowane przez polskie \u015brodowisko w Wielkiej Brytanii (w tym przez \u017cyj\u0105cych w\u00f3wczas przedstawicieli \u201ewychod\u017astwa niepodleg\u0142o\u015bciowego\u201d \u2013 m. in. Edwarda Raczy\u0144skiego, Artura Rynkiewicza, Kazimierza Sabbata i wielu innych) dzia\u0142ania i interwencje, kt\u00f3re z czasem przyczyni\u0142y si\u0119 do tego, \u017ce strona brytyjska z\u0142o\u017cy\u0142a obietnic\u0119, i\u017c uchod\u017acom z Polski b\u0119dzie udzielany azyl polityczny, a tak\u017ce, \u017ce \u201eb\u0119d\u0105 oni mogli przebywa\u0107 w Wielkiej Brytanii do czasu unormowania si\u0119 sytuacji spo\u0142eczno-politycznej w Polsce\u201d[6]<\/a>.<\/p>\n

Ostatecznie jednak, z powodu brytyjskiej (wyj\u0105tkowo rygorystycznej) polityki wizowej, o kt\u00f3rej wspomniano, liczba tych, kt\u00f3rym status uchod\u017acy uda\u0142o si\u0119 w tym kraju uzyska\u0107 by\u0142a niewielka, poniewa\u017c wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b przyznano jedynie wizy tymczasowe. Skutkowa\u0142o to tym, \u017ce ci, kt\u00f3rym nie przyznano azylu (osoby te otrzymywa\u0142y jedynie tymczasowe pozwolenie na pobyt), przez wiele miesi\u0119cy (a niekiedy i lat) znajdowali si\u0119 \u201ew stanie prawnego zawieszenia\u201d[7]<\/a>. To za\u015b sprawia\u0142o, \u017ce osoby te boryka\u0142y si\u0119 z powa\u017cnymi problemami, np. k\u0142opotami z wynaj\u0119ciem mieszkania, otrzymaniem legalnej pracy, etc. Z tego te\u017c m. in. powodu cz\u0119\u015b\u0107 z tych os\u00f3b zdecydowa\u0142a si\u0119 ostatecznie na wyjazd do innych kraj\u00f3w, m.in. Kanady[8]<\/a> lub Australii[9]<\/a>.<\/p>\n

Wg A. Romejko w 1982 roku z og\u00f3lnej liczby 4\u00a0400 przyby\u0142ych w tym czasie do tego kraju Polak\u00f3w, o azyl polityczny ubiega\u0142o si\u0119 zaledwie 400 os\u00f3b[10]<\/a>. Z danych British Refugee Council (tj. Brytyjskiej Rady Uchod\u017ac\u00f3w) \u2013 BRC wynika jednak, \u017ce liczba ta by\u0142a nieco wi\u0119ksza[11]<\/a>. I tak, w 1981 roku z\u0142o\u017cono 110 takich wniosk\u00f3w, w 1982 roku 513, a rok p\u00f3\u017aniej (tj. w 1983 roku) do BRC wp\u0142yn\u0119\u0142y 122 takie wnioski[12]<\/a>. Jednak\u017ce, jak ju\u017c zauwa\u017cono, Brytyjczycy pozytywnie rozpatrywali tylko niekt\u00f3re z nich. I tak, w 1981 r. azyl (wraz ze statusem uchod\u017acy b\u0105d\u017a bez) przyznano zaledwie 12 osobom, w 1982 jedynie 38, a w 1983 r. – 100 Polakom[13]<\/a>. Warto doda\u0107, \u017ce w tym czasie przeci\u0119tny czas oczekiwania na rozpatrzenie decyzji w takiej sprawie wynosi\u0142 ok. roku.<\/p>\n

Ci, kt\u00f3rzy \u201emieli szcz\u0119\u015bcie\u201d i spe\u0142niali przyj\u0119te przez Brytyjczyk\u00f3w kryteria otrzymywali \u201eblue travel document\u201d [\u201eniebieski dokument podr\u00f3\u017cny\u201d] – z adnotacj\u0105 \u201eindefinite stay\u201d [\u201epobyt nieograniczony\u201d]. Ci za\u015b, kt\u00f3rzy takich kryteri\u00f3w nie spe\u0142niali otrzymywali jedynie dwunastomiesi\u0119czn\u0105 wiz\u0119, kt\u00f3ra wymaga\u0142a odnawiania. Problem ten dotyczy\u0142 g\u0142\u00f3wnie tych, kt\u00f3rych stan wojenny zasta\u0142 w Wielkiej Brytanii – osoby te otrzymywa\u0142y na og\u00f3\u0142 \u201ebrown travel document\u201d [br\u0105zowy dokument podr\u00f3\u017cny], kt\u00f3ry zapewnia\u0142 im tylko \u201eczasowe prawo pobytu\u201d. To za\u015b uniemo\u017cliwia\u0142o uzyskanie sta\u0142ej rezydentury[14]<\/a>.<\/p>\n

Odnosz\u0105c si\u0119 do tej sytuacji stwierdzi\u0107 nale\u017cy, \u017ce mimo znacznie mniejszej ni\u017c w innych krajach liczby polskich uchod\u017ac\u00f3w i migrant\u00f3w, zorganizowanie pomocy dla tych, kt\u00f3rzy do Wielkiej Brytanii dotarli stanowi\u0142o dla przedstawicieli \u201epolskiego Londynu\u201d (i innych \u015brodowisk polskich w Wielkiej Brytanii) du\u017ce wyzwanie[15]<\/a>, poniewa\u017c z powodu d\u0142ugotrwa\u0142ej nieuregulowanej sytuacji prawnej osoby te nie mia\u0142y cz\u0119sto gdzie mieszka\u0107. W rozwi\u0105zanie tego (najistotniejszego) problemu zaanga\u017cowa\u0142y si\u0119 zar\u00f3wno osoby prywatne[16]<\/a>, polskie organizacje – np. Towarzystwo Pomocy Polakom, jak i Biuro Pomocy Polskim Uchod\u017acom, prowadz\u0105ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 w ramach BRC. Biuro to, poza opracowywaniem projekt\u00f3w wsparcia dla nowoprzyby\u0142ych Polak\u00f3w, prowadzi\u0142o te\u017c m. in. rejestr hosteli, w kt\u00f3rych ci, kt\u00f3rzy wykazali, \u017ce przybyli do UK z przyczyn politycznych mogli si\u0119 legalnie zatrzyma\u0107[17]<\/a>. Problem braku lokum by\u0142 powa\u017cny, poniewa\u017c z og\u00f3lnej liczby tych, kt\u00f3rzy dotarli do Wielkiej Brytanii w latach 1978\u20131985, zezwolenie na pobyt sta\u0142y uzyska\u0142o tylko 5 tysi\u0119cy os\u00f3b. A zatem kilka tysi\u0119cy naszych rodak\u00f3w przez wiele lat \u017cy\u0142o w tym kraju bez zezwolenia[18]<\/a>.<\/p>\n

