{"id":4574,"date":"2023-12-04T11:18:55","date_gmt":"2023-12-04T10:18:55","guid":{"rendered":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/?p=4574"},"modified":"2023-12-04T11:23:59","modified_gmt":"2023-12-04T10:23:59","slug":"kardynal-hlond-jako-protektor-emigracji-polskiej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/kardynal-hlond-jako-protektor-emigracji-polskiej\/","title":{"rendered":"Kardyna\u0142 Hlond jako protektor emigracji polskiej"},"content":{"rendered":"<div class=\"pdfprnt-buttons pdfprnt-buttons-post pdfprnt-top-right\"><a href=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4574?print=pdf\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-pdf\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/pdf.png\" alt=\"image_pdf\" title=\"Download PDF\" \/><span class=\"pdfprnt-button-title pdfprnt-button-pdf-title\">POBIERZ PDF<\/span><\/a><a href=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4574?print=print\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-print\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/print.png\" alt=\"image_print\" title=\"Print Content\" \/><\/a><\/div><p style=\"text-align: justify;\">Monika Wi\u015bniewska<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Instytut Historii Nauki PAN<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">ORCID: 0000-0002-8877-8807<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-4574 gallery-columns-3 gallery-size-herald-lay-c1'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/1.jpg' title=\"1\" data-rl_title=\"1\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"470\" height=\"313\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/1-470x313.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-c1 size-herald-lay-c1\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-4576\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/1-470x313.jpg 470w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/1-360x240.jpg 360w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/1-300x200.jpg 300w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/1-414x276.jpg 414w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/1-130x86.jpg 130w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/1-187x124.jpg 187w\" sizes=\"auto, (max-width: 470px) 100vw, 470px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-4576'>\n\t\t\t\t Kardyna\u0142 August Hlond, portret, domena publiczna, Wikipedia.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/2.jpg' title=\"2\" data-rl_title=\"2\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"400\" height=\"291\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/2.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-c1 size-herald-lay-c1\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-4577\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/2.jpg 400w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/2-300x218.jpg 300w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/2-150x110.jpg 150w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/2-74x55.jpg 74w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-4577'>\n\t\t\t\tKard. August Hlond podczas ceremonii po\u015bwi\u0119cenia samolotu ufundowanego przez Poloni\u0119 Ameryka\u0144sk\u0105, na kt\u00f3rym kpt. Adam Kowalczyk i pilot rezerwy W\u0142odzimierz Klisz mieli przelecie\u0107 przez Atlantyk. Mediolan 1929, autor zdj\u0119cia nieznany, domena publiczna, Wikipedia, \u017ar\u00f3d\u0142o pochodzenia: ttps:\/\/audiovis.nac.gov.pl\/obraz\/206313\/, NAC, sygn. 1-Z-1078-3. \n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/3.jpg' title=\"3\" data-rl_title=\"3\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"400\" height=\"301\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/3.