{"id":4622,"date":"2023-12-19T10:54:47","date_gmt":"2023-12-19T09:54:47","guid":{"rendered":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/?p=4622"},"modified":"2023-12-19T10:55:08","modified_gmt":"2023-12-19T09:55:08","slug":"jadwiga-zamoyska-jedna-z-najznamienitszych-kobiet-w-europie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/jadwiga-zamoyska-jedna-z-najznamienitszych-kobiet-w-europie\/","title":{"rendered":"Jadwiga Zamoyska \u2013 \u201ejedna z najznamienitszych kobiet w Europie\u201d,"},"content":{"rendered":"<div class=\"pdfprnt-buttons pdfprnt-buttons-post pdfprnt-top-right\"><a href=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4622?print=pdf\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-pdf\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/pdf.png\" alt=\"image_pdf\" title=\"Download PDF\" \/><span class=\"pdfprnt-button-title pdfprnt-button-pdf-title\">POBIERZ PDF<\/span><\/a><a href=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4622?print=print\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-print\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/print.png\" alt=\"image_print\" title=\"Print Content\" \/><\/a><\/div><p style=\"text-align: justify;\">Monika Wi\u015bniewska<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Instytut Historii Nauki PAN<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">ORCID: 0000-0002-8877-8807<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Jadwiga Zamoyska \u2013 \u201ejedna z najznamienitszych kobiet w Europie\u201d, <\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u201eDaily News\u201d, 1855. <\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Wspomnienie w setn\u0105 rocznic\u0119 \u015bmierci<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li>Jadwiga z Dzia\u0142y\u0144skich Zamoyska (1831\u20131923). \u0179r\u00f3d\u0142o: domena publiczna, Wikipedia.<\/li>\n<li>W\u0142adys\u0142aw Zamoyski (1803\u20131868), m\u0105\u017c Jadwigi Zamoyskiej, genera\u0142, hrabia, jeden z najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w ksi\u0119cia Adama Jerzego Czartoryskiego. \u0179r\u00f3d\u0142o: domena publiczna, Wikipedia.<\/li>\n<li>W\u0142adys\u0142aw Zamoyski (1853\u20131924), syn Jadwigi i W\u0142adys\u0142awa Zamoyskich, fundator Zak\u0142ad\u00f3w K\u00f3rnickich, patriota, dzia\u0142acz emigracyjny i spo\u0142eczny. \u0179r\u00f3d\u0142o: domena publiczna, Wikipedia.<\/li>\n<li>Maria Zamoyska (1860\u20131937), c\u00f3rka Jadwigi i W\u0142adys\u0142awa Zamoyskich, dzia\u0142aczka spo\u0142eczna i o\u015bwiatowa, za\u0142o\u017cycielka dzie\u0142 spo\u0142ecznych na emigracji, jak Biuro Opieki nad Polskimi Robotnikami we Francji, p\u00f3\u017aniejsza Opieka Polska. \u0179r\u00f3d\u0142o: domena publiczna, Wikipedia.<\/li>\n<\/ol>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-4622 gallery-columns-2 gallery-size-herald-lay-a'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/1-1.jpg' title=\"1\" data-rl_title=\"1\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"279\" height=\"479\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/1-1.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/1-1.jpg 279w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/1-1-175x300.jpg 175w\" sizes=\"auto, (max-width: 279px) 100vw, 279px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/2.png' title=\"2\" data-rl_title=\"2\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"556\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/2-800x556.png\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/3.png' title=\"3\" data-rl_title=\"3\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"311\" height=\"480\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/3.png\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/3.png 311w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/3-194x300.png 194w\" sizes=\"auto, (max-width: 311px) 100vw, 311px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/4.jpg' title=\"4\" data-rl_title=\"4\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"440\" height=\"556\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/4-440x556.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Jadwiga z Dzia\u0142y\u0144skich Zamoyska<\/strong> <strong>(1831\u20131923)<\/strong>, zas\u0142u\u017cona patriotka, dzia\u0142aczka o\u015bwiatowa, za\u0142o\u017cycielka Szko\u0142y Domowej Pracy Kobiet, znacz\u0105ca przedstawicielka arystokracji zaanga\u017cowanej patriotycznie na ziemiach polskich i na emigracji, s\u0142u\u017cebnica Bo\u017ca Ko\u015bcio\u0142a katolickiego.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Przysz\u0142a na \u015bwiat 4 lipca 1831 roku w reprezentacyjnej siedzibie Zamoyskich, w Pa\u0142acu B\u0142\u0119kitnym w Warszawie. Pochodzi\u0142a z rodziny arystokratycznej o silnych tradycjach patriotycznych. By\u0142a c\u00f3rk\u0105 hrabiego Adama Tytusa Dzia\u0142y\u0144skiego (1796\u20131861) i Gryzeldy Celestyny z Zamoyskich (1804\u20131883). Ojciec Jadwigi by\u0142 synem Ksawerego Dzia\u0142y\u0144skiego (1756\u20131819), senatora Ksi\u0119stwa Warszawskiego i Kr\u00f3lestwa Polskiego oraz Justyny z Dzieduszyckich (1764\u20131844); do historii przeszed\u0142 jako dziedzic Zamku K\u00f3rnickiego, uczestnik powstania listopadowego i wojny polsko\u2013rosyjskiej 1830\u20131831, a tak\u017ce wydawca \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych, tw\u00f3rca Biblioteki K\u00f3rnickiej, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca Pozna\u0144skiego Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk oraz Towarzystwa Przemys\u0142owego Polskiego. Matka Jadwigi, siostrzenica Adama Jerzego Czartoryskiego (1770\u20131861) by\u0142a c\u00f3rk\u0105 Stanis\u0142awa Kostki Zamoyskiego (1775\u20131856), ordynata na Zamo\u015bciu, senatora-wojewody Ksi\u0119stwa Warszawskiego, prezesa Senatu Kr\u00f3lestwa Polskiego, cz\u0142onka Rady Og\u00f3lnej Komisji Rz\u0105dowej Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego, cz\u0142onka Rady Pa\u0144stwa Imperium Rosyjskiego oraz Zofii Czartoryskiej (1778\u20131837). Matka Jadwigi dzia\u0142a\u0142a na niwie o\u015bwiatowej i filantropijnej jako za\u0142o\u017cycielka ochronek i szk\u00f3\u0142 wiejskich, organizatorka oraz prezeska Towarzystwa Dobroczynno\u015bci Dam Polskich w Poznaniu, przekszta\u0142conego w Towarzystwo Pa\u0144 Mi\u0142osierdzia \u015bw. Wincentego a Paulo. Wspiera\u0142a wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych oraz wdowy i sieroty po powsta\u0144cach. Jadwiga by\u0142a trzecim z kolei dzieckiem Tytusa i Celestyny Zamoyskich. Mia\u0142a brata Jana (1829\u20131880) oraz siostry: El\u017cbiet\u0119 (1826\u20131896), Mari\u0119 (1832\u20131911), Cecyli\u0119 (1836\u20131899) i Ann\u0119 (1846\u20131926).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dorasta\u0142a w typowej rezydencji magnackiej, stanowi\u0105cej symbol kultury narodowej. Na ukszta\u0142towanie jej osobowo\u015bci najwi\u0119kszy wp\u0142yw mia\u0142y patriotyczne, edukacyjne i religijne tradycje rodowe, autorytet ojca, odzia\u0142ywania wychowawcze matki oraz wp\u0142yw angielskiej nauczycielki Anny Birt (1800\u20131872). Pocz\u0105tki jej dzieci\u0144stwa up\u0142yn\u0119\u0142y w cieniu kl\u0119ski powstania listopadowego. W\u0142adze pruskie na\u0142o\u017cy\u0142y sekwestr na dobra rodowe Tytusa Zamoyskiego jako kar\u0119 za jego udzia\u0142 w powstaniu. Z obawy przed dalszymi represjami ojciec Jadwigi wyemigrowa\u0142 czasowo do Pary\u017ca, a ona sama z matk\u0105 i pozosta\u0142ymi cz\u0142onkami najbli\u017cszej rodziny zmienia\u0142a miejsca pobytu. Pocz\u0105tkowo zamieszka\u0142a u Potockich w Krakowie, a po powrocie ojca z emigracji w 1832 przeprowadzi\u0142a si\u0119 do maj\u0105tku ksi\u0119cia Leona Sapiehy w \u017burawnicy, nast\u0119pnie do maj\u0105tku prababki Jadwigi Izabeli z Fleming\u00f3w Czartoryskiej w Wysocku, p\u00f3\u017aniej do Zarzecza pod Jaros\u0142awiem i do odziedziczonych przez jej matk\u0119 Oleszyc. W 1838 do Oleszyc sprowadzono guwernantk\u0119 Ann\u0119 Birt, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 dla Jadwigi autorytetem, w przeciwie\u0144stwie do jej poprzedniczki, Wandy \u017bmichowskiej, siostry pisarki Narcyzy. W 1838 Tytus Dzia\u0142y\u0144ski odzyska\u0142 w procesie s\u0105dowym dobra k\u00f3rnickie, do kt\u00f3rych powr\u00f3ci\u0142 w 1839, gdzie r\u00f3wnie\u017c ok. 1845 zamieszka\u0142a Jadwiga z matk\u0105 i reszt\u0105 rodze\u0144stwa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Wychowanie Jadwigi przebiega\u0142o w skromnych warunkach, co uwarunkowane by\u0142o trudno\u015bciami finansowymi rodziny oraz przekonaniem rodzic\u00f3w, \u017ce pewna surowo\u015b\u0107 pomaga w kszta\u0142towaniu charakteru dzieci. Zamoyska odznacza\u0142a si\u0119 s\u0142abym zdrowiem i du\u017co czasu sp\u0119dza\u0142a na kuracjach. Edukacja domowa dziewczynki by\u0142a podobna do spotykanych w pierwszej po\u0142owie XIX wieku zasad i sposob\u00f3w kszta\u0142cenia c\u00f3rek z rodzin ziemia\u0144skich. Poza nauk\u0105 podstawowych przedmiot\u00f3w organizowano jej zaj\u0119cia artystyczne, w tym plastyczne i muzyczne. By\u0142a dzieckiem wszechstronnie uzdolnionym, w tym j\u0119zykowo. Uczy\u0142a si\u0119 j\u0119zyk\u00f3w: angielskiego, francuskiego, hiszpa\u0144skiego, szwedzkiego i perskiego. Jadwiga zasadniczo odizolowana by\u0142a od szerszych kontakt\u00f3w towarzyskich, kt\u00f3re ogranicza\u0142y si\u0119 w praktyce do kr\u0119gu rodzinnego i najbli\u017cszego otoczenia.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W imi\u0119 pos\u0142usze\u0144stwa matce w wieku 21 lat po\u015blubi\u0142a niekochanego przez siebie, prawie trzydzie\u015bci lat starszego wuja W\u0142adys\u0142awa Zamoyskiego (1803\u20131868), kt\u00f3ry wcze\u015bniej, za po\u015brednictwem arcybiskupa pozna\u0144skiego Leona Przy\u0142uskiego postara\u0142 si\u0119 o dyspens\u0119 papiesk\u0105 u Piusa IX na zawarcie zwi\u0105zku ma\u0142\u017ce\u0144skiego ze swoj\u0105 siostrzenic\u0105. \u015alub odby\u0142 si\u0119 w Halle w pa\u017adzierniku 1852 roku. M\u0105\u017c Jadwigi zwi\u0105za\u0142 swoje \u017cycie z karier\u0105 wojskow\u0105, nast\u0119pnie polityczn\u0105 i dyplomatyczn\u0105. W 1823 roku rozpocz\u0105\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 w Kr\u00f3lestwie Polskim, gdzie z czasem zosta\u0142 adiutantem wielkiego ksi\u0119cia Konstantego, a po jego wyje\u017adzie z Warszawy stan\u0105\u0142 po stronie powsta\u0144c\u00f3w. W trakcie kampanii 1831 roku szybko awansowa\u0142 na stopie\u0144 pu\u0142kownika. Po upadku powstania, celem unikni\u0119cia represji carskich, uda\u0142 si\u0119 na emigracj\u0119. Jako zwolennik polityki konserwatywnej zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z Hotelem Lambert. W okresie powstania styczniowego by\u0142 oficjalnym przedstawicielem Rz\u0105du Narodowego. A w misjach dyplomatycznych wyst\u0119powa\u0142 jako wys\u0142annik ksi\u0119cia Jerzego Adama Czartoryskiego. Dos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 stopnia genera\u0142a brytyjskiego. Prowadzi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczno-wojskow\u0105 we Francji, Wielkiej Brytanii, a tak\u017ce na terenie Italii, W\u0119gier i Turcji. Zabiega\u0142 o utworzenie legionu polskiego m.in. we W\u0142oszech, a w Wielkiej Brytanii i Watykanie o interwencj\u0119 polityczn\u0105 na rzecz sprawy polskiej. Mia\u0142 znacz\u0105cy wk\u0142ad w umi\u0119dzynarodowienie sprawy polskiej w Europie. Zamoyska po wyj\u015bciu za m\u0105\u017c za czo\u0142owego dzia\u0142acza Hotelu Lambert, sama wychowana w tradycyjnej rodzinie patriotyczne, nie pozostawa\u0142a biern\u0105 obserwatork\u0105 poczyna\u0144 m\u0119\u017ca, ale wydatnie go wspiera\u0142a.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Po kr\u00f3tkim pobycie w Heidelbergu i Baden Baden, pocz\u0105tkowe miesi\u0105ce ma\u0142\u017ce\u0144stwa Zamoyscy sp\u0119dzili w Pary\u017cu. Zwi\u0105zek, kt\u00f3rego Zamoyska nie pragn\u0119\u0142a, okaza\u0142 si\u0119 spe\u0142niony dla obu stron i oparty na partnerstwie. Zamoyscy doczekali si\u0119 czworo dzieci: W\u0142adys\u0142awa (1853\u20131924), Witolda (1855\u20131874), Marii (1857\u20131858), kt\u00f3ra zmar\u0142a w niemowl\u0119ctwie oraz drugiej c\u00f3rki, r\u00f3wnie\u017c Marii (1860\u20131937). O wyborze imion dzieci zadecydowa\u0142a sama Zamoyska, kt\u00f3ra w ten spos\u00f3b chcia\u0142a uczci\u0107 m\u0119\u017ca oraz nawi\u0105za\u0107 do imion syn\u00f3w ksi\u0119cia Adama Jerzego Czartoryskiego. Pierworodny syn Zamoyskich urodzi\u0142 si\u0119 w Pary\u017cu. Dwumiesi\u0119czne dziecko matka zostawi\u0142a pod opiek\u0105 swoich rodzic\u00f3w i rodze\u0144stwa w K\u00f3rniku, a sama uda\u0142a si\u0119 do Stambu\u0142u do m\u0119\u017ca, by wesprze\u0107 jego dzia\u0142alno\u015b\u0107, gdy w okresie wojny krymskiej zamierza\u0142 tworzy\u0107 polskie formacje wojskowe. Drugi syn, Witold przyszed\u0142 na \u015bwiat w Poznaniu, a w Pary\u017cu urodzi\u0142a si\u0119 Zamoyskim ich pierwsza c\u00f3rka &#8211; Maria, kt\u00f3ra jednak wkr\u00f3tce (podczas pobytu rodziny w Anglii) zmar\u0142a. Dwa lata p\u00f3\u017aniej Zamoyscy doczekali si\u0119 jednak drugiej c\u00f3rki.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Zamoyska prowadzi\u0142a gabinet polityczny m\u0119\u017ca, opracowywa\u0142a korespondencj\u0119, przepisywa\u0142a i korygowa\u0142a teksty przem\u00f3wie\u0144 czy artyku\u0142\u00f3w prasowych. Podziela\u0142a pogl\u0105dy konserwatywne m\u0119\u017ca, ksi\u0119cia Czartoryskiego i k\u00f3\u0142 emigracyjnych zwi\u0105zanych z Hotelem Lambert. W 1855 roku brytyjski dziennik \u201eDaily News\u201d opisa\u0142 Zamoyska jako \u201ejedn\u0105 z najznamienitszych kobiet w Europie\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Obowi\u0105zki oraz dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczna jej m\u0119\u017ca zmusza\u0142y go do cz\u0119stych wyjazd\u00f3w i rozsta\u0144 z rodzin\u0105. Tym samym obowi\u0105zek wychowania dzieci, od kt\u00f3rego nie uchyla\u0142 si\u0119, w du\u017cej mierze spocz\u0105\u0142 na jego \u017conie. Rodzina prowadzi\u0142a si\u0119 skromnie i oszcz\u0119dnie, nie tylko ze wzgl\u0119du na ascetyczn\u0105 natur\u0119 rodzic\u00f3w, ale tak\u017ce preferowany tryb \u017cycia, w kt\u00f3ry wpisywa\u0142y si\u0119 kosztowne podr\u00f3\u017ce s\u0142u\u017cbowe i inne. Zamoyska troszczy\u0142a si\u0119 o organizacj\u0119 dobrego wypoczynku, wyjazd\u00f3w rodzinnych, w tym do kurort\u00f3w &#8211; przyk\u0142ada\u0142a tak\u017ce du\u017c\u0105 wag\u0119 do poziomu edukacji potomstwa, zw\u0142aszcza syn\u00f3w. Wychowanie dzieci traktowa\u0142a jako misj\u0119 rodzicielsk\u0105, kt\u00f3rej celem by\u0142o przygotowanie potomstwa do s\u0142u\u017cby na rzecz ojczyzny. Swoje zadania rodzicielskie traktowa\u0142a jako obowi\u0105zek, z kt\u00f3rego b\u0119dzie musia\u0142a zda\u0107 spraw\u0119 przed Bogiem. Dba\u0142a o to, by dzieci by\u0142y przygotowane do \u201epokornej pracy\u201d i umi\u0142owania obowi\u0105zk\u00f3w. Zwraca\u0142a te\u017c uwag\u0119 na to by pos\u0142ugiwa\u0142y si\u0119 j\u0119zykiem polskim, by\u0142y wychowane patriotycznie, nabywa\u0142y postaw altruistycznych, gotowo\u015bci do po\u015bwi\u0119cenia si\u0119 warto\u015bciom wy\u017cszym i \u0107wiczy\u0142y si\u0119 w dobroczynno\u015bci. Du\u017c\u0105 wag\u0119 przyk\u0142ada\u0142a tak\u017ce do religijnej formacji dzieci, ucz\u0105c je modlitwy, codziennego rachunku sumienia, przygotowuj\u0105c dla nich lektur\u0119 Pisma \u015bwi\u0119tego, czytanki z historii Ko\u015bcio\u0142a, \u017cywot\u00f3w \u015bwi\u0119tych czy ascetyczne. Dzieci nabywa\u0142y umiej\u0119tno\u015bci dzielenia si\u0119 z potrzebuj\u0105cymi, potrafi\u0142y rezygnowa\u0107 ze \u015bwi\u0105tecznych prezent\u00f3w, a zaoszcz\u0119dzone pieni\u0105dze przeznacza\u0142a dla biednych. W wychowaniu potomstwa Zamoyska kierowa\u0142a si\u0119 z jednej strony konsekwencj\u0105 i stanowczo\u015bci\u0105, z drugiej stara\u0142a si\u0119 wczu\u0107 w psychik\u0119 dzieci i prowadzi\u0107 z nimi dialog, t\u0142umaczy\u0107 i nie stosowa\u0107 kar cielesnych. Wychowanie i przyk\u0142ad matki zaowocowa\u0142y w przysz\u0142o\u015bci zaanga\u017cowaniem spo\u0142ecznym Marii i W\u0142adys\u0142awa Zamoyskich. Nadmierna jednak koncentracja i troska matki o dzieci mia\u0142y r\u00f3wnie\u017c swoje negatywne konsekwencje w postaci silnego psychicznego uzale\u017cnienia si\u0119 doros\u0142ych ju\u017c dzieci od rodzicielki.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u0105\u017c Zamoyskiej, po licznych zmaganiach z przewlek\u0142ymi chorobami \u017co\u0142\u0105dka i serca, a przede wszystkim skutkami wyczerpania nadmiern\u0105 prac\u0105, zmar\u0142 11 stycznia 1868 roku. Po \u015bmierci m\u0119\u017ca, Zamoyska wraz z dzie\u0107mi pozosta\u0142a we Francji. Co roku odwiedza\u0142a jednak najbli\u017csz\u0105 rodzin\u0119. Wyje\u017cd\u017ca\u0142a do K\u00f3rnika, kt\u00f3ry pozosta\u0142 dla niej symbolem tradycji rodzinnych. Odwiedza\u0142a ponadto Pozna\u0144, Drz\u0105zgowo czy Rokosowo. W 1874 roku na tyfus zmar\u0142 jej syn Witold. Po do\u015bwiadczeniach utraty najbli\u017cszych duchowo zwi\u0105za\u0142a si\u0119 ze stowarzyszeniem oratorian\u00f3w, kt\u00f3rzy zainspirowali j\u0105 do za\u0142o\u017cenia szko\u0142y dla m\u0142odych dziewcz\u0105t, celem przygotowania ich do zada\u0144 wzorowej pani chrze\u015bcija\u0144skiego domu. Projekt zrealizowa\u0142a po \u015bmierci swojego brata Jana Dzia\u0142y\u0144skiego, gdy jej syn W\u0142adys\u0142aw zosta\u0142 dziedzicem d\u00f3br k\u00f3rnickich, co mia\u0142o zapewni\u0107 podstawy finansowe przedsi\u0119wzi\u0119cia. W ten spos\u00f3b w 1882 roku powsta\u0142o dzie\u0142o \u017cycia Zamoyskiej &#8211; Szko\u0142a Domowej Pracy Kobiet, zwana te\u017c Zak\u0142adem K\u00f3rnickim. Z czasem jednak w\u0142adze pruskie zakaza\u0142y dalszej dzia\u0142alno\u015bci szko\u0142y, a na skutek rug\u00f3w pruskich Zamoyscy musieli opu\u015bci\u0107 Wielkopolsk\u0119. Plac\u00f3wka przeniesiona zosta\u0142a pocz\u0105tkowo do Lubowli na Spiszu, nast\u0119pnie do Kalwarii Zebrzydowskiej, ostatecznie za\u015b do Ku\u017anic (zakupionych przez W\u0142adys\u0142awa Zamoyskiego), gdzie dzia\u0142a\u0142a do 1949 roku. W dzie\u0142o szkolne Zamoyskiej ca\u0142kowicie zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 jej c\u00f3rka.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W sprawach dotycz\u0105cych organizacji i rozwoju plac\u00f3wki w du\u017cej mierze Zamoyska wzorowa\u0142a si\u0119 na zachodnim systemie szkolnictwa gospodarczego, jak r\u00f3wnie\u017c na zasadach wychowawczych zaczerpni\u0119tych z zak\u0142ad\u00f3w francuskich oratorian\u00f3w, ideowo nawi\u0105zuj\u0105c tak\u017ce do koncepcji zmartwychwsta\u0144c\u00f3w \u2013 odrodzenia narodu i walki z narodowymi wadami. Szko\u0142a pracowa\u0142a na za\u0142o\u017ceniach tzw. potr\u00f3jnej pracy: duchowej (modlitwa i medytacja), fizycznej oraz umys\u0142owej, co symbolizowa\u0107 mia\u0142o god\u0142o szko\u0142y, na kt\u00f3rym widnia\u0142y: krzy\u017c, k\u0105dziel i ksi\u0105\u017cka, co znalaz\u0142o sw\u00f3j wyraz w hymnie szko\u0142y: \u201eS\u0142u\u017cy\u0107 Bogu \u2013 s\u0142u\u017c\u0105c Ojczy\u017anie, s\u0142u\u017cy\u0107 Ojczy\u017anie \u2013 s\u0142u\u017c\u0105c Bogu\u201d. Zasady organizacji i pracy szko\u0142y okre\u015blone zosta\u0142y w statucie Stowarzyszenia Chrze\u015bcija\u0144sko-Spo\u0142ecznego Matki Boskiej Dobrej Rady, kt\u00f3re powsta\u0142o w Pary\u017cu w 1881 z inspiracji genera\u0142owej oraz oratorian\u00f3w.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Szko\u0142\u0105, kt\u00f3ra otrzyma\u0142a <em>breve<\/em> papieskie od Leona XIII, faktycznie kierowa\u0142a Zamoyska. Program nauczania oparty na ideach konserwatywnych obejmowa\u0142 obok tradycyjnych przedmiot\u00f3w szkolnych, formacj\u0119 religijn\u0105 i zaj\u0119cia praktyczne, takie jak szycie, gotowanie, organizacja gospodarstwa domowego. Szko\u0142a mia\u0142a by\u0107 form\u0105 s\u0142u\u017cby Bogu i ojczy\u017anie poprzez nauk\u0119 wype\u0142niania obowi\u0105zk\u00f3w indywidualnych i stanowych zgodnie z zasad\u0105 \u201ewierno\u015bci w rzeczach ma\u0142ych\u201d. Wychowankom za cel wskazywano u\u015bwi\u0119cenie si\u0119 i d\u0105\u017cenie do doskona\u0142o\u015bci w \u017cyciu \u015bwieckim poprzez podejmowanie zwyczajnych obowi\u0105zk\u00f3w pani i gospodyni domu, chrze\u015bcija\u0144skiej \u017cony i matki. Koszty utrzymania szko\u0142y pokrywane by\u0142y przede wszystkim z dochod\u00f3w z d\u00f3br Zamoyskiej i jej c\u00f3rki Marii. Nie bez znaczenia by\u0142y op\u0142aty wnoszone przez uczennice, a dodatkowe dochody przynosi\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 produkcyjna szko\u0142y, zw\u0142aszcza szwalnia.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Okres pierwszej wojny \u015bwiatowej Zamoyska sp\u0119dzi\u0142a we Francji. W tym czasie jej szko\u0142a na skutek braku dochod\u00f3w podupad\u0142a finansowo, da\u0142a jednak schronienie uchod\u017acom wojennym, osobom duchownym i sierotom. W ostatnich latach \u017cycia Zamoyska po\u015bwi\u0119ci\u0142a si\u0119 pracy pi\u015bmienniczej. Przygotowa\u0142a do wydania m.in. sze\u015b\u0107 tom\u00f3w pami\u0119tnik\u00f3w autorstwa swojego m\u0119\u017ca 1914\u20131919, kt\u00f3rych opracowanie rozpocz\u0119\u0142a po swoim powrocie z Turcji, jeszcze za \u017cycia Zamoyskiego. Sze\u015bciotomowe dzie\u0142o <em>Jenera\u0142 Zamoyski<\/em>, wydane nak\u0142adem Biblioteki K\u00f3rnickiej, ukazywa\u0142o si\u0119 na przestrzeni lat 1910\u20131930. Czuwa\u0142a te\u017c nad opracowaniem korespondencji m\u0119\u017ca. Sama by\u0142a r\u00f3wnie\u017c autork\u0105 ksi\u0105\u017cek o tematyce religijno-wychowawczej, takich jak: <em>O mi\u0142o\u015bci ojczyzny<\/em> (1899), <em>O pracy<\/em> (1900), <em>O wychowaniu<\/em> (1902\u20131904). Opublikowa\u0142a tak\u017ce broszur\u0119 pt. <em>Zak\u0142ad K\u00f3rnicki. Szko\u0142a Domowej Pracy w Zakopanem<\/em> (Pozna\u0144 1898). Opracowa\u0142a i wyda\u0142a te\u017c anonimowo, nak\u0142adem Biblioteki K\u00f3rnickiej, podr\u0119czniki do piekarstwa (1900) i mleczarstwa (1901). W 1920 roku powr\u00f3ci\u0142a ostatecznie do K\u00f3rnika, a w 1921 roku uhonorowana zosta\u0142a Krzy\u017cem Polonia Restituta \u201eza zas\u0142ugi po\u0142o\u017cone dla Rzeczypospolitej Polskiej na polu dzia\u0142alno\u015bci wychowawczej i filantropijnej\u201d. Orderem Odrodzenia Polski zosta\u0142a odznaczona jako jedna z pierwszych pi\u0119tnastu os\u00f3b.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Zmar\u0142a 4 listopada 1923 roku i pochowana zosta\u0142a w krypcie kolegiaty w K\u00f3rniku. Pozostawi\u0142a po sobie <em>Wspomnienia.<\/em> Ju\u017c po jej \u015bmierci, za\u0142o\u017cona przez ni\u0105 pierwotnie k\u00f3rnicka szko\u0142a odrodzi\u0142a si\u0119 jako filia szko\u0142y ku\u017anickiej. Aktualne pozostaj\u0105 jej ideowe za\u0142o\u017cenia wychowawcze, oparte na konserwatywnych warto\u015bciach, a tak\u017ce niekt\u00f3re formy i metody pracy wychowawczej, jak dialog, motywowanie, t\u0142umaczenie, walka ze s\u0142abo\u015bciami i wadami. Pr\u00f3by czasu nie wytrzyma\u0142y natomiast rozwi\u0105zania takie jak: \u015bcis\u0142a izolacja wychowanek od lokalnego \u015brodowiska, rygor szkolny czy podzia\u0142 stanowy wychowanek. Spraw\u0119 beatyfikacji Zamoyskiej propagowa\u0142o ju\u017c w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym Stowarzyszenie Chrze\u015bcija\u0144sko-Spo\u0142eczne Matki Bo\u017cej Dobrej Rady w Ku\u017anicach. W 2012 roku Kuria Metropolitalna w Poznaniu oficjalnie wszcz\u0119\u0142a jej proces beatyfikacyjny.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Bibliografia<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u0179r\u00f3d\u0142a drukowane<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Dekrety o nadaniu order\u00f3w \u201eOr\u0142a Bia\u0142ego\u201d i \u201eOdrodzenia Polski\u201d<\/em>, \u201eGazeta Lwowska\u201d 1921, nr 157.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201eKu\u017aniczanka\u201d, 1931\u20131939, R. 11\u201318.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Ze spu\u015bcizny Jenera\u0142owej Zamoyskiej. Wspomnienie Zjazdu Ku\u017aniczanek w Warszawie w dniu 22 IV 1927 <\/em>, Warszawa 1927.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Publikacje Jadwigi Zamoyskiej (wyb\u00f3r)<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>O pracy<\/em>, Pozna\u0144 1900; <em>Piekarstwo<\/em>, Pozna\u0144 1900; <em>O wychowaniu<\/em>, Pozna\u0144 1907; W. Zamoyski, <em>Jenera\u0142 Zamoyski 1803\u20131968<\/em>, t. 1\u20136 , Pozna\u0144 1910\u20131930; <em>O mi\u0142o\u015bci ojczyzny<\/em>, Pozna\u0144 1912; <em>Mleczarstwo<\/em>, Pozna\u0144 1914; J,. Zamoyska, <em>Wspomnienia<\/em>, oprac. M. Czapska, Londyn 1961; <em>Listy z Turcji<\/em>, wyb\u00f3r i oprac. S.K. Potocki, K\u00f3rnik 1974; <em>J. Zamoyska w domu rodzinnym i na emigracji. Wspomnie\u0144 cz\u0119\u015b\u0107 1<\/em>, red. E. B\u0105tkiewicz, M. Binia\u015b-Szkopek, K\u00f3rnik 2013; <em>Jadwiga Zamoyska mi\u0119dzy Londynem a Stambu\u0142em. Wspomnie\u0144 cz\u0119\u015b\u0107 II<\/em>, red. E. B\u0105tkiewicz-Szymanowska, M. Binia\u015b-Szkopek, 2014.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Has\u0142a s\u0142ownikowe<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bodniak S., <em>Dzia\u0142y\u0144ska Cecylia (1836\u20131899)<\/em>, w: <em>Polski s\u0142ownik biograficzny<\/em>, t. 6, Krak\u00f3w 1948, s. 77\u201378.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bodniak S., <em>Dzia\u0142y\u0144ski Tytus (1796\u20131861)<\/em>, w: <em>Polski s\u0142ownik biograficzny<\/em>, t. 6, Krak\u00f3w 1948, s. 77\u201378.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Opracowania (wyb\u00f3r)<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Adamczyk K., <em>Jadwiga z Dzia\u0142y\u0144skich Zamoyska i W\u0142adys\u0142aw Zamoyski \u2013 wzajemne relacje<\/em>, w: <em>Partnerka, matka, opiekunka: status kobiety w dziejach nowo\u017cytnych od XVI do XX wieku<\/em>, red. K. Jakubiak, Bydgoszcz 2000, s. 91\u201398.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bednarz M.B., <em>Hrabina Jadwiga Zamoyska. Za\u0142o\u017cycielka Ku\u017anickiej Szko\u0142y<\/em>, \u201eKarkonosze\u201d 2011, nr 2, s. 32\u201333.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Czachowska K., <em>\u201eW kr\u0119gu Hotelu Lambert\u201d. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczna Jadwigi Zamoyskiej<\/em>, \u201ePami\u0119tniki Biblioteki K\u00f3rnickiej\u201d 2005, z. 27, s. 3\u201327.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Czachowska K., <em>Drogi edukacji genera\u0142owej Jadwigi z Dzia\u0142y\u0144skich Zamoyskiej<\/em>, \u201ePami\u0119tniki Biblioteki K\u00f3rnickiej\u201d 2001, z. 25, s. 173\u2013189.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Czachowska K., <em>Genera\u0142owa Jadwiga Zamoyska (1831\u20131923). \u017bycie i dzie\u0142o<\/em>, Pozna\u0144 2011.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Czachowska K., <em>Wychowanie i edukacja W\u0142adys\u0142awa Zamoyskiego <\/em>, w: <em>W\u0142adys\u0142aw Zamoyski 1853 \u2013 1924<\/em>, red. S. Sierpowski, K\u00f3rnik \u2013 Zakopane 2003, s. 29\u201347.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gondek M.J., <em>Jadwiga Zamoyska i jej program pracy spo\u0142ecznej <\/em>, \u201eCz\u0142owiek w Kulturze\u201d 2005, nr 17, s. 241\u2013255.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gondek M.J., <em>Zamoyska\u2019s conception of Work as a method of self-fulfillment <\/em>, \u201eStudia Gilsoniana\u201d 2021, no 3, p. 667\u2013689.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Grodzicka M., <em>Jenera\u0142owa Jadwiga Zamoyska <\/em>, Pozna\u0144 1935.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Grodzicka M., <em>Niewiasta m\u0119\u017cna. Jenera\u0142owa Jadwiga Zamoyska<\/em>, Krak\u00f3w 1931.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pekaniec A., <em>Jadwiga z Dzia\u0142y\u0144skich Zamoyska \u2013 portret spo\u0142eczniczki i autobiografki. W kr\u0119gu patronatu kobiecego w XVII\u2013XVIII wieku<\/em>, red. B. Popiolek, U. Kici\u0144ska, A. Penka\u0142a-Jastrz\u0119bska, A. S\u0142aby, Krak\u00f3w 2018, s. 307\u2013321.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sztaba M., <em>Aktualno\u015b\u0107 i wa\u017cno\u015b\u0107 idei \u201etr\u00f3jpracy\u201d Jadwigi Zamoyskiej dla integralnego rozwoju osoby<\/em>, \u201ePedagogika Spo\u0142eczna\u201d 2015, R. 14, nr 1, s. 93\u2013114.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Zi\u00f3\u0142ek J., <em>Jadwiga z Dzia\u0142y\u0144skich (1831\u20131923)<\/em>, \u201eNasza Przesz\u0142o\u015b\u0107\u201d 1988, t. 70, s. 31\u201374.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Monika Wi\u015bniewska Instytut Historii Nauki PAN ORCID: 0000-0002-8877-8807 Jadwiga Zamoyska \u2013 \u201ejedna z najznamienitszych kobiet w Europie\u201d, \u201eDaily News\u201d, 1855. Wspomnienie w setn\u0105 rocznic\u0119 \u015bmierci Jadwiga z Dzia\u0142y\u0144skich Zamoyska (1831\u20131923). \u0179r\u00f3d\u0142o: domena publiczna, Wikipedia. W\u0142adys\u0142aw Zamoyski (1803\u20131868), m\u0105\u017c Jadwigi Zamoyskiej, genera\u0142, hrabia, jeden z najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w ksi\u0119cia Adama Jerzego Czartoryskiego. \u0179r\u00f3d\u0142o: domena publiczna, Wikipedia. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4624,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[114],"tags":[],"class_list":["post-4622","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4622","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4622"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4622\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4629,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4622\/revisions\/4629"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4624"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4622"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4622"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4622"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}