Wspominaj\u0105c o nowoprzyby\u0142ych doda\u0107 nale\u017cy, \u017ce po czerwcu 1982 roku do UK dotar\u0142o tak\u017ce kilka \u201eos\u00f3b przymuszonych do wyjazdu przez SB\u201d, tj. ci, kt\u00f3rych komunistyczne w\u0142adze chcia\u0142y si\u0119 pozby\u0107. Jak wyja\u015bni\u0142 Dariusz Stola w grupie tej znalaz\u0142y si\u0119 przede wszystkim osoby, kt\u00f3re po wprowadzeniu stanu wojennego by\u0142y internowane lub aresztowane (otrzyma\u0142y paszporty w ramach \u201especjalnej akcji MSW, zainicjowanej przez genera\u0142\u00f3w W. Jaruzelskiego i Kiszczaka w marcu 1982 r.\u201d)[19]<\/strong><\/a>.<\/em><\/p>\n

Wspominaj\u0105c o wzajemnych relacjach i interakcjach nowoprzyby\u0142ych z przedstawicielami \u201epokoleniem niez\u0142omnych\u201d i ich potomstwem warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na to, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 z tych, kt\u00f3rzy w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b i w r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bciach do UK w pierwszej po\u0142owie lat 80. dotarli, zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 z czasem w tym kraju w dalsz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105, przyczyniaj\u0105c si\u0119 zar\u00f3wno do powstania Solidarity Trade Union Working Group, tj. Grupy Roboczej Solidarno\u015bci w Londynie, jak i uruchomienia Biura Informacyjnego \u201eSolidarno\u015bci\u201d w Londynie.<\/p>\n

Co r\u00f3wnie wa\u017cne, osoby te bardzo szybko nawi\u0105za\u0142y te\u017c relacje z tzw. \u201edrugim pokoleniem\u201d \u2013 tj. potomstwem \u201epolskiego wychod\u017astwa niepodleg\u0142o\u015bciowego\u201d, urodzonym w Wielkiej Brytanii. Wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105c z przedstawicielami \u201em\u0142odych\u201d m. in. w organizacjach, kt\u00f3re powsta\u0142y nad Tamiz\u0105 zar\u00f3wno w czasie \u201ekarnawa\u0142u Solidarno\u015bci\u201d, np. z Polish Solidarity Campaign (PSC), jak i po wprowadzeniu stanu wojennego w PRL (w reakcji na wydarzenia krajowe z grudnia 1981 roku), m. in. z Solidarity with Solidarity.<\/p>\n

Wspominaj\u0105c o zakresie pomocy oferowanej nowoprzyby\u0142ym przez \u015brodowisko polskie (w tym przede wszystkim przez przedstawicieli polskich \u201eniez\u0142omnych\u201d, m. in. cz\u0142onk\u00f3w:\u00a0 Stowarzyszenie Polskich Kombatant\u00f3w, Stowarzyszenie Technik\u00f3w Polskich w Wielkiej Brytanii, itp., a tak\u017ce ich potomstwo) zadomowione i dobrze zorganizowane w Wielkiej Brytanii, zauwa\u017cy\u0107 nale\u017cy, \u017ce by\u0142a to pomoc szeroka, oferowana przez r\u00f3\u017cne organizacje i grupy – formalne, i nieformalne, \u015bwieckie i wyznaniowe, a tak\u017ce (jak ju\u017c zauwa\u017cono) przez w\u0142adze RP na uchod\u017astwie. I tak, \u201euciekaj\u0105cym\u201d ze statk\u00f3w polskim marynarzom pomocy udziela\u0142y, np. Zwi\u0105zek Oficer\u00f3w Polskiej Marynarki Handlowej, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy (nieoficjalnie) z organizacj\u0105 Solidarity with Solidarity (za\u0142o\u017con\u0105 przez Tadeusza Jarzembowskiego \u201eJarskiego\u201d)[20]<\/a>, a tak\u017ce Towarzystwo Pomocy Polakom \u2013 Relief Society for Poles Trust (kierowane przez Tadeusza Sulatyckiego), kt\u00f3re udziela\u0142o im prawnego i materialnego wsparcia[21]<\/a>. Towarzystwo to pomaga\u0142o polskim marynarzom m. in. w znalezieniu pracy, t\u0142umaczeniu dokument\u00f3w i otrzymaniu zasi\u0142ku[22]<\/a>. O tym, \u017ce pomoc ta by\u0142a potrzebna \u015bwiadczy m. in. to, \u017ce w ci\u0105gu zaledwie kilku miesi\u0119cy, ze statk\u00f3w cumuj\u0105cych w podlondy\u0144skim porcie zesz\u0142o 13 pracownik\u00f3w P\u017bB Ko\u0142obrzeg[23]<\/a> (do ko\u0144ca 1982 r. w r\u00f3\u017cnych portach zagranicznych, nie tylko w Wielkiej Brytanii, z polskich statk\u00f3w zbieg\u0142o \u0142\u0105cznie a\u017c 1038 os\u00f3b[24]<\/a>).<\/p>\n