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-c1 size-herald-lay-c1\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-4578\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/3.jpg 400w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/3-300x225.jpg 300w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/3-74x55.jpg 74w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/3-111x83.jpg 111w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/3-215x161.jpg 215w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-4578'>\n\t\t\t\tKard. August Hlond z pos\u0142em Tadeuszem Jackowskim (na lewo od prymasa) w siedzibie poselstwa RP, 1936, Bruksela, autor nieznany, \u017ar\u00f3d\u0142o: NAC, sygn. 1-R-800.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\">1. Kardyna\u0142 August Hlond, portret, domena publiczna, Wikipedia.<br \/>\n2. Kard. August Hlond podczas ceremonii po\u015bwi\u0119cenia samolotu ufundowanego przez Poloni\u0119 Ameryka\u0144sk\u0105, na kt\u00f3rym kpt. Adam Kowalczyk i pilot rezerwy W\u0142odzimierz Klisz mieli przelecie\u0107 przez Atlantyk. Mediolan 1929, autor zdj\u0119cia nieznany, domena publiczna, Wikipedia, \u017ar\u00f3d\u0142o pochodzenia: ttps:\/\/audiovis.nac.gov.pl\/obraz\/206313\/, NAC, sygn. 1-Z-1078-3.<br \/>\n3. Kard. August Hlond z pos\u0142em Tadeuszem Jackowskim (na lewo od prymasa) w siedzibie poselstwa RP, 1936, Bruksela, autor nieznany, \u017ar\u00f3d\u0142o: NAC, sygn. 1-R-800.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><\/h3>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><strong>Kardyna\u0142 Hlond jako protektor emigracji polskiej<\/strong><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kardyna\u0142 August Hlond (1881\u20131948), salezjanin, absolwent Papieskiego Uniwersytetu Gregoria\u0144skiego w Rzymie, doktor nauk teologicznych i filozoficznych, prze\u0142o\u017cony prowincjalny Inspektorii niemiecko-austriacko-w\u0119gierskiej Towarzystwa \u015awi\u0119tego Franciszka Salezego w Wiedniu, administrator apostolski w Katowicach, a nast\u0119pnie biskup diecezjalny katowicki 1926, arcybiskup metropolita gnie\u017anie\u0144ski i pozna\u0144ski 1926\u20131946, arcybiskup gnie\u017anie\u0144sko-warszawski 1946\u20131948, prymas Polski 1926\u20131948, kreowany kardyna\u0142em 1927, za\u0142o\u017cyciel Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii Zagranicznej, s\u0142uga Bo\u017cy Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Poza granicami kraju sp\u0119dzi\u0142 ponad \u0107wier\u0107 wieku. Na kartach historii zapisa\u0142 si\u0119 jako prymas trzech epok oraz protektor emigracji polskiej.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W 2023 roku przypada 75. rocznica \u015bmierci kard. Hlonda. Celem upami\u0119tnienia tej nies\u0142usznie zapomnianej postaci, Instytut Dziedzictwa My\u015bli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego Jana Paderewskiego w koedycji z Wydawnictwem Neriton opublikowa\u0142 obszerny zbi\u00f3r dokument\u00f3w, pochodz\u0105cych z Archiwum Polskiej Misji Katolickiej we Francji, zatytu\u0142owany <em>W obronie duszy polskiej. Kardyna\u0142 August Hlond jako opiekun duchowy emigracji polskiej w \u017ar\u00f3d\u0142ach Polskiej Misji Katolickiej we Francji 1927\u20131948<\/em> (Warszawa 2023).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Rys biograficzny<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Przysz\u0142y duchowny urodzi\u0142 si\u0119 5 lipca 1881 roku w Brz\u0119czkowicach (aktualnie dzielnica Mys\u0142owic) na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku. Z Towarzystwem \u015awi\u0119tego Franciszka Salezego (salezjan\u00f3w) zwi\u0105zany by\u0142 praktycznie od dzieci\u0144stwa. Edukacj\u0119 pocz\u0105tkow\u0105 odby\u0142 w pobliskiej szkole salezja\u0144skiej, a nast\u0119pnie w dwunastym roku \u017cycia kontynuowa\u0142 