{"id":4642,"date":"2023-12-19T11:01:32","date_gmt":"2023-12-19T10:01:32","guid":{"rendered":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/?p=4642"},"modified":"2023-12-27T09:04:40","modified_gmt":"2023-12-27T08:04:40","slug":"zapomniany-organizator-lotnictwa-pakistanskiego-wladyslaw-turowicz-1908-1980","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/zapomniany-organizator-lotnictwa-pakistanskiego-wladyslaw-turowicz-1908-1980\/","title":{"rendered":"Zapomniany organizator lotnictwa pakista\u0144skiego.  W\u0142adys\u0142aw Turowicz (1908-1980)"},"content":{"rendered":"<div class=\"pdfprnt-buttons pdfprnt-buttons-post pdfprnt-top-right\"><a href=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4642?print=pdf\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-pdf\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/pdf.png\" alt=\"image_pdf\" title=\"Download PDF\" \/><span class=\"pdfprnt-button-title pdfprnt-button-pdf-title\">POBIERZ PDF<\/span><\/a><a href=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4642?print=print\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-print\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/print.png\" alt=\"image_print\" title=\"Print Content\" \/><\/a><\/div><p style=\"text-align: justify;\"><strong>Jacek Knopek<\/strong>, <strong>Politechnika Koszali\u0144ska<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0ORCID: 0000-0002-9878-5808.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Zapomniany organizator lotnictwa pakista\u0144skiego.<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>W\u0142adys\u0142aw Turowicz (1908-1980)<\/strong><\/p>\n<p><strong>ZDJ\u0118CIA:<\/strong><\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-4642 gallery-columns-2 gallery-size-herald-lay-a'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Turowicz-2.jpg' title=\"Turowicz &#8211; 2\" data-rl_title=\"Turowicz &#8211; 2\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"285\" height=\"379\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Turowicz-2.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-4710\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Turowicz-2.jpg 285w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Turowicz-2-226x300.jpg 226w\" sizes=\"auto, (max-width: 285px) 100vw, 285px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-4710'>\n\t\t\t\tW\u0142adys\u0142aw Turowicz otrzymuje odznaczenie z r\u0105k prezydenta Pakistanu marsza\u0142ka Ayub Khana \u2013 23 marca 1966 r.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/WT-ZT-z-instruktorami-szybownictwa.jpg' title=\"WT-ZT z instruktorami szybownictwa\" data-rl_title=\"WT-ZT z instruktorami szybownictwa\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"890\" height=\"430\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/WT-ZT-z-instruktorami-szybownictwa.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-4711\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/WT-ZT-z-instruktorami-szybownictwa.jpg 890w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/WT-ZT-z-instruktorami-szybownictwa-300x145.jpg 300w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/WT-ZT-z-instruktorami-szybownictwa-768x371.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 890px) 100vw, 890px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-4711'>\n\t\t\t\tW\u0142adys\u0142aw Turowicz i jego \u017cona Zofia Turowicz  z pakista\u0144skimi instruktorami lotnictwa\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/ZT-w-szybowcu-z-kadetem.jpg' title=\"ZT w szybowcu z kadetem\" data-rl_title=\"ZT w szybowcu z kadetem\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"383\" height=\"307\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/ZT-w-szybowcu-z-kadetem.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-4712\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/ZT-w-szybowcu-z-kadetem.jpg 383w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/ZT-w-szybowcu-z-kadetem-300x240.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 383px) 100vw, 383px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-4712'>\n\t\t\t\tZofia Turowicz w szybowcu  wraz z m\u0142odym pakista\u0144skim adeptem lotnictwa\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/ZT-Mikulscy-z-kadetami.jpg' title=\"ZT-Mikulscy z kadetami\" data-rl_title=\"ZT-Mikulscy z kadetami\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"693\" height=\"324\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/ZT-Mikulscy-z-kadetami.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-4713\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/ZT-Mikulscy-z-kadetami.jpg 693w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/ZT-Mikulscy-z-kadetami-300x140.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 693px) 100vw, 693px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-4713'>\n\t\t\t\tZofia Turowicz oraz Jan Zbigniew Mikulski i Maria Younga Mikulska w towarzystwie pakista\u0144skich kadet\u00f3w w Karaczi\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/a2.jpg' title=\"a2\" data-rl_title=\"a2\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"350\" height=\"250\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/a2.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-4708\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/a2.jpg 350w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/a2-300x214.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 350px) 100vw, 350px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-4708'>\n\t\t\t\tGenera\u0142 W\u0142adys\u0142aw Turowicz w Pakistanie.