Jak ju\u017c wspomniano Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy opu\u015bcili kraj wspierali m. in. cz\u0142onkowie rz\u0105du RP na uchod\u017astwie, kt\u00f3rzy podj\u0119li szereg dzia\u0142a\u0144 zmierzaj\u0105cych do poprawy sytuacji nowoprzyby\u0142ych. I tak, z inicjatywy prezydenta Edwarda Raczy\u0144skiego i pod patronatem rz\u0105du RP na Uchod\u017astwie, 24 lutego 1982 r. utworzony zosta\u0142 w Londynie Komitet Pomocy Nowym Uchod\u017acom, kt\u00f3ry zwraca\u0142 si\u0119 do organizacji mi\u0119dzynarodowych (m. in. Centrali Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych w Brukseli) i rz\u0105d\u00f3w poszczeg\u00f3lnych pa\u0144stw z apelem o u\u0142atwienie polskim uchod\u017acom politycznym pobytu w krajach, do kt\u00f3rych dotarli. Apelowano tak\u017ce o to, by kraje te umo\u017cliwi\u0142y zainteresowanym podr\u00f3\u017c do pa\u0144stw trzecich, np. Stan\u00f3w Zjednoczonych, Kanady czy Australii.<\/p>\n

Zauwa\u017cy\u0107 jednak nale\u017cy, \u017ce w dzia\u0142aniach tych nie wyst\u0119powano w imieniu rz\u0105du, a jedynie w imieniu Komitetu Pomocy Nowym Uchod\u017acom, kt\u00f3ry z czasem przemianowany zosta\u0142 na Rad\u0119 Pomocy Nowym Uchod\u017acom[25]<\/a>. Ta za\u015b odpowiedzialna by\u0142a za nawi\u0105zywanie i utrzymanie oficjalnych kontakt\u00f3w w tej sprawie z partnerami zachodnimi[26]<\/a>. Pierwsze posiedzenie rady, kt\u00f3ra w sprawach polskich uchod\u017ac\u00f3w wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z Zjednoczeniem Polskim w Wielkiej Brytanii (kierowanym w\u00f3wczas przez Artura Rynkiewicza, pe\u0142ni\u0105cego w radzie funkcj\u0119 wiceprzewodnicz\u0105cego)[27]<\/a>, zorganizowane zosta\u0142o pod honorowym przewodnictwem prezydenta Edwarda Raczy\u0144skiego[28]<\/a>, 30 czerwca 1982 r. W pierwszych dniach swojej dzia\u0142alno\u015bci rada zajmowa\u0142a si\u0119 m. in.: kwesti\u0105 zapewnienia polskim uchod\u017acom i emigrantom solidarno\u015bciowym dost\u0119pu do polskiej literatury i prasy, sprawami kolporta\u017cu biuletyn\u00f3w, a tak\u017ce (w wsp\u00f3\u0142pracy z British Refugee Council) dostarczaniem podr\u0119cznik\u00f3w do nauki j\u0119zyka angielskiego. Cz\u0142onkowie rady, m. in. wsp\u00f3lnie z Zjednoczeniem Polskim w Wielkiej Brytanii i British Solidarity with Poland Campaign (BSwPC), podejmowali te\u017c w BRC (z inicjatywy rz\u0105du RP na uchod\u017astwie) interwencje w sprawie prawnej sytuacji nowoprzyby\u0142ych Polak\u00f3w, opracowuj\u0105c stosowne interpelacje, kt\u00f3re za po\u015brednictwem brytyjskich parlamentarzyst\u00f3w (np. z BSwPC) kierowane by\u0142y do brytyjskiego rz\u0105du. W imieniu rady organizowano te\u017c m. in. zbi\u00f3rki na rzecz (uruchomionego w tym czasie) funduszu stypendialnego dla polskich student\u00f3w, kt\u00f3rzy dzi\u0119ki zebranym \u015brodkom mogli rozpocz\u0105\u0107, b\u0105d\u017a kontynuowa\u0107, studia na brytyjskich uniwersytetach[29]<\/a>.<\/p>\n

Doda\u0107 nale\u017cy, \u017ce \u201epomimo tego, i\u017c w sk\u0142adzie rady zasiadali przedstawiciele organizacji emigracyjnych i poszczeg\u00f3lnych resort\u00f3w rz\u0105du RP na uchod\u017astwie, rada ta nie posiada\u0142a sta\u0142ego bud\u017cetu\u201d. Z tego te\u017c powodu, opiera\u0142a swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 jedynie na pracy wolontariuszy. Co wi\u0119cej, finanse, jakimi dysponowa\u0142a, pochodzi\u0142y wy\u0142\u0105cznie z dotacji przekazywanych przez poszczeg\u00f3lne organizacje, m. in. przez: Komitet Obywatelski Pomocy Uchod\u017acom Polskim w Londynie (powsta\u0142y i dzia\u0142aj\u0105cy ju\u017c w czasie II wojny \u015bw.) [30]<\/a>, kt\u00f3ry wspiera\u0142 emigrant\u00f3w solidarno\u015bciowych materialnie i prawnie; podmiot ten prowadzi\u0142 te\u017c w Londynie (do 1986 r.) w\u0142asn\u0105 przychodni\u0119 lekarsk\u0105[31]<\/a>, z us\u0142ug kt\u00f3rej nowoprzybyli mogli skorzysta\u0107. Polskich uchod\u017ac\u00f3w i emigrant\u00f3w wspiera\u0142y tak\u017ce Zjednoczenie Polek na Emigracji i Fundacja z Brzezia Lanckoro\u0144skich.<\/p>\n

O wa\u017cnej roli Rady \u015bwiadcz\u0105 zachowane listy, deklaracje i noty, kt\u00f3re opracowywano na potrzeby spotka\u0144 i rozm\u00f3w prowadzonych zar\u00f3wno z przedstawicielami British Refugee Council jak i Home Office. Pisma te kierowano cz\u0119sto tak\u017ce do zaprzyja\u017anionych z cz\u0142onkami rady brytyjskich parlamentarzyst\u00f3w, kt\u00f3rzy kontaktowali si\u0119 w\/w sprawach z BRC. W przygotowanych dokumentach zwracano m. in. uwag\u0119 na to, \u017ce polscy uchod\u017acy i migranci potrzebuj\u0105 zar\u00f3wno \u201einformacji o kraju osiedlenia\u201d, jak i \u201emo\u017cliwo\u015bci\u201d zarobkowania, a tak\u017ce na to, \u017ce nale\u017cy zaspokoi\u0107 ich potrzeby \u201emieszkaniowe i kulturalno\u2013rozrywkowe\u201d, i potrzeby duchowe[32]<\/a>.<\/p>\n

Jak ju\u017c wcze\u015bniej wspominano, poza rad\u0105 (a cz\u0119sto wsp\u00f3lnie z ni\u0105), w sprawie polskich emigrant\u00f3w, kt\u00f3rzy w UK nie otrzymali ani azylu politycznego, ani zgody na pobyt sta\u0142y, a jedynie wyj\u0105tkowe pozwolenie na pozostanie (granted expeptional leave to remai<\/em>n), interweniowa\u0142o wiele organizacji, w tym m. in. Solidarity with Solidarity i Polish Refugees Rights Group, kt\u00f3re kontaktowa\u0142y si\u0119 w tej sprawie z brytyjskim Ministerstwem Spraw Wewn\u0119trznych (Home Office) za po\u015brednictwem zaprzyja\u017anionych brytyjskich pos\u0142\u00f3w (MP), np. Sir Bernarda Braine i Sir Philipa Goodharta[33]<\/a>.<\/p>\n

Polish Refugees Rights Group (tj. Grupa na Rzecz Polskich Uchod\u017ac\u00f3w)[34]<\/a>, za\u0142o\u017cona z inicjatywy Brytyjczyka Giles Harta (cz\u0142onka PSC) – powsta\u0142a w reakcji na odnotowane w\u015br\u00f3d polskich migrant\u00f3w przypadki samob\u00f3jstw. Organizacja ta stawia\u0142a sobie za cel obron\u0119 praw tych Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy w momencie wprowadzenia stanu wojennego przebywali w Wielkiej Brytanii tymczasowo i z powodu zaostrzenia sytuacji w PRL, w obawie przed skutkami stanu wojennego chcieli w tym kraju pozosta\u0107.<\/p>\n

Wg danych PSC (z stycznia 1983 r.) problem ten dotyczy\u0142 ok. 1500 os\u00f3b, w tym tak\u017ce niekt\u00f3rych dzia\u0142aczy \u201eSolidarno\u015bci\u201d i wolontariuszy zaanga\u017cowanych w wsparcie krajowej opozycji, kt\u00f3rzy w obawie przed politycznymi konsekwencjami podejmowanych dzia\u0142a\u0144, nie chcieli do Polski powr\u00f3ci\u0107. Sprawa by\u0142a niezwykle istotna, poniewa\u017c brytyjskie Ministerstwo Spraw Wewn\u0119trznych (wbrew zapowiedziom z grudnia 1981 r., i\u017c \u201enie b\u0119dzie zmusza\u0142o Polak\u00f3w do powrotu\u201d) wi\u0119kszo\u015b\u0107 aplikacji azylowych z\u0142o\u017conych przez Polak\u00f3w rozpatrzy\u0142o negatywnie. Z tego te\u017c powodu wystosowano do brytyjskiego rz\u0105du specjaln\u0105 petycj\u0119 w tej sprawie[35]<\/a>.<\/p>\n

Wyj\u0105tkowo du\u017co interwencji w podobnych kwestiach podejmowano w roku 1984. G\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0119 tej sytuacji stanowi\u0142 fakt, i\u017c gen. Jaruzelski og\u0142osi\u0142 stan tzw. normalizacji. To za\u015b spowodowa\u0142o, \u017ce liczba pozytywnie rozpatrywanych wniosk\u00f3w wyra\u017anie spad\u0142a. Na zaistnia\u0142y problem zwraca\u0142o w\u00f3wczas uwag\u0119 wiele organizacji, w tym m. in. Rada Pomocy Uchod\u017acom Polskim i Solidarity with Solidarity, kt\u00f3re informowa\u0142y brytyjsk\u0105 opini\u0119 publiczn\u0105 i polityk\u00f3w o pozorach tzw. \u201enormalizacji\u201d, \u201edomagaj\u0105c si\u0119 zmiany polityki migracyjnej zastosowanej wobec Polak\u00f3w\u201d[36]<\/a>. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce apel ten jednak nie spe\u0142ni\u0142 pok\u0142adanych w nim oczekiwa\u0144, wiosn\u0105 1985 r. Rada Pomocy Uchod\u017acom Polskim, wsp\u00f3lnie z: Solidarity with Solidarity i Katolickim Zwi\u0105zkiem Polskich Student\u00f3w w Wielkiej Brytanii, zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 w tej sprawie do Sir Bernarda Braine\u2019a z British Solidarity with Poland Campaign, kt\u00f3ry ju\u017c wcze\u015bniej (tj. w sierpniu 1984 r.) poruszy\u0142 ten problem w korespondencji wymienionej z Davidem Waddingtonem (z bryt. Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych). W przytoczonym pi\u015bmie stwierdzi\u0142 on, \u017ce \u201epodejmowane przez Home Office decyzje budz\u0105 niepok\u00f3j i sprzeciw polskiej spo\u0142eczno\u015bci w Wielkiej Brytanii\u201d[37]<\/a>.<\/p>\n

O determinacji i skali podejmowanych przez polskie \u015brodowisko interwencji \u015bwiadczy to, \u017ce ich aktywno\u015b\u0107 przyczyni\u0142a si\u0119 do spotkania cz\u0142onk\u00f3w Grupy Roboczej ds. Polak\u00f3w (funkcjonuj\u0105cej w ramach British Refugee Council) z delegatami wszystkich polskich organizacji zajmuj\u0105cymi si\u0119 sprawami emigrant\u00f3w solidarno\u015bciowych w Wielkiej Brytanii. Rozmowy te jednak nie przyczyni\u0142y si\u0119 do zmiany sytuacji nowoprzyby\u0142ych, kt\u00f3rzy nadal otrzymali jedynie tymczasowe pozwolenia na pobyt. Z tego te\u017c powodu, wiosn\u0105 i jesieni\u0105 1985 roku, podj\u0119to kolejne interwencje w ich sprawie[38]<\/a>.<\/p>\n

Zdaniem os\u00f3b zaanga\u017cowanych w pomoc tym, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 w trudnej sytuacji \u201edzia\u0142alno\u015b\u0107 na [ich]] rzecz (\u2026) uznawano za przejaw solidarno\u015bci z walcz\u0105cym narodem\u201d, <\/em>a tak\u017ce \u201eza obowi\u0105zek\u201d, poniewa\u017c \u201ewielu […] uchod\u017ac\u00f3w by\u0142o cz\u0142onkami Solidarno\u015bci<\/em>\u201d[39]<\/a>, b\u0105d\u017a te\u017c dzia\u0142a\u0142o w organizacjach pro\/solidarno\u015bciowych, np. w Polish Solidarity Campaign czy Solidarity with Solidarity.<\/p>\n

Warto doda\u0107, \u017ce (z inicjatywy pos\u0142\u00f3w brytyjskich) zawi\u0105zano w tym czasie nieformaln\u0105 lobbystyczn\u0105 grup\u0119 parlamentarn\u0105, kt\u00f3ra \u201estara\u0142a si\u0119 nak\u0142oni\u0107 brytyjskie w\u0142adze do za\u0142atwiania poda\u0144 o azyl lub przed\u0142u\u017cenie wizy bardziej tolerancyjnie i sprawnie\u201d.<\/em> Grupa ta zabiega\u0142a te\u017c o opracowanie i przyj\u0119cie przepis\u00f3w na temat \u201especjalnego statusu uchod\u017ac\u00f3w dla Polak\u00f3w, kt\u00f3ry dawa\u0142by im stabilizacj\u0119 prawn\u0105, stwarza\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 sta\u0142ego pobytu, a nawet otrzymania obywatelstwa\u201d[40]<\/strong><\/a>.<\/em><\/p>\n

Jak ju\u017c wielokrotnie podkre\u015blano w dzia\u0142ania prowadzone w interesie polskich uchod\u017ac\u00f3w politycznych i emigrant\u00f3w solidarno\u015bciowych przyby\u0142ych do Wielkiej Brytanii zaanga\u017cowani byli zar\u00f3wno przez przedstawiciele \u201epokolenia niez\u0142omnych\u201d (m. in. cz\u0142onkowie Zjednoczenia Polskiego w Wielkiej Brytanii, Polskiej Macierzy Szkolnej, \u015awiatowego Zwi\u0105zku \u017bo\u0142nierzy Armii Krajowej, SPK), dziennikarze, cz\u0142onkowie rz\u0105du RP na uchod\u017astwie, Skarbu Narodowego, a tak\u017ce dzia\u0142acze emigracyjnych partii politycznych: PPS, Polskiego Ruchu Wolno\u015bciowego \u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107 i Demokracja\u201d, Stronnictwa Demokratycznego, PSL i Stronnictwa Narodowego (SN), w tym m. in. Albin Tybulewicz (prezes \u201eFood for Poland Fund\u201d), tzn. ci wszyscy, kt\u00f3rzy podzielali zdanie, \u017ce \u201eemigracji przystoi wobec Kraju stosunek s\u0142u\u017cebny\u201d[41]<\/a>). Niezwyk\u0142\u0105 aktywno\u015bci\u0105 wykaza\u0142o si\u0119 tak\u017ce ich potomstwo. Z inicjatywy przedstawicieli \u201edrugiego pokolenia\u201d za\u0142o\u017cono bowiem wiele organizacji charytatywnych, wspieraj\u0105cych dzia\u0142ania krajowej opozycji.<\/p>\n

Postawa ich wszystkich stanowi\u0142a swoist\u0105 (realn\u0105) odpowied\u017a na wezwanie prezydenta RP na Uchod\u017astwie – E. Raczy\u0144skiego, kt\u00f3ry ju\u017c we wrze\u015bniu 1980 r. wezwa\u0142 Polak\u00f3w i Poloni\u0119 \u017cyj\u0105ca poza granicami kraju do podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144 na rzecz \u201enieustraszonych rodak\u00f3w, kt\u00f3rzy stawiaj\u0105 op\u00f3r niewoli i zak\u0142amaniu komunistycznej w\u0142adzy\u201d<\/em>. Stwierdzi\u0142 on w\u00f3wczas tak\u017ce, \u017ce \u201ekorzystaj\u0105c z dobrodziejstw demokracji\u201d<\/em> powinni oni pomaga\u0107 swoim rodakom w Kraju[42]<\/a>.<\/p>\n

Doda\u0107 nale\u017cy, \u017ce wiele dzia\u0142a\u0144 podejmowanych przez w\/w organizacje finansowano ze \u015brodk\u00f3w (utworzonego z inicjatywy rz\u0105du RP na Uchod\u017astwie i dzia\u0142aj\u0105cego pod jego egid\u0105) Funduszu Pomocy Krajowi (FPK)[43]<\/a>, kt\u00f3ry gromadzi\u0142 i przyznawa\u0142 \u015brodki \u201ena wspieranie dzia\u0142alno\u015bci opozycji w dziedzinie polityki i kultury, zmierzaj\u0105cej do odzyskania przez nar\u00f3d pe\u0142nej suwerenno\u015bci\u201d[44]<\/a>.<\/p>\n

W prace FPK zaanga\u017cowani byli znani przedstawiciele polskiego \u201ewychod\u017astwa niepodleg\u0142o\u015bciowego\u201d, w tym m. in. prezydent RP Edward Raczy\u0144ski, premier K. Sabbat, prof. Edward Franciszek Szczepanik, a tak\u017ce przedstawiciele partii politycznych, wchodz\u0105cy w sk\u0142ad Rady Narodowej RP, kt\u00f3rzy (wsp\u00f3lnie z przedstawicielami organizacji spo\u0142ecznych) tworzyli spo\u0142eczny komitet funduszu[45]<\/a> (dzia\u0142ali w nim m.in.: Lidia Cio\u0142kosz z PPS, ks. Jerzy Mirewicz, Tadeusz \u017benczykowski[46]<\/a>, minister Jerzy Zaleski, Ryszard Zakrzewski, dr Roman Lewicki i inni[47]<\/a>).<\/p>\n

Wspominaj\u0105c o finansach przypomnie\u0107 nale\u017cy, \u017ce ju\u017c 13 grudnia 1981 roku prezydent Edward Raczy\u0144ski, \u201ekt\u00f3ry stanowczo pot\u0119pi\u0142 postepowanie w\u0142adz PRL\u201d[48]<\/sup><\/a>, zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do polskiego wychod\u017astwa z apelem \u201eo wzmo\u017cenie ofiarno\u015bci\u201d. Podkre\u015bli\u0142 w\u00f3wczas, \u017ce wprowadzenie stanu wojennego postawi\u0142o przed polskim wychod\u017astwem \u201enowe cele i zadania\u201d. Jedno z nich stanowi\u0142a pomoc dla internowanych i ich najbli\u017cszych, kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 zar\u00f3wno wyrazem \u201eprotestu przeciwko perfidnemu i brutalnemu wprowadzeniu […] dyktatury wojskowej\u201d, <\/em>jak i dowodem \u201ejedno\u015bci uchod\u017astwa z walcz\u0105cym krajem<\/em>\u201d[49]<\/a>. Zbi\u00f3rki finansowe na FPK organizowano niemal wsz\u0119dzie – tj. zar\u00f3wno w organizacjach, jak i w polskich (a niekiedy i brytyjskich) parafiach katolickich[50]<\/a>.<\/p>\n

Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce z \u015brodk\u00f3w FPK, jak r\u00f3wnie\u017c z zasob\u00f3w Skarbu Narodowego, korzysta\u0142y niemal\u017ce wszystkie organizacje wspieraj\u0105ce dzia\u0142ania prosolidarn\u015bciowe, niezale\u017cnie od rodzaju pomocy, kt\u00f3r\u0105 nios\u0142y – w tym m.in.: Polish Solidarity Campaign[51]<\/sup><\/a>, organizacja Friends of Poland (FOP)[52]<\/sup><\/a>, Zjednoczenie Polek na Emigracji[53]<\/sup><\/a>, British Solidarity with Poland Campaign (BSwPC) – Akcja Brytyjskiej Solidarno\u015bci z Polsk\u0105 (organizacja utworzona w styczniu 1981 roku z inicjatywy cz\u0142onk\u00f3w rz\u0105du RP na Uchod\u017astwie, w tym premiera Kazimierza Sabbata[54]<\/sup><\/a> i prof. Edwarda Szczepanika[55]<\/sup><\/a>).<\/p>\n

W ok\u00f3lniku prezesa Rady Ministr\u00f3w do delegat\u00f3w rz\u0105du RP, w kt\u00f3rym informowano o utworzeniu tej organizacji, stwierdzono, i\u017c g\u0142\u00f3wnym zadaniem \u201eemigracji politycznej i Polonii \u015awiatowej\u201d, powinno by\u0107 zak\u0142adanie organizacji, na wz\u00f3r BSwPC, kt\u00f3ra za\u0142o\u017cona zosta\u0142a przy wsparciu rz\u0105du londy\u0144skiego \u201ena terenie W[ielkiej] Brytanii, z inspiracji naszej, powsta\u0142a dla tych cel\u00f3w \u00abBritish Solidarity with Poland Campaign \u00ab z inicjatywy cz\u0142onk\u00f3w parlamentu pod przewodnictwem sir Bernarda Braine\u201d<\/em> [56]<\/a><\/sup> . <\/em>Doda\u0107 warto, \u017ce z organizacj\u0105 t\u0105 zwi\u0105zane by\u0142y \u201ewybitne osobisto\u015bci z [brytyjskiego] \u017cycia politycznego, zawodowego, kulturalnego, zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, itp.\u201d, <\/em>a rz\u0105d RP na uchod\u017astwie nawo\u0142ywa\u0142 do tworzenia podobnych organizacji lobbystycznych r\u00f3wnie\u017c w pozosta\u0142ych pa\u0144stwach. Z tego te\u017c m. in. powodu zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do \u201eDelegat\u00f3w Rz\u0105du, aby w swoim zakresie podj\u0119li wsp\u00f3\u0142prac\u0119 w tym kierunku z odpowiednimi czynnikami<\/em>\u201d[57]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tu\u017c po wprowadzeniu stanu wojennego (tzn. jeszcze w grudniu 1981 r.) za po\u015brednictwem BSwPC cz\u0142onkowie rz\u0105du RP na uchod\u017astwie kontaktowali si\u0119 z brytyjskimi pos\u0142ami partii konserwatywnej[58]<\/sup><\/a>, w sprawie zorganizowania w brytyjskim parlamencie debaty na temat sytuacji w Polsce[59]<\/a>.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Stwierdzi\u0107 nale\u017cy, \u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 podejmowana przez cz\u0142onk\u00f3w BSwPC by\u0142a niezwykle istotna, g\u0142\u00f3wnie z tego powodu, \u017ce \u201estanowi\u0142a [ona] jedn\u0105 z nielicznych pr\u00f3b oddzia\u0142ywania przez polsk\u0105 emigracj\u0119 na brytyjsk\u0105 opini\u0119 publiczn\u0105 w spos\u00f3b konsekwentny i systematyczny<\/em>\u201d[60]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Zauwa\u017cy\u0107 te\u017c wypada, \u017ce lider BSwPC (brytyjski konserwatysta) Sir Bernard Braine – do 1986 roku[61]<\/a> blisko wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy z prof. Edwardem Szczepanikiem, z Council for Aid for Refugees (Rad\u0105 Pomocy Uchod\u017acom)[62]<\/sup><\/a>, a tak\u017ce z pozosta\u0142ymi cz\u0142onkami rz\u0105du i wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cymi z tym rz\u0105dem innymi polskimi podmiotami, w tym m. in. z Zjednoczeniem Polskim w Wielkiej Brytanii, przyczyni\u0142 si\u0119 m. in. do powstania (dzia\u0142aj\u0105cego pod egid\u0105 Zjednoczenia) Funduszu Pomocy Medycznej dla Polski (Medical Aid for Poland)[63]<\/sup><\/a>, a tak\u017ce do utworzenia nieformalnej rady koordynacyjnej dla wsparcia \u201eSolidarno\u015bci\u201d. W ramach kt\u00f3rej spotykali si\u0119 m. in. cz\u0142onkowie Grupy Dzia\u0142ania NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d w Wielkiej Brytanii, PSC, British Solidarity with Poland, Polish Refugee Rights Group i Studium Spraw Polskich[64]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Ju\u017c 4 stycznia 1982 roku, dzi\u0119ki szerokiej (wzajemnej) wsp\u00f3\u0142pracy w\/w organizacji\u00a0 zorganizowano te\u017c w Royal Albert Hall protest, w kt\u00f3rym uczestniczy\u0142o ok. 5 tys. os\u00f3b. Dzi\u0119ki zaanga\u017cowaniu BSwPC uda\u0142o si\u0119 te\u017c przeprowadzi\u0107 w brytyjskim parlamencie kilka wa\u017cnych debat. W tym m in. dyskusj\u0119 na temat \u0142amania praw cz\u0142owieka w PRL. Co wi\u0119cej, cz\u0142onkowie BSwPC przyczynili si\u0119 tak\u017ce do podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144 przez Komitet Obrony Nies\u0142usznie Skazanych (UK Committee for the Defence of the Unjustly Prosecuted)[65]<\/sup><\/a>, kt\u00f3ry stawa\u0142 w obronie aresztowanych i prze\u015bladowanych cz\u0142onk\u00f3w \u201eSolidarno\u015bci\u201d[66]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Zauwa\u017cy\u0107 nale\u017cy, \u017ce ogromn\u0105 rol\u0119 w utworzeniu BSwPC, w kt\u00f3rego prace poza wybitnymi Brytyjczykami[67]<\/a> zaanga\u017cowane by\u0142o r\u00f3wnie\u017c potomstwo \u201eniez\u0142omnych\u201d, odegra\u0142 prof. Edward Szczepanik \u00f3wczesny minister spraw krajowych, kt\u00f3ry \u201epostawi\u0142 sobie za cel […] wci\u0105gni\u0119cie (\u2026) do wsp\u00f3\u0142pracy\u201d <\/em>z rz\u0105dem RP na uchod\u017astwie ludzi m\u0142odych[68]<\/sup><\/a> – urodzonych w Wielkiej Brytanii. Dzi\u0119ki niemu w prace tej organizacji (ju\u017c w po\u0142owie 1980 roku) zaanga\u017cowali si\u0119: Krzysztof de Berg, Antoni Bohdanowicz, Janusz Bugajski, Andrzej Ko\u0142odziej, Maxine Pollack, Kazimierz Stepan i Tomasz Szczepanik (syn profesora). Wymienieni utworzyli \u201eSupport Group\u201d (SG) \u2013 tj. \u201eGrup\u0119 Wsparcia\u201d, kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wnym celem by\u0142o zakulisowe wspieranie oficjalnych wyst\u0105pie\u0144 podejmowanych przez cz\u0142onk\u00f3w BSwPC[69]<\/sup><\/a>, kt\u00f3re mia\u0142y uwiarygodni\u0107 podejmowane przez cz\u0142onk\u00f3w tej organizacji akcje i podejmowane inicjatywy[70]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 SG i BSwPC[71]<\/a> finansowana by\u0142a przez rz\u0105d RP na uchod\u017astwie, kt\u00f3ry z pozoru nie anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w podejmowane przez brytyjskich parlamentarzyst\u00f3w i pozosta\u0142e osobisto\u015bci (dzia\u0142aj\u0105ce w komitecie poparcia BSWPC) przedsi\u0119wzi\u0119cia[72]<\/sup><\/a>. W rzeczywisto\u015bci jednak cz\u0142onkowie tego rz\u0105du[73]<\/sup><\/a> omawiali z liderem tej organizacji (tj. z Sir Bernardem Braine) zar\u00f3wno kierunki dzia\u0142ania, jak i problemy polskich uchod\u017ac\u00f3w i emigrant\u00f3w solidarno\u015bciowych, o kt\u00f3rych dyskutowano m. in. w brytyjskim parlamencie.<\/p>\n