nauk\u0119 u salezjan\u00f3w we W\u0142oszech. Od tego okresu \u2013 pobyt poza ziemi\u0105 ojczyst\u0105 \u2013 sta\u0142 si\u0119 chlebem powszednim Hlonda. Do Towarzystwa \u015awi\u0119tego Franciszka Salezego oficjalnie wst\u0105pi\u0142 w 1886 roku. Tam po rocznym nowicjacie z\u0142o\u017cy\u0142 pierwsze \u015bluby zakonne, a nast\u0119pnie zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z Towarzystwem na zawsze przez profesj\u0119 wieczyst\u0105 w 1897 roku, kt\u00f3r\u0105 z\u0142o\u017cy\u0142 w Rzymie. Dalsze kszta\u0142cenie podejmowa\u0142 na Papieskim Uniwersytecie Gregoria\u0144skim, co zwie\u0144czy\u0142 doktoratem z filozofii i teologii w 1900 roku. W 1905 roku przyj\u0105\u0142 \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie. Jako duchowny salezja\u0144ski, a tak\u017ce nauczyciel i kierownik dom\u00f3w zakonnych Towarzystwa, pe\u0142ni\u0142 liczne pos\u0142ugi w klasztorach salezja\u0144skich w O\u015bwi\u0119cimiu, Krakowie, Przemy\u015blu oraz Lwowie. W 1909 roku zosta\u0142 mianowany prze\u0142o\u017conym salezja\u0144skiego instytutu wychowawczego w Wiedniu. Ze wzgl\u0119du na du\u017cy talent organizacyjny, roztropno\u015b\u0107 i gorliw\u0105 prac\u0119 w 1919 roku zosta\u0142 wybrany prze\u0142o\u017conym prowincjalnym Inspektorii niemiecko-austriacko-w\u0119gierskiej Towarzystwa \u015awi\u0119tego Franciszka Salezego z siedzib\u0105 w Wiedniu. W tych okoliczno\u015bciach mia\u0142 okazj\u0119 pozna\u0107 Achille Rattiego (1857\u20131939), kt\u00f3ry sprawowa\u0142 urz\u0105d nuncjusza apostolskiego w Polsce (1919\u20131921), p\u00f3\u017aniej by\u0142 arcybiskupem Mediolanu (1921\u20131922), a nast\u0119pnie papie\u017cem Piusem XI (1922\u20131939). W 1922 roku Achille Ratti ju\u017c jako papie\u017c mianowa\u0142 Hlonda administratorem apostolskim G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, a po utworzeniu diecezji katowickiej w 1925 roku Hlond wybrany zosta\u0142 (1926) jej pierwszym biskupem diecezjalnym. Jego dewiz\u0105 by\u0142o zawo\u0142anie \u015bw. Jana Bosko: \u201eDaj mi dusz\u0119, reszt\u0119 zabierz\u201d. W czerwcu 1926 roku zosta\u0142 arcybiskupem gnie\u017anie\u0144sko-pozna\u0144skim i prymasem Polski. Po up\u0142ywie zaledwie roku od rozpocz\u0119cia prymasowskiej pos\u0142ugi kreowany zosta\u0142 na kardyna\u0142a. Anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w organizacj\u0119 struktur Akcji Katolickiej. W 1927 roku zorganizowa\u0142 mi\u0119dzynarodowy kongres misyjny w Poznaniu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W 1932 roku z my\u015bl\u0105 o niesieniu opieki duszpasterskiej Polakom, \u017cyj\u0105cym poza granicami kraju, powo\u0142a\u0142 Towarzystwo Chrystusowe dla Polonii Zagranicznej, kt\u00f3rego organizacj\u0119 struktur i dalsze przewodzenie powierzy\u0142 ks. Ignacemu Posadzemu (1898\u20131984). W tym samym roku \u201eza wybitne zas\u0142ugi po\u0142o\u017cone w pracy dla Pa\u0144stwa\u201d kard. Hlond zosta\u0142 odznaczony Orderem Or\u0142a Bia\u0142ego. Po \u015bmierci papie\u017ca Piusa XI uznawany by\u0142 za <em>papabile<\/em>, to znaczy jednego z kandydat\u00f3w na papie\u017ca. Papie\u017cem jednak wybrano w\u0142oskiego duchownego Eugenio Pacellego (1876\u20131958), kt\u00f3ry przyj\u0105\u0142 imi\u0119 Pius XII. Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej w 1939 roku kard. Hlond opu\u015bci\u0142 kraj i uda\u0142 si\u0119 przez Rumuni\u0119 do Rzymu, a nast\u0119pnie do Francji. Tutaj jego g\u0142\u00f3wn\u0105 siedzib\u0105 sta\u0142o si\u0119 Lourdes. W 1944 roku zosta\u0142 zaaresztowany przez Gestapo, nast\u0119pnie przetrzymywany w areszcie w Pary\u017cu, p\u00f3\u017aniej internowany w Bar-le-Duc i Wiedenbr\u00fcck. Po uwolnieniu uda\u0142 si\u0119 przez Pary\u017c do Rzymu, sk\u0105d 20 lipca 1945 roku powr\u00f3ci\u0142 do kraju. Z jego inspiracji papie\u017c Pius XII rozwi\u0105za\u0142 w 1946 roku uni\u0119 personaln\u0105 metropolii pozna\u0144sko-gnie\u017anie\u0144skiej i utworzy\u0142 now\u0105 warszawsko-gnie\u017anie\u0144sk\u0105. Prymas Polski kard. August Hlond zmar\u0142 22 pa\u017adziernika 1948 roku i zosta\u0142 pochowany w archikatedrze pw. \u015bw. Jana w Warszawie. W 1992 roku rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces beatyfikacyjny kard. Hlonda. W 2018 roku papie\u017c Franciszek podpisa\u0142 dekret o heroiczno\u015bci cn\u00f3t kard. Hlonda i od tego czasu przys\u0142uguje mu tytu\u0142 ko\u015bcielny \u2013 Czcigodny S\u0142uga Bo\u017cy.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Kard. Hlond wobec emigracji<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pochodz\u0105cy ze \u015al\u0105ska August Hlond od wczesnych lat \u017cycia styka\u0142 si\u0119 ze zjawiskiem ruch\u00f3w migracyjnych, problemami emigrant\u00f3w zarobkowych, du\u017cym zr\u00f3\u017cnicowaniem lokalnej ludno\u015bci pod wzgl\u0119dem narodowo\u015bciowym, kulturowym i wyznaniowym, a przy tym konfliktami. Miejsce jego urodzenia, obecne Mys\u0142owice by\u0142y punktem zbiorczym dla robotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy decydowali si\u0119 na podj\u0119cie emigracji zarobkowej, zw\u0142aszcza na terenach Niemiec oraz Francji. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce sam Hlond poza granicami kraju sp\u0119dzi\u0142 ponad \u0107wier\u0107 wieku: najpierw jako ucze\u0144, nast\u0119pnie ju\u017c jako salezjanin \u2013 m\u0142ody zakonnik, student, duszpasterz, prze\u0142o\u017cony prowincjalny salezjan\u00f3w i wreszcie jako prymas Polski oraz protektor emigracji polskiej. Najbardziej bolesny okres jego emigracji przypad\u0142 na czas II wojny \u015bwiatowej. Przede wszystkim kard. Hlond by\u0142 fa\u0142szywie oskar\u017cany o ucieczk\u0119 z ojczystego kraju, czego nawet po powrocie nie pr\u00f3bowa\u0142 usprawiedliwia\u0107 i publicznie t\u0142umaczy\u0107. Jak pisa\u0142 prywatnie: \u201eOpuszczaj\u0105c kraj, serce si\u0119 kraja\u0142o z b\u00f3lu opuszczania go w tragicznej chwili, ale obowi\u0105zek powinien g\u00f3rowa\u0107 nad g\u0142osem serca i nad w\u0142asnymi \u0142zami. Sz\u0142o si\u0119 na roz\u0142\u0105k\u0105 d\u0142ug\u0105, upokarzaj\u0105c\u0105, ale na misj\u0119 wielk\u0105, obowi\u0105zuj\u0105c\u0105\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nale\u017cy przypomnie\u0107, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki troszczy\u0142 si\u0119, by w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci kadrowych i organizacyjnych, duszpasterze emigracyjni towarzyszyli i otaczali opiek\u0105 duchow\u0105 grupy polskich osadnik\u00f3w, niezale\u017cnie od z\u0142o\u017conych przyczyn ich emigracji. Po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci Episkopat Polski powraca\u0142 w trakcie swoich sesji i obrad do temat\u00f3w emigracyjnych, zwracaj\u0105c uwag\u0119 na konieczno\u015b\u0107 zapewnienia polskiej emigracji sta\u0142ej zorganizowanej strukturalnie opieki duszpasterskiej. Prymas Polski, arcybiskup metropolita gnie\u017anie\u0144ski i pozna\u0144ski, a od 1919 kardyna\u0142 Edmund Dalbor (1869\u20131926) uwa\u017ca\u0142, \u017ce troska o sprawy emigracyjne nale\u017ca\u0142a do jego istotnych obowi\u0105zk\u00f3w prymasowskich. Do kard. Dalbora nap\u0142ywa\u0142y listy od rz\u0105du polskiego, przede wszystkim ze strony Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Ministerstwa Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego, ale i od duszpasterzy emigracyjnych i ze strony r\u00f3\u017cnego typu skupisk emigracyjnych i organizacji polonijnych z pro\u015bbami o w\u0142a\u015bciw\u0105 organizacj\u0119 struktur duszpasterstwa emigracyjnego, a tak\u017ce o