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Turowicz-1.jpg' title=\"Turowicz &#8211; 1\" data-rl_title=\"Turowicz &#8211; 1\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"288\" height=\"371\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Turowicz-1.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-4709\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Turowicz-1.jpg 288w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Turowicz-1-233x300.jpg 233w\" sizes=\"auto, (max-width: 288px) 100vw, 288px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-4709'>\n\t\t\t\tGenera\u0142 W\u0142adys\u0142aw Turowicz w Pakistanie.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p><strong><em>Zdj\u0119cia uzyskane od c\u00f3rki W. Turowicza &#8211; Anny Ahmat z Karaczi<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0 Losy polskich emigrant\u00f3w rozsianych od pokole\u0144 po ca\u0142ym \u015bwiecie godne s\u0105 nie tylko zainteresowania, ale i dalszego propagowania. O pierwszych bowiem historycznych migracjach informowano na zasadach przekazywania sobie przekaz\u00f3w ustnych b\u0105d\u017a informacji zapisywanych w kronikach czy rocznikach. P\u00f3\u017aniej o migracjach takich informowa\u0107 zacz\u0119\u0142a prasa, by ust\u0105pi\u0107 miejsca mediom radiowo-telewizyjnym i ostatecznie internetowym. W tych ostatnich materia\u0142y maj\u0105 charakter nie tylko publiczny, ale i prywatny, albowiem ka\u017cda osoba posiadaj\u0105ca dost\u0119p do internetu mo\u017ce uaktywni\u0107 portal, w\u0142asn\u0105 stron\u0119 czy podzieli\u0107 si\u0119 wra\u017ceniami z kraju, w kt\u00f3rym aktualnie przebywa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W przesz\u0142o\u015bci nie by\u0142o a\u017c takich mo\u017cliwo\u015bci, bowiem do pocz\u0105tku XX w. ziemie polskie znajdowa\u0142y si\u0119 pod zaborami i informacje takie by\u0142y blokowane przez ich instytucje pa\u0144stwowe. Co wi\u0119cej, w okresie Polski Ludowej dzielono przedstawicieli Polonii na dobrych i z\u0142ych, a wi\u0119c takich, kt\u00f3rzy podejm\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z w\u0142adzami komunistycznymi i tych, kt\u00f3rzy tego nigdy nie uczyni\u0105. St\u0105d o niekt\u00f3rych przedstawicielach \u015brodowiska polonijnego nie mieli\u015bmy \u017cadnej wiadomo\u015bci, b\u0105d\u017a te\u017c wiedza na ich temat by\u0142a niewielka. A nawet je\u017celi by\u0142a, nie trafia\u0142a ona do szerszego kr\u0119gu odbiorc\u00f3w. Tymczasem o Polakach \u017cyj\u0105cych poza krajem warto m\u00f3wi\u0107 i pisa\u0107, bo stanowi\u0105 oni ciekawe i cenne \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy i naszej narodowej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Jedn\u0105 z postaci, o kt\u00f3rej przez d\u0142ugie lata nie wspominano by\u0142a osoba W\u0142adys\u0142awa J\u00f3zefa Mariana Turowicza. Wymieniony zwi\u0105zany by\u0142 bowiem z powojennym \u201ewychod\u017astwem niepodleg\u0142o\u015bciowym\u201d, kt\u00f3re w zdominowanym przez komunist\u00f3w kraju nie cieszy\u0142o si\u0119 sympati\u0105 w\u0142adz warszawskich. Sytuacja ta uleg\u0142a zmianie po 1989 r. W\u00f3wczas zacz\u0119to informowa\u0107 i przybli\u017ca\u0107 wiedz\u0119 nie tylko na temat samego \u015brodowiska emigracyjnego, ale tak\u017ce wspomina\u0107 o tych postaciach, kt\u00f3re do tego momentu pomijano, w tym m. in. o W\u0142adys\u0142awie Turowiczu. Tym samym sta\u0142 si\u0119 on jednym z najbardziej rozpoznawalnych Polak\u00f3w wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z pakista\u0144skim lotnictwem, z kt\u00f3rym zwi\u0105zany pozosta\u0142 niemal do swojej \u015bmierci.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">*<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodzina Turowicz\u00f3w (przynajmniej od XIX stulecia) zwi\u0105zana by\u0142a z Mazowszem, a jej kolejni przedstawiciele w okresie zabor\u00f3w mieszkali w Warszawie. Z Kongres\u00f3wk\u0105 zwi\u0105zany by\u0142 tak\u017ce ojciec W\u0142adys\u0142awa &#8211; Stefan Turowicz, kt\u00f3ry uzyska\u0142 dyplom z in\u017cynierii l\u0105dowej. Z pierwszego ma\u0142\u017ce\u0144stwa Stefana przysz\u0142a na \u015bwiat c\u00f3rka Tatiana, kt\u00f3ra zosta\u0142a lekarzem stomatologiem (w okresie mi\u0119dzywojennym wysz\u0142a ona za m\u0105\u017c za Kazimierza Holewi\u0144skiego, wywodz\u0105cego si\u0119 ze znanej rodziny malarzy i grafik\u00f3w).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Szybki rozw\u00f3j gospodarczy Europy Zachodniej, dokonuj\u0105cy si\u0119 w XIX stuleciu da\u0142 tak\u017ce impuls do rozwoju przemys\u0142u i rolnictwa w Europie \u015arodkowej i Wschodniej. By\u0142o to widoczne zw\u0142aszcza w carskiej Rosji, gdzie surowce mineralne by\u0142y niemal wszechobecne. Na prze\u0142omie XIX i XX w. liczni migranci ekonomiczni z Kr\u00f3lestwa Polskiego deklarowali ch\u0119\u0107 podj\u0119cia pracy zawodowej w centrach przemys\u0142owych skupionych w europejskiej i azjatyckiej cz\u0119\u015bci tego imperium. Szczeg\u00f3lnie du\u017cym zapotrzebowaniem, poza wykwalifikowan\u0105 si\u0142\u0105 robocz\u0105, cieszy\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas kadry naukowo-techniczne. Z tego te\u017c powodu wielu absolwent\u00f3w szk\u00f3\u0142 technicznych i politechnik szuka\u0142o nowych mo\u017cliwo\u015bci w uzyskaniu pracy zawodowej (wyrobienia praktyk), czy te\u017c osi\u0105gni\u0119cia wy\u017cszych stanowisk poza miejscem pochodzenia, poniewa\u017c stwarza\u0142o to mo\u017cliwo\u015b\u0107 awansu ekonomicznego. Tym samym Polacy zapisywali si\u0119 cz\u0119sto w rozwoju intelektualnym, naukowym i technicznym poszczeg\u00f3lnych region\u00f3w i ziem tworz\u0105cych \u00f3wczesne imperium rosyjskie. Jednym z poddanych cara, kt\u00f3ry wyruszy\u0142 w stron\u0119 rozbudowuj\u0105cych si\u0119 centr\u00f3w przemys\u0142owych Rosji, by\u0142 w\u0142a\u015bnie Stefan Turowicz.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W pocz\u0105tku XX w. szczeg\u00f3lnie du\u017ce mo\u017cliwo\u015bci rozwoju dawa\u0142 na tym terenie rozw\u00f3j dr\u00f3g \u017celaznych i kolejnictwa. Korzystaj\u0105c z nowinek technicznych szlaki komunikacyjne zacz\u0119to unowocze\u015bnia\u0107 zar\u00f3wno w europejskiej, jak i w azjatyckiej cz\u0119\u015bci imperium. Celem tych inwestycji by\u0142a ch\u0119\u0107 po\u0142\u0105czenia rubie\u017cy zachodnich tego pa\u0144stwa ze wschodnimi. W ten m.in. spos\u00f3b dosz\u0142o do uruchomienia planu budowy kolei transsyberyjskiej, \u0142\u0105cz\u0105cej Petersburg i Moskw\u0119 z W\u0142adywostokiem. W to gigantyczne przedsi\u0119wzi\u0119cie, jedno z najwi\u0119kszych tego typu w \u00f3wczesnym \u015bwiecie, zaanga\u017cowano tysi\u0105ce os\u00f3b &#8211; od konstruktor\u00f3w i architekt\u00f3w pocz\u0105wszy, a na robotnikach i kolejarzach sko\u0144czywszy. By\u0142 to olbrzymi rynek pracy, z kt\u00f3rym zwi\u0105za\u0142a si\u0119 rodzina Stefana Turowicza, kt\u00f3ry posiadaj\u0105c dyplom in\u017cyniera szybko znalaz\u0142 odpowiednie stanowisko i wyruszy\u0142 w odleg\u0142y, a niekiedy wr\u0119cz niedost\u0119pny, obszar carskiej Rosji. Tam te\u017c o\u017ceni\u0142 si\u0119 po raz drugi z Aleksandr\u0105, Gruzink\u0105 wyznaj\u0105c\u0105 prawos\u0142awie. Z tego zwi\u0105zku przyszed\u0142 na \u015bwiat jego syn W\u0142adys\u0142aw &#8211; p\u00f3\u017aniejszy lotnik.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W\u0142adys\u0142aw J\u00f3zef Marian Turowicz urodzi\u0142 si\u0119 23 kwietnia 1908 r. w syberyjskiej Zubirze, gdzie jego rodzina mieszka\u0142a w zwi\u0105zku z rozbudow\u0105 kolei, przy kt\u00f3rej pracowa\u0142 ojciec Stefan. Profesja ojca powodowa\u0142a, i\u017c rodzina Turowicz\u00f3w sukcesywnie przemieszcza\u0142a si\u0119 w kierunku wschodnim, do Mand\u017curii i Pacyfiku.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Okres dzieci\u0144stwa W\u0142adys\u0142aw wspomina\u0142 z wielk\u0105 satysfakcj\u0105 i sympati\u0105 do otoczenia, nowych warunk\u00f3w klimatycznych, geograficznych i przyrodniczych. Szczeg\u00f3lnie wyczekiwa\u0142 okresu wakacyjnego, gdy\u017c corocznie udawa\u0142 si\u0119 na kilka tygodni do rodziny zamieszka\u0142ej w Kr\u00f3lestwie Polskim. Podr\u00f3\u017c do wujostwa odbywa\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie budowan\u0105 przez ojca kolej\u0105 transsyberyjsk\u0105 (w luksusowych wagonach) i z regu\u0142y trwa\u0142a kilka dni. Widoki i wra\u017cenia z podr\u00f3\u017cy, jakich w\u00f3wczas do\u015bwiadcza\u0142, pozosta\u0142y na sta\u0142e w jego pami\u0119ci. Niestety z powodu wybuchu I wojny \u015bwiatowej podr\u00f3\u017ce na ziemie polskie sta\u0142y si\u0119 niemo\u017cliwe. Na okres dzia\u0142a\u0144 wojennych przypad\u0142y te\u017c pierwsze lata nauki szkolnej W\u0142adys\u0142awa. Czas ten, ze wzgl\u0119du na trudne warunki \u017cyciowe i niepokoj\u0105ce informacje nadchodz\u0105ce z frontu, budzi\u0142 w rodzinie Turowicz\u00f3w wiele obaw.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Szczeg\u00f3lnie trudna sytuacja wyst\u0105pi\u0142a w 1917 r., najpierw po odsuni\u0119ciu od w\u0142adzy Miko\u0142aja II i dynastii Romanow\u00f3w, a nast\u0119pnie w pa\u017adzierniku tego roku, kiedy dotychczasowy rz\u0105d obalili bolszewicy i rozpocz\u0119li rz\u0105dy oparte na terrorze. W nowych, trudnych okoliczno\u015bciach znalaz\u0142a si\u0119 ca\u0142a polska diaspora \u017cyj\u0105ca na obszarze Rosji, a szczeg\u00f3lnie ta jej cz\u0119\u015b\u0107, kt\u00f3ra pracowa\u0142a na kolei. Po okresie chaosu i anarchii dosz\u0142o do wojny domowej i interwencji pa\u0144stw zachodnich w wewn\u0119trzne sprawy Rosji. Konsekwencj\u0105 umocnienia si\u0119 bolszewik\u00f3w na tym obszarze by\u0142a tak\u017ce wojna polsko-rosyjska w 1920 r., zako\u0144czona w 1921 roku pokojem ryskim i obron\u0105 polskiej niepodleg\u0142o\u015bci.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W okresie tym w\u0142adze bolszewickie pr\u00f3bowa\u0142y uregulowa\u0107 sprawy przemys\u0142u i gospodarki, w kt\u00f3rej du\u017c\u0105 rol\u0119 mia\u0142a odegra\u0107 kolej transsyberyjska. Mimo niech\u0119ci ideologicznej bolszewicy zacz\u0119li werbowa\u0107 do pracy przedstawicieli carskiej administracji, albowiem w\u0142asnych kadr nie posiadali. W\u00f3wczas te\u017c zaproponowano Stefanowi Turowiczowi obj\u0119cie stanowiska dyrektorskiego na kolei. Jednak\u017ce Turowicz propozycji tej nie przyj\u0105\u0142. Co wi\u0119cej, sta\u0142 si\u0119 tym samym wrogiem w\u0142adzy komunistycznej. Z tego te\u017c powodu podj\u0105\u0142 kroki zmierzaj\u0105ce do opuszczenia Rosji, poniewa\u017c (podobnie jak wielu innych Polak\u00f3w przebywaj\u0105cych w tym kraju) znalaz\u0142 si\u0119 w k\u0142opotliwej sytuacji, kt\u00f3ra doprowadzi\u0107 mog\u0142a do uwi\u0119zienia, zsy\u0142ki lub nawet \u015bmierci jego i rodziny.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W tym czasie powo\u0142ano we W\u0142adywostoku Polski Komitet Ratunkowy (PKR), kt\u00f3rego celem by\u0142o niesienie pomocy Polakom przebywaj\u0105cym na rozleg\u0142ych terenach Syberii i Dalekiego Wschodu. Szczeg\u00f3lnie wiele uwagi po\u015bwi\u0119cano osieroconym przez wojn\u0119 polskim dzieciom, kt\u00f3rymi nie mia\u0142 si\u0119 kto opiekowa\u0107. Na czele Komitetu stan\u0119\u0142a (w ko\u0144cu 1919 r.) Anna Bielkiewicz.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Za po\u015brednictwem PKR pozyskiwano pomoc od r\u00f3\u017cnych podmiot\u00f3w fizycznych i prawnych, a tak\u017ce od ludzi dobrej woli, kt\u00f3rym nieobce by\u0142y sprawy Polak\u00f3w w Rosji. Instytucja ta, koresponduj\u0105c z polskim MSZ i Poloni\u0105 ameryka\u0144sk\u0105, informowa\u0142a te\u017c o po\u0142o\u017ceniu polskiej diaspory w tym kraju opini\u0119 publiczn\u0105. W\u015br\u00f3d os\u00f3b, kt\u00f3re czynnie wspiera\u0142y Polski Komitet Ratunkowy znalaz\u0142 si\u0119 m. in. Stefan Turowicz, kt\u00f3ry utworzy\u0142 fili\u0119 tej instytucji w Aleksiejewsku; miejscu tymczasowego pobytu. Tym samym sta\u0142 si\u0119 on po\u015brednikiem pomi\u0119dzy spo\u0142eczno\u015bci\u0105 polsk\u0105, skupion\u0105 w okr\u0119gu aleksiejewskim, a W\u0142adywostokiem. Zbiera\u0142 te\u017c informacje o losach Polak\u00f3w skupionych na tym obszarze i przekazywa\u0142 je do \u201ecentrali\u201d, staraj\u0105c si\u0119 o utrzymanie sta\u0142ego kontaktu z diaspor\u0105 polsk\u0105 pozostaj\u0105c\u0105 na Dalekim Wschodzie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Polski Komitet Ratunkowy zainicjowa\u0142 tak\u017ce akcj\u0119 niesienia pomocy dla Polak\u00f3w na terytorium pobliskiej Japonii, kt\u00f3ra sw\u0105 przychylno\u015bci\u0105 zaskoczy\u0142a \u015brodowiska polskie, poniewa\u017c przekaza\u0142a datki finansowe i aprowizacyjne na rzecz uchod\u017ac\u00f3w. Zach\u0119ci\u0142o to Komitet do zorganizowania misji repatriacyjnej Polak\u00f3w z Syberii i Dalekiego Wschodu na wyspy japo\u0144skie, a nast\u0119pnie do Europy. W latach 1921-1922 skierowano z Dalekiego Wschodu na wyspy japo\u0144skie dwa transporty tzw. \u201edzieci syberyjskich\u201d. Drugi z nich, w kt\u00f3rym znalaz\u0142a si\u0119 rodzina Turowicz\u00f3w, zorganizowano w sierpniu 1922 r. \u2013 transport skierowano do Osaki. Tam, w internacie piel\u0119gniarek Japo\u0144skiego Czerwonego Krzy\u017ca, zlokalizowany zosta\u0142 punkt repatriacyjno-opieku\u0144czy. Jednocze\u015bnie, z pomoc\u0105 polskim uchod\u017acom przysz\u0142a ludno\u015b\u0107 i instytucje japo\u0144skie (cesarzowa przekaza\u0142a na ten cel poka\u017any dar pieni\u0119\u017cny). Pobyt polskich dzieci w Osace trwa\u0142 od kilku dni do kilku tygodni.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201eSybiracy\u201d opuszczali Osak\u0119 w dw\u00f3ch terminach &#8211; 25 sierpnia i 6 wrze\u015bnia 1922 r. Pierwsz\u0105 grup\u0105 ewakuowanych, licz\u0105c\u0105 191 dzieci i 19 doros\u0142ych, zaokr\u0119towan\u0105 na statku \u201eKatori Maru\u201d, kierowa\u0142 Stefan Turowicz. Trasa przejazdu transportu obejmowa\u0142a: Kobe \u2013 Szanghaj \u2013 Hongkong \u2013 Singapur \u2013 Colombo \u2013 Port Said \u2013 Tunis \u2013 Marsyli\u0119 \u2013 Lizbon\u0119 \u2013 Londyn \u2013 Gda\u0144sk. Rejs trwa\u0142 63 dni. Uchod\u017ac\u00f3w polskich, w tym i rodzin\u0119 Turowicz\u00f3w, otoczono w czasie podr\u00f3\u017cy morskiej opiek\u0105 medyczn\u0105, sprawowan\u0105 przez japo\u0144skich lekarzy. Opiekun polski z kolei musia\u0142 zadba\u0107 o nauk\u0119 oraz dobr\u0105 zabaw\u0119 na pok\u0142adzie statku. Dzieci uczono j\u0119zyka polskiego, matematyki i \u015bpiewu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">17 pa\u017adziernika 1922 r. statek dotar\u0142 do Londynu, tam Polakami zaopiekowa\u0142a si\u0119 zar\u00f3wno japo\u0144ska firma, jak i Konsulat Generalny RP. Z kolei Polskie Chrze\u015bcija\u0144skie Towarzystwo Dobroczynne w Londynie zaopatrzy\u0142o uchod\u017ac\u00f3w w ciep\u0142\u0105 odzie\u017c, bielizn\u0119 i \u017cywno\u015b\u0107. Ostatecznie ma\u0142ych uchod\u017ac\u00f3w zaokr\u0119towa\u0142o na statek \u201eBaltanic\u201d, kt\u00f3ry uda\u0142 si\u0119 w 4-dniowy, trudny, rejs do Gda\u0144ska.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Na polskim wybrze\u017cu nikt na Turowicz\u00f3w nie czeka\u0142. Nie mogli oni te\u017c nawi\u0105za\u0107 kontakt\u00f3w z rodzin\u0105, poniewa\u017c najpierw musieli odby\u0107 kwarantann\u0119. Dla Stefana i jego najbli\u017cszych, w tym 14 letniego W\u0142adys\u0142awa, by\u0142o to du\u017ce wyzwanie, poniewa\u017c nie mia\u0142 on pracy i dobytku, kt\u00f3ry pozosta\u0142 na Wschodzie. Warto doda\u0107, \u017ce tym samym transportem dotar\u0142a do kraju rodzina p\u00f3\u017aniejszego in\u017cyniera lotnictwa Jerzego P\u0142oszajskiego, kt\u00f3rego W\u0142adys\u0142aw pozna\u0142 w czasie II wojny \u015bwiatowej w Londynie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodzina Turowicz\u00f3w pocz\u0105tkowo osiad\u0142a w Poznaniu, sk\u0105d po kilku latach przenios\u0142a si\u0119 do Warszawy. W stolicy W\u0142adys\u0142aw po uko\u0144czeniu gimnazjum wst\u0105pi\u0142 na Wydzia\u0142 Mechaniczny Politechniki Warszawskiej, gdzie studiowa\u0142 aeronautyk\u0119. Po jej uko\u0144czeniu zosta\u0142 nauczycielem mechaniki w jednej z warszawskich szk\u00f3\u0142 technicznych. W latach 30. XX w., kiedy by\u0142 ju\u017c dojrza\u0142ym m\u0119\u017cczyzn\u0105, zmar\u0142 (w Warszawie) jego ojciec Stefan.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">*<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Od wczesnej m\u0142odo\u015bci W\u0142adys\u0142awa interesowa\u0142 \u015bwiat widziany z powietrza. Zainteresowania te zaprowadzi\u0142y go do aeroklubu warszawskiego na zaj\u0119cia z pilota\u017cu i szybownictwa. W klubie szybowcowym pozna\u0142 tak\u017ce zaci\u0119t\u0105 mi\u0142o\u015bniczk\u0119 szybownictwa, baloniarstwa i spadochroniarstwa Zofi\u0119 Szczeci\u0144sk\u0105. Jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o wierny szybownictwu i spotkanej tam kobiecie pozosta\u0142 do \u015bmierci. W 1939 r. m\u0142odzi zar\u0119czyli si\u0119.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0Kiedy oddzia\u0142y niemieckie zaatakowa\u0142y Polsk\u0119 W\u0142adys\u0142aw przebywa\u0142 na po\u0142udniu Polski na dorocznych \u0107wiczeniach rezerwy. Za\u015b Zofia Szczeci\u0144ska oraz dwie inne pilotki wywodz\u0105ce si\u0119 z aeroklubu warszawskiego (Barbara Wojtulanis i Anna Leska) zosta\u0142y zaanga\u017cowane (w ostatnich dniach sierpnia 1939 r.) przez si\u0142y powietrzne w charakterze ich \u0142\u0105czniczek. Zadaniem pa\u0144 by\u0142o w\u00f3wczas utrzymywanie kontaktu mi\u0119dzy dow\u00f3dztwem a poszczeg\u00f3lnymi eskadrami rozlokowanymi na terenie kraju. Udawa\u0142y si\u0119 one w podr\u00f3\u017c na dwup\u0142atowych samolotach RWD-8 przewo\u017c\u0105c personel b\u0105d\u017a rozkazy do bojowych jednostek lotniczych. Podobne zadania otrzyma\u0142y te\u017c one i w pierwszych dniach wrze\u015bnia, jednak\u017ce lata\u0142y ju\u017c w trudniejszych warunkach &#8211; wojennych, poruszaj\u0105c si\u0119 po l\u0105dowiskach polowych b\u0105d\u017a w miejscach nara\u017conych na bezpo\u015bredni ostrza\u0142 ze strony wojsk niemieckich.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Szybki poch\u00f3d niemieckich oddzia\u0142\u00f3w pancernych dezorientowa\u0142 zar\u00f3wno wojskowych, jak i ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105, kt\u00f3ra szuka\u0142a w\u00f3wczas ratunku w ucieczce do wojew\u00f3dztw po\u0142o\u017conych bardziej centralnie. Kiedy na terytorium pa\u0144stwa wkroczy\u0142y wojska sowieckie w\u0142adze polskie zdecydowa\u0142y o opuszczeniu kraju przez \u017co\u0142nierzy polskich i przekroczeniu granicy z Rumuni\u0105, gdzie wojskowi zostali internowani w specjalnych obozach. W\u0142adys\u0142aw Turowicz i inni piloci zniszczyli w\u00f3wczas samoloty (by sprz\u0119t wojskowy nie dosta\u0142 si\u0119 w r\u0119ce nieprzyjaciela) i wraz z oddzia\u0142em przekroczyli (w nocy z 16 na 17 wrze\u015bnia 1939 r.) po\u0142udniowe rubie\u017ce pa\u0144stwa polskiego. Tam zostali internowani w rumu\u0144skiej Slatinie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Natomiast Zofia Szczeci\u0144ska przekroczy\u0142a (wraz z kole\u017cankami) granic\u0119 z Rumuni\u0105 kilka dni wcze\u015bniej jako osoba cywilna i zosta\u0142a zakwaterowana w hotelu w niewielkiej miejscowo\u015bci Babadag. Bez wi\u0119kszych problem\u00f3w uda\u0142o si\u0119 jej te\u017c w pierwszych tygodniach internowania opu\u015bci\u0107 t\u0119 miejscowo\u015b\u0107 i uda\u0107 si\u0119 do Bukaresztu, gdzie wraz z kole\u017cank\u0105 zg\u0142osi\u0142y gotowo\u015b\u0107 podj\u0119cia pracy w polskiej plac\u00f3wce dyplomatycznej. Na miejscu zaanga\u017cowano j\u0105 do pracy w kancelarii, kt\u00f3rej zadaniem by\u0142o przygotowanie dokument\u00f3w dla uchod\u017ac\u00f3w cywilnych i wojskowych. W tym czasie Zofia pracowa\u0142a tak\u017ce jako \u0142\u0105czniczka mi\u0119dzy obozami dla internowanych i Ambasad\u0105 RP w Bukareszcie. Przewozi\u0142a paszporty i karty czasowego pobytu, a tak\u017ce ubrania, \u017cywno\u015b\u0107 i korespondencj\u0119.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W czasie jednej z takich wizyt trafi\u0142a do Slatiny, gdzie spotka\u0142a swojego narzeczonego &#8211; W\u0142adys\u0142awa. Tam, pomimo trudnej i niepewnej sytuacji, m\u0142odzi zdecydowali si\u0119 na zawarcie zwi\u0105zku ma\u0142\u017ce\u0144skiego. \u015alub odby\u0142 si\u0119 w Slatinie 11 listopada 1939 r. \u2013 udzieli\u0142 go ksi\u0105dz Maksymilian Kotowski. Jednak\u017ce, mimo uzyskanego sakramentu m\u0142odzi d\u0142ugo nie mogli by\u0107 razem, poniewa\u017c W\u0142adys\u0142aw musia\u0142 pozosta\u0107 w obozie, a Zofia powr\u00f3ci\u0107 do pracy w plac\u00f3wce dyplomatycznej. Ostatecznie, po kilku miesi\u0105cach za\u0142atwiania formalno\u015bci wyjazdowych (dzi\u0119ki pomocy uzyskanej od zaprzyja\u017anionego oficera armii rumu\u0144skiej) Turowiczowie opu\u015bcili Rumuni\u0119 i udali si\u0119 do Pary\u017ca.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Po dotarciu na terytorium pa\u0144stwa francuskiego zg\u0142osili si\u0119 do g\u0142\u00f3wnej kwatery lotniczej wojsk polskich. W okresie tym poszukiwano szczeg\u00f3lnie polskich pilot\u00f3w i technik\u00f3w, albowiem po kampanii wrze\u015bniowej dostrze\u017cono szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 lotnictwa w tej wojnie. Dzi\u0119ki temu Turowicz, w charakterze oficera technicznego, skierowany zosta\u0142 do bazy lotniczej na obrze\u017cach Lyonu. A Zofia (w tym czasie w stopniu podporucznika) do pracy kancelaryjnej oddzia\u0142u przeciwlotniczego w bazie Saint Nazaire, gdzie pe\u0142ni\u0142a funkcj\u0119 sekretarki.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pobyt Turowicz\u00f3w na ziemi francuskiej nie trwa\u0142 jednak d\u0142ugo, poniewa\u017c w maju 1940 r. wojska niemieckie rozpocz\u0119\u0142y sw\u0105 b\u0142yskawiczn\u0105 kampani\u0119, \u0142ami\u0105c op\u00f3r kraj\u00f3w Beneluksu, jak i samej Francji. Po omini\u0119ciu linii Maginota oddzia\u0142y niemieckie szybko par\u0142y w stron\u0119 Atlantyku, zamykaj\u0105c armie francusk\u0105 i brytyjsk\u0105 w kotle. Wkr\u00f3tce wojska niemieckie dotar\u0142y te\u017c na przedpola Pary\u017ca. W tej sytuacji polski rz\u0105d emigracyjny rozpocz\u0105\u0142 realizacj\u0119 plan\u00f3w zwi\u0105zanych z ewakuacj\u0105 polskich uchod\u017ac\u00f3w cywilnych i wojskowych na terytorium Wielkiej Brytanii.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W zwi\u0105zku z tym, i\u017c Brytyjczycy zainteresowani byli przede wszystkim pilotami i s\u0142u\u017cbami lotniczymi, Turowicz zosta\u0142 pocz\u0105tkowo ewakuowany (wraz z oddzia\u0142em), przez Pireneje i P\u00f3\u0142wysep Iberyjski, na terytorium Maghrebu &#8211; dotar\u0142 do miast portowych zlokalizowanych w Maroku. Po ewakuacji trwaj\u0105cej 3 miesi\u0105ce dop\u0142yn\u0105\u0142 ostatecznie na Wyspy Brytyjskie. Zofia do Wielkiej Brytanii dotar\u0142a bezpo\u015brednio z Francji &#8211; dop\u0142yn\u0119\u0142a tam na \u0142odzi rybackiej (na, kt\u00f3rej znalaz\u0142 si\u0119 tak\u017ce m.in. pp\u0142k Aleksander \u017babczy\u0144ski, znany aktor filmowy, kt\u00f3ry uczy\u0142 za\u0142ogant\u00f3w podstaw j\u0119zyka angielskiego). Tam oddelegowana zosta\u0142a do Szkocji.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Po kilku tygodniach Turowiczowie odnale\u017ali si\u0119, przebywaj\u0105c kolejno w: Salisbury, Reading, Lincoln, Dunholm Lodge i kilku innych miejscowo\u015bciach. 29 sierpnia 1942 r. w Salisbury przysz\u0142a na \u015bwiat ich c\u00f3rka Anna, a 25 lutego 1944 r. (w Reading) urodzi\u0142a si\u0119 ich kolejna c\u00f3rka &#8211; Magda.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W czasie wojny W\u0142adys\u0142aw Turowicz zwi\u0105zany by\u0142 z Polskimi Si\u0142ami Zbrojnymi na Zachodzie. Jednak\u017ce, pomimo tego, \u017ce jego pasj\u0105 pozostawa\u0142o lotnictwo, kt\u00f3remu czas po\u015bwi\u0119ca\u0142 bezgranicznie jako inspektor techniczny, nie anga\u017cowano go jako pilota w akcjach bojowych, ze wzgl\u0119du na k\u0142opoty ze wzrokiem. Z tego te\u017c powodu W\u0142adys\u0142aw wykonywa\u0142 zadania naziemnego personelu technicznego. Nie inaczej by\u0142o w pierwszych miesi\u0105cach po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych, gdy podpisa\u0142 anga\u017c jako \u201etest Pilot\u201d &#8211; w bazie lotniczej w Farnborough.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Utrzymywanie polskich wojskowych w pe\u0142nym umundurowaniu by\u0142o w\u00f3wczas zwi\u0105zane z podzia\u0142em politycznym, jaki zacz\u0105\u0142 si\u0119 kszta\u0142towa\u0107 w \u0142onie dotychczasowych sojusznik\u00f3w. Polskie w\u0142adze emigracyjne liczy\u0142y na wybuch kolejnego konfliktu zbrojnego mi\u0119dzy Wschodem a Zachodem, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by odwr\u00f3ci\u0107 sytuacj\u0119 polityczn\u0105 w kraju, kt\u00f3ra zaistnia\u0142a po 1945 r. Polskiemu rz\u0105dowi na Uchod\u017astwie potrzebne by\u0142y zatem wyszkolone kadry wojskowych, kt\u00f3re w razie potrzeby mog\u0142yby podj\u0105\u0107 dzia\u0142ania zbrojne.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kolejne miesi\u0105ce up\u0142ywa\u0142y, a zapowiadany przez \u015brodowiska emigracyjne konflikt \u015bwiatowy przestawa\u0142 by\u0107 realnym. W\u015br\u00f3d polskich wojskowych nast\u0105pi\u0142 okres stagnacji, rezygnacji i przygotowania si\u0119 do \u017cycia cywilnego. Turowiczowie, kt\u00f3rzy z przyczyn politycznych nie zdecydowali si\u0119 na powr\u00f3t do kraju zdecydowali si\u0119 na dalsz\u0105 emigracj\u0119. Pocz\u0105tkowo ich wyb\u00f3r pad\u0142 na Argentyn\u0119, dok\u0105d chcieli wyjecha\u0107 ju\u017c w 1948 r., po za\u0142atwieniu niezb\u0119dnych formalno\u015bci i uzyskaniu wiz do tego kraju. Ich \u017cycie potoczy\u0142o si\u0119 jednak inaczej, poniewa\u017c po powstaniu pa\u0144stwa pakista\u0144skiego w\u0142adze tego kraju wys\u0142a\u0142y do Wielkiej Brytanii misj\u0119 wojskow\u0105 w celu pozyskania ok. 30 lotnik\u00f3w polskich, kt\u00f3rzy mieliby zast\u0105pi\u0107 odchodz\u0105cych ze s\u0142u\u017cby na Subkontynencie Indyjskim pilot\u00f3w angielskich. Kontrakt mia\u0142 obowi\u0105zywa\u0107 przez trzy lata. Jednym z polskich pilot\u00f3w &#8211; ochotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieli z tej mo\u017cliwo\u015bci skorzysta\u0107 by\u0142 W\u0142adys\u0142aw Turowicz, kt\u00f3ry zrezygnowa\u0142 z wyjazdu do Argentyny na rzecz podj\u0119cia zatrudnienia w pakista\u0144skich si\u0142ach zbrojnych. Na Subkontynent Indyjski wyjecha\u0142 razem z rodzin\u0105.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Po przybyciu do Karaczi przekona\u0142 si\u0119, \u017ce zar\u00f3wno on, jak i jego koledzy, nie byli jedynymi przedstawicielami Polonii w tym kraju. Wynika\u0142o to z faktu, \u017ce w czasie II wojny \u015bw. istnia\u0142y w Pakistanie i Indiach obozy dla polskich uchod\u017ac\u00f3w cywilnych repatriowanych tam ze Zwi\u0105zku Sowieckiego. Po zako\u0144czeniu wojny cz\u0119\u015b\u0107 z nich pozosta\u0142a tu na zawsze. Na terenie nowopowsta\u0142ego pa\u0144stwa Pakistanu, w kt\u00f3rym \u017cyli muzu\u0142manie, pozosta\u0142 m. in. technik szk\u0142a Misiewicz, kt\u00f3ry w okresie mi\u0119dzywojennym zosta\u0142 zaanga\u017cowany do pracy przez Brytyjczyk\u00f3w w indyjskim przemy\u015ble hutniczym, a tak\u017ce s\u0142u\u017c\u0105cy w marynarce pakista\u0144skiej Leon Malinowski (zmar\u0142 w Pakistanie w 1954 r.) i pan Tymi\u0144ski, kt\u00f3ry po zako\u0144czeniu kontraktu wyjecha\u0142 z Azji \u015arodkowej i osiedli\u0142 si\u0119 w Archipelagu Baham\u00f3w, gdzie zosta\u0142 kapitanem portu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Polscy piloci przybyli do Pakistanu stanowili zwart\u0105 grup\u0119 kole\u017ce\u0144sk\u0105, z tego te\u017c powodu ich pobyt na ziemi pakista\u0144skiej up\u0142ywa\u0142 w mi\u0142ej i serdecznej atmosferze. Sytuacja ta uleg\u0142a jednak zmianie w pocz\u0105tku lat 50. XX wieku, kiedy sko\u0144czy\u0142y si\u0119 kontrakty podpisane z polskimi lotnikami. Tym samym polscy wojskowi stan\u0119li przed trudnym wyborem:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; cz\u0119\u015b\u0107 z nich zdecydowa\u0142a si\u0119 na pozostanie w Pakistanie. Po 1952 r. podpisuj\u0105c kontrakty indywidualne z cywilnym lotnictwem pakista\u0144skim (uczynili tak: Jan Zbigniew Mikulski, Julian Kazimierz \u017buromski, Przemys\u0142aw Hedinger);<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; cz\u0119\u015b\u0107 zdecydowa\u0142a si\u0119 na wyjazd z Pakistanu i dalsz\u0105 emigracj\u0119 do: USA, Kanady, Australii &#8211; niekt\u00f3rzy powr\u00f3cili do Wielkiej Brytanii;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; w trzeciej grupie znale\u017ali si\u0119 piloci, poszukuj\u0105cy dalszych przyg\u00f3d zwi\u0105zanych z lataniem i wykonywaniem niebezpiecznych misji militarnych (np. Roman Hrycak)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; dwaj piloci (jednym z nich by\u0142 Boles\u0142aw Kaczmarek) zgin\u0119li w wypadkach lotniczych &#8211; w czasie pe\u0142nienia s\u0142u\u017cby w wojsku pakista\u0144skim, pochowani zostali w Pakistanie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W\u0142adys\u0142aw Turowicz, kt\u00f3ry posiada\u0142 poza lataniem jeszcze dwie inne pasje &#8211; my\u015blistwo i bryd\u017c sportowy, zdecydowa\u0142 si\u0119 pozosta\u0107 w Pakistanie, poniewa\u017c \u017cycie tutaj mu odpowiada\u0142o. W tym kraju (w Karaczi, w 1950 r.) urodzi\u0142a si\u0119 te\u017c jego trzecia c\u00f3rka &#8211; Alicja, Natomiast pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, w Londynie urodzi\u0142 si\u0119 jego syn Marek. W 1955 r. Turowiczowie uzyskali obywatelstwo pakista\u0144skie &#8211; do tego momentu, \u017cyli w tym kraju jako bezpa\u0144stwowcy. Zofia znalaz\u0142a zatrudnienie w gospodarce pakista\u0144skiej. Pocz\u0105tkowo, przez trzy lata, pracowa\u0142a jako instruktorka szybownictwa dru\u017cyn harcerskich. P\u00f3\u017aniej wyk\u0142ada\u0142a matematyk\u0119 i chemi\u0119 w szkole ameryka\u0144skiej zlokalizowanej (w najwi\u0119kszej aglomeracji miejskiej Pakistanu) Karaczi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W pierwszych latach pobytu w Pakistanie Turowiczowie utrzymywali g\u0142\u00f3wnie kontakty z innymi polskimi (wojskowymi) rodzinami przyby\u0142ymi tu z Wielkiej Brytanii. Po 1952 r. pozosta\u0142o tu jednak tylko kilka takich rodzin. Spo\u015br\u00f3d nich do 1966 r., szczeg\u00f3lne i bliskie stosunki utrzymywali z ma\u0142\u017ce\u0144stwem Mikulskich (r\u00f3wnie\u017c zapalonych szybownik\u00f3w), z kt\u00f3rym \u0142\u0105czy\u0142a ich (do momentu ich wyjazdu do Londynu) zar\u00f3wno praca zawodowa, \u017cyciowa pasja, jak i prawdziwa przyja\u017a\u0144.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Najwi\u0119cej zaszczyt\u00f3w i odznacze\u0144 W\u0142adys\u0142aw Turowicz uzyska\u0142 pe\u0142ni\u0105c s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 w pakista\u0144skim lotnictwie &#8211; Pakistan Air Force (PAF), w kt\u00f3rym (w latach 1948-1952) pracowa\u0142 pocz\u0105tkowo jako pilot stacji wojskowej Malir\/TTS Drigh Road. Po okresie pr\u00f3bnym, kiedy podpisa\u0142 dalszy kontrakt ze s\u0142u\u017cbami pakista\u0144skimi, zosta\u0142 dow\u00f3dc\u0105 stacji si\u0142 powietrznych w Chaklala &#8211; po\u0142o\u017conej w s\u0105siedztwie tymczasowej stolicy pa\u0144stwa Rawalpindi. Obowi\u0105zki dow\u00f3dcy tej stacji pe\u0142ni\u0142 w latach 1952-1955. W kolejnych dw\u00f3ch latach pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 dow\u00f3dcy stacji w Kohat. Nast\u0119pnie s\u0142u\u017cy\u0142 w AHQ Mauripur (dowodzi\u0142 tu w latach 1957 &#8211; 1960 r.) i w AHQ Peshawar (1960-1967).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W 1968 r. opu\u015bci\u0142 PAF i na kilkana\u015bcie miesi\u0119cy obj\u0105\u0142 stanowisko szefa Organizacji Badania Przestrzeni i Wysokiej Atmosfery Space &amp; Upper Atmosphere Research Committee (SUPARCO), zlokalizowanej w Karaczi. W 1970 r. przeszed\u0142 na emerytur\u0119 w randze air commodore, pozostaj\u0105c wierny Pakistanowi do ko\u0144ca swych dni.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 S\u0142u\u017cba pe\u0142niona przez W\u0142adys\u0142awa Turowicza, podobnie jak i innych polskich pilot\u00f3w w tym kraju, spotyka\u0142a si\u0119 z uznaniem miejscowych k\u00f3\u0142 politycznych i wojskowych. O Polakach z uznaniem wyra\u017ca\u0142a si\u0119 te\u017c miejscowa prasa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W uznaniu zas\u0142ug za wk\u0142ad w organizacj\u0119 i rozw\u00f3j lotnictwa pakista\u0144skiego W\u0142adys\u0142aw Turowicz zosta\u0142 kilkakrotnie odznaczony najwy\u017cszymi orderami pakista\u0144skimi. W 1965 r. otrzyma\u0142 on z r\u0105k prezydenta Pakistanu (z kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 jeszcze w Chaklali) marsz. Ayuba Khana odznaczenie Tamgha-i-Pakistan. P\u00f3\u017aniej udekorowany zosta\u0142 jeszcze Sitara-i-Pakistan oraz Sitara-i-Quaid-e-Azam, tj. najwy\u017cszymi rang\u0105 odznaczeniami tego pa\u0144stwa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W ostatnich latach \u017cycia Turowiczowi odnowi\u0142a si\u0119 kontuzja kr\u0119gos\u0142upa, kt\u00f3rej dozna\u0142 jeszcze w okresie mi\u0119dzywojennym jad\u0105c na motocyklu. Przyczyni\u0142a si\u0119 ona do tego, \u017ce w latach 50. XX w. zacz\u0105\u0142 on utyka\u0107. W czasie oficjalnej wizyty polityka ameryka\u0144skiego Roberta Strange McNamara w Pakistanie, osobisty lekarz sekretarza obrony USA dostrzeg\u0142 problemy zdrowotne W\u0142adys\u0142awa i zaprosi\u0142 go na badania lekarskie do bazy wojsk ameryka\u0144skich. Jaki\u015b czas p\u00f3\u017aniej przeszed\u0142 (w Stanach Zjednoczonych) powa\u017cn\u0105 operacj\u0119 kr\u0119gos\u0142upa. Niestety jego stan zdrowia sukcesywnie si\u0119 pogarsza\u0142, tak i\u017c po przej\u015bciu na emerytur\u0119 coraz bardziej niedomaga\u0142 &#8211; mia\u0142 problemy z poruszaniem i aktywno\u015bci\u0105 fizyczn\u0105. Opiekowa\u0142y si\u0119 nim \u017cona i c\u00f3rka Anna Ahmad, kt\u00f3re pozosta\u0142y wraz z nim na terytorium Pakistanu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Zmar\u0142 8 stycznia 1980 r. w Karaczi, gdzie zosta\u0142 pochowany. W jego pogrzebie udzia\u0142 wzi\u0119\u0142a najbli\u017csza rodzina, pakista\u0144scy przyjaciele i znajomi oraz przedstawiciele najwy\u017cszych w\u0142adz wojskowych tego kraju.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">*<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W\u0142adys\u0142aw Turowicz nale\u017ca\u0142 do postaci nietuzinkowych, charakterystycznych dla os\u00f3b swego pokolenia, kt\u00f3re do\u015bwiadczy\u0142y I wojny \u015bwiatowej, rewolucji bolszewickiej, II wojny \u015bwiatowej i \u201epolitycznej tu\u0142aczki\u201d po jej zako\u0144czeniu. Jednak\u017ce w przeciwie\u0144stwie do dziesi\u0105tk\u00f3w innych polskich emigrant\u00f3w z tego okresu nie zmienia\u0142 cz\u0119sto miejsca zamieszkania. Po pierwszych, trudnych latach powojennych, zdecydowa\u0142 si\u0119 na wyjazd na Subkontynent Indyjski i tam pozosta\u0142. Poza rodzin\u0105 jego g\u0142\u00f3wn\u0105 pasj\u0105 by\u0142y samoloty, ich obs\u0142uga i latanie. Zaanga\u017cowanie to zaowocowa\u0142o zainteresowaniem ze strony m\u0142odych Pakista\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3rzy dzi\u0119ki niemu mogli zosta\u0107 pilotami i zdoby\u0107 awans spo\u0142eczny, i wojskowy. Zyskuj\u0105c pochwa\u0142y, awanse i odznaczenia Turowicz sta\u0142 si\u0119 w Pakistanie osob\u0105 znan\u0105 i cenion\u0105. To w tym kraju podziwiano jego fachowo\u015b\u0107, podej\u015bcie do pracy, do\u015bwiadczenie i umiej\u0119tno\u015bci.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">A zatem, o takich postaciach jak Turowicz pisa\u0107 trzeba. Nale\u017cy przypomina\u0107 ich zas\u0142ugi i dokonania, bo dzi\u0119ki nim zyskuje si\u0119 nie tylko spo\u0142eczn\u0105 akceptacj\u0119, ale i podziw, jak i publikacyjn\u0105 nie\u015bmiertelno\u015b\u0107.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">*<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">B i b l i o g r a f i a<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; G\u0142ogowski Aleksander, <em>Polskie or\u0142y nad Himalajami<\/em>, Krak\u00f3w 2011.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; Knopek Jacek, <em>Przemiany zbiorowo\u015bci polonijnych w Azji<\/em>, \u201eDzieje Najnowsze\u201d 2000, nr 1, s. 203-219.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; Knopek Jacek, <em>W\u0142adys\u0142aw Turowicz (1908-1980). Zapomniany organizator lotnictwa pakista\u0144skiego<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Polonijny\u201d 2006, nr 1, s. 119-129.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; Knopek Jacek, <em>Turowicz W\u0142adys\u0142aw J\u00f3zef Marian<\/em>, [w:] <em>Encyklopedia polskiej emigracji i Polonii<\/em>, red. K. Dopiera\u0142a, Toru\u0144 2005, t. 5, s. 171-172.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; Patek Antoni, <em>Polska diaspora w Azji<\/em>, [w:] <em>Polska diaspora<\/em>, pod red. A. Walaszka, Krak\u00f3w 2001, s. 378-385.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; Pietraszek Anna T., <em>Freedom under the Pakistani sky<\/em>, Warsaw 2018<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jacek Knopek, Politechnika Koszali\u0144ska \u00a0ORCID: 0000-0002-9878-5808. Zapomniany organizator lotnictwa pakista\u0144skiego. W\u0142adys\u0142aw Turowicz (1908-1980) ZDJ\u0118CIA: Zdj\u0119cia uzyskane od c\u00f3rki W. Turowicza &#8211; Anny Ahmat z Karaczi \u00a0 Losy polskich emigrant\u00f3w rozsianych od pokole\u0144 po ca\u0142ym \u015bwiecie godne s\u0105 nie tylko zainteresowania, ale i dalszego propagowania. O pierwszych bowiem historycznych migracjach informowano na zasadach przekazywania sobie [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4707,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[114],"tags":[],"class_list":["post-4642","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4642","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4642"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4642\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4715,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4642\/revisions\/4715"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4707"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4642"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4642"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4642"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}