Doda\u0107 nale\u017cy, \u017ce cz\u0142onkowie BSwPC, poza kontaktami z przedstawicielami PSC czy SwS, wsp\u00f3\u0142pracowali te\u017c z innymi organizacjami, np. Zwi\u0105zkiem Rzemie\u015blnik\u00f3w Polskich w Wielkiej Brytanii oraz z tzw. komitetami wsparcia dla \u201eSolidarno\u015bci\u201d, kt\u00f3re mia\u0142y kontakt z Zjednoczeniem Polskim w Wielkiej Brytanii (cz\u0142onkowie tych komitet\u00f3w uczestniczyli w demonstracjach i innych dzia\u0142aniach podejmowanych na rzecz krajowej opozycji zar\u00f3wno w Londynie, jak i innych miastach Wielkiej Brytanii, np. w Manchesterze, Glasgow, Newcastle i Nottingham)[74]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Reasumuj\u0105c, zgodzi\u0107 nale\u017cy si\u0119 ze stwierdzaniem jednego z dzia\u0142aczy polonijnych, kt\u00f3ry zauwa\u017cy\u0142, \u017ce \u201esprawa \u00abSolidarno\u015bci\u00bb zmieni\u0142a gwa\u0142townie uk\u0142ad si\u0142\u201d w polskim \u015brodowisku w Wielkiej Brytanii, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do powstania grup lobbystycznych, kt\u00f3re przybli\u017cy\u0142yby Brytyjczykom sytuacj\u0119 w Polsce, pe\u0142ni\u0105c w Wielkiej Brytanii rol\u0119 rzecznik\u00f3w NSZZ \u201eSolidarno\u015bci\u201d[75]<\/strong><\/sup><\/a><\/em> i przyby\u0142ych do tego kraju polskich uchod\u017ac\u00f3w i emigrant\u00f3w.<\/p>\n

Stwierdzi\u0107 te\u017c nale\u017cy, \u017ce problemami polskich uchod\u017ac\u00f3w politycznych i emigrant\u00f3w solidarno\u015bciowych, interesowali si\u0119 zar\u00f3wno m\u0142odsi, jak i starsi przedstawiciele polskiego \u015brodowiska, w tym m. in. cz\u0142onkowie Stowarzyszenia Polskich Kombatant\u00f3w (SPK), kt\u00f3rzy pot\u0119pili wprowadzenie stanu wojennego w Polsce (szefowie k\u00f3\u0142 SPK dzia\u0142aj\u0105cych w Wielkiej Brytanii przeprowadzili w tej sprawie nawet specjalne zebrania protestacyjne). Co wi\u0119cej, cz\u0119\u015b\u0107 kombatant\u00f3w skupionych w SPK zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 tak\u017ce w zorganizowanie demonstracji pod ambasad\u0105 PRL 20 grudnia 1981 roku[76]<\/sup><\/a>. A zarz\u0105d tej organizacji popiera\u0142 podejmowane w sprawie polskich uchod\u017ac\u00f3w politycznych i emigrant\u00f3w interwencje, np. starania o wydanie im \u201epozwole\u0144 na prac\u0119\u201d. Pozytywnie ustosunkowa\u0142 si\u0119 on tak\u017ce do wniosku Rady Powierniczej (za\u0142o\u017conego przez Brytyjczyk\u00f3w) Polish Students Appeal Fund (Funduszu Wsparcia Polskich Student\u00f3w), kt\u00f3ry postawi\u0142 sobie za cel pomoc polskim studentom i m\u0142odym naukowcom, kt\u00f3rzy chcieli kontynuowa\u0107 w Wielkiej Brytanii swoje studia i badania naukowe – wspieraj\u0105c finansowo dzia\u0142alno\u015b\u0107 tego funduszu. Zarz\u0105d SPK wezwa\u0142 te\u017c cz\u0142onk\u00f3w wszystkich k\u00f3\u0142, by obj\u0119li oni \u201eopiek\u0105 znajduj\u0105cych si\u0119 w potrzebie student\u00f3w z najnowszej fali solidarno\u015bciowej\u201d.<\/em> Ponadto, na XXIX Zje\u017adzie SPK (zorganizowanym we wrze\u015bniu 1983 r.), \u00f3wczesny prezes Federacji \u015awiatowej SPK – Stefan Soboniewski \u201ewyrazi\u0142 […] swoje poparcie dla wsp\u00f3\u0142pracy dzia\u0142aczy Solidarno\u015bci ze star\u0105 emigracj\u0105 w walce o wolno\u015b\u0107 i niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski\u201d[77]<\/strong><\/sup><\/a>.<\/em><\/p>\n

Doda\u0107 nale\u017cy, \u017ce w pomoc potrzebuj\u0105cym zaanga\u017cowali si\u0119 te\u017c polscy ksi\u0119\u017ca, w tym m. in. ks. prof. J\u00f3zef Gula (by\u0142y \u017co\u0142nierz AK), \u00f3wczesny proboszcz polskiej parafii rzymsko\u2013katolickiej na Putney w Londynie[78]<\/sup><\/a>, kt\u00f3ry \u201enie tylko uczestniczy\u0142 w protestach organizowanych pod ambasad\u0105 PRL w grudniu 1981 roku[79]<\/sup><\/a>, ale tak\u017ce wspiera\u0142 i inspirowa\u0142 organizacj\u0119 zbi\u00f3rek charytatywnych na rzecz potrzebuj\u0105cych\u201d.\u00a0 W organizacj\u0119 podobnych dzia\u0142a\u0144 zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ks. Krzysztof Kozakiewicz z parafii w Ipswich[80]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Reakcja ksi\u0119\u017cy (zar\u00f3wno polskich, jak i brytyjskich) na grudniowe wydarzenia by\u0142a spontaniczna, \u015bwiadczy o tym m. in. to, \u017ce \u201etu\u017c po og\u0142oszeniu stanu wojennego do polskiej parafii na Bahlam przyjecha\u0142 abp Michael Bowen (z Southwark), kt\u00f3ry razem z ks. Stanis\u0142awem \u015awierczy\u0144skim odprawi\u0142 msz\u0119 w intencji Polski\u201d. A nieco p\u00f3\u017aniej, jednak\u017ce tego samego dnia, przekaza\u0142 te\u017c na rzecz internowanych dzia\u0142aczy \u201eSolidarno\u015bci\u201d i ich rodzin kilka tysi\u0119cy funt\u00f3w. W Liverpoolu natomiast abp Derek Worlock otwarcie zach\u0119ca\u0142 wiernych (z ca\u0142ej archidiecezji) do przygotowywania i wysy\u0142ania paczek do rodzin internowanych\u201d[81]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Ko\u0144cz\u0105c, zwr\u00f3ci\u0107 nale\u017cy tak\u017ce uwag\u0119 na inny aspekt wspomnianych relacji, tj. mianowicie na to, \u017ce niekt\u00f3rzy przedstawiciele wychod\u017astwa niepodleg\u0142o\u015bciowego, a tak\u017ce ich potomstwo, odnosi\u0142o si\u0119 do przyby\u0142ych z PRL z rezerw\u0105, a niekiedy wr\u0119cz z podejrzliwo\u015bci\u0105 i niech\u0119ci\u0105. Oczywi\u015bcie pewnym jest to, \u017ce liderzy poszczeg\u00f3lnych organizacji, jak i przedstawiciele rz\u0105du RP na uchod\u017astwie, interesowali si\u0119 po\u0142o\u017ceniem nowoprzyby\u0142ych i sytuacj\u0105 w kraju, podejmuj\u0105c na rzecz rodak\u00f3w w kraju wiele r\u00f3\u017cnych dzia\u0142a\u0144, jednak\u017ce niekiedy czynili to ze zrozumia\u0142ym dystansem.\u00a0 Ju\u017c w\u00f3wczas zdawano sobie bowiem spraw\u0119 zar\u00f3wno z tego, \u017ce polskie \u015brodowisko w Wielkiej Brytanii by\u0142o w tym czasie inwigilowane, jak i z tego, \u017ce\u00a0 w\u015br\u00f3d przyby\u0142ych znalaz\u0142y si\u0119 te\u017c osoby wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce z komunistyczn\u0105 w\u0142adz\u0105, kt\u00f3re okazan\u0105 \u017cyczliwo\u015b\u0107 chcia\u0142y jedynie wykorzysta\u0107 do nawi\u0105zania kontakt\u00f3w ze \u015brodowiskiem \u201epolskiego wychod\u017astwa niepodleg\u0142o\u015bciowego\u201d. \u015awiadomo\u015b\u0107 ta nie przys\u0142oni\u0142a jednak celu, kt\u00f3ry postawi\u0142o przed sob\u0105 to \u015brodowisko, tj. ch\u0119ci pomocy rodakom w potrzebie. Wszyscy wymienieni domagali si\u0119 bowiem wsparcia i solidarno\u015bci wobec tych, kt\u00f3rzy w tym czasie takiej pomocy potrzebowali. Pomocy oferowanej polskim uchod\u017acom politycznym i migrantom solidarno\u015bciowym, kt\u00f3rym przysz\u0142o \u017cy\u0107 z dala od kraju i swoich rodzin.<\/p>\n

\n