wzmocnienie kadr duchownych na obczy\u017anie i rozw\u00f3j sieci plac\u00f3wek duszpasterskich. Podczas zjazd\u00f3w biskup\u00f3w polskich referowane by\u0142y zagadnienia emigracyjne. Za szczeg\u00f3lnie niepokoj\u0105c\u0105 uznano sytuacj\u0119 religijn\u0105 polskich emigrant\u00f3w na terenach Francji, Danii i Niemiec oraz zwr\u00f3cono uwag\u0119 na du\u017ce potrzeby duchowe rodak\u00f3w. W\u00f3wczas podj\u0119ta zosta\u0142a uchwa\u0142a o powo\u0142aniu specjalnego stowarzyszenia, kt\u00f3re podj\u0119\u0142oby si\u0119 pracy w\u015br\u00f3d emigrant\u00f3w polskich. Prymas Dalbor zainicjowa\u0142 ponadto my\u015bl o utworzeniu osobnej kom\u00f3rki w kancelarii prymasowskiej, kt\u00f3ra zaj\u0119\u0142aby si\u0119 obs\u0142ug\u0105 spraw emigracyjnych. Od 1921 roku ka\u017cdorazowy prymas Polski z mandatu Episkopatu Polski odpowiedzialny by\u0142 za opiek\u0119 duszpastersk\u0105 nad polskimi emigrantami. Po \u015bmierci kard. Edmunda Dalbora w 1926 roku prymasem Polski zosta\u0142 abp August Hlond. Po przej\u0119ciu urz\u0119du prymasa Hlond sta\u0142 si\u0119 protektorem czyli opiekunem polskich emigrant\u00f3w. Kardyna\u0142 Hlond w 1927 roku wystosowa\u0142 pismo do rz\u0105du polskiego, a tak\u017ce do polskich plac\u00f3wek dyplomatycznych oraz konsularnych w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym oznajmi\u0142: \u201eMam zaszczyt poda\u0107 uprzejmie do wiadomo\u015bci, \u017ce z ramienia Episkopatu Polski obj\u0105\u0142em opiek\u0119 nad duszpasterstwem Polak\u00f3w-Katolik\u00f3w, przebywaj\u0105cych na obczy\u017anie. W sprawach dotycz\u0105cej tej opieki duszpasterskiej nad Polakami na obczy\u017anie zechce si\u0119 Poselstwo Rzeczypospolitej Polskiej zwraca\u0107 do mnie\u201d. Ponadto w Kancelarii Prymasa Polski utworzono planowane wcze\u015bniej osobne biuro do obs\u0142ugi spraw zwi\u0105zanych z duszpasterstwem emigracyjnym. Nast\u0119pnie, podczas zjazdu biskup\u00f3w w 1928 roku prymas Hlond zainicjowa\u0142 utworzenie pod jego przewodnictwem sta\u0142ej Komisji Episkopatu dla Spraw Duszpasterstwa Zagranicznego. W sk\u0142ad Komisji weszli biskupi: Adam Sapieha (1867\u20131951), Stanis\u0142aw \u0141ukomski (1874\u20131948) ) oraz Teodor Kubina (1880\u20131951). W trosce o popraw\u0119 sytuacji emigrant\u00f3w polskich, Komisja wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z w\u0142adzami pa\u0144stwowymi. Uzgadniano kierunki dzia\u0142alno\u015bci, planowano wysy\u0142anie polskich ksi\u0119\u017cy do skupisk polskich osadnik\u00f3w. Kardyna\u0142 Hlond przekonywa\u0142: \u201eNikt nie mo\u017ce by\u0107 oboj\u0119tnym na to, \u017ce czwarta cz\u0119\u015b\u0107 narodu \u017cyje w\u015br\u00f3d obcych i w nienormalnych warunkach, wydana cz\u0119stokro\u0107 na wyzysk i n\u0119dz\u0119, nara\u017cona na wynarodowienie i zdziczenie, zagro\u017cona bezbo\u017cn\u0105 i wywrotow\u0105 propagand\u0105. Za\u0142amuj\u0105 si\u0119 tam i przepadaj\u0105 dusze polskie, pogr\u0105\u017cone w opuszczeniu i bezradno\u015bci. Z dnia na dzie\u0144 kurczy si\u0119 polsko\u015b\u0107 na obczy\u017anie i mno\u017c\u0105 si\u0119 polskie kl\u0119ski. Gwa\u0142townie wzmaga si\u0119 kryzys dusz polskich poza krajem\u201d (1932). 26 maja 1931 roku papie\u017c Pius XI oficjalnie przekaza\u0142 Prymasowi Polski protektorat nad emigracj\u0105 polsk\u0105.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kardyna\u0142 Hlond powo\u0142a\u0142 dla potrzeb duszpasterstwa emigracyjnego liczne dzie\u0142a i struktury zar\u00f3wno na terenie kraju, jak i na emigracji. W Polsce dokona\u0142 fundamentalnej reorganizacji Stowarzyszenia Opieka Polska nad Rodakami, nadaj\u0105c mu katolicki charakter. W 1928 roku utworzy\u0142 mi\u0119dzydiecezjalne Seminarium Zagraniczne, celem formacji przysz\u0142ych duszpasterzy emigracyjnych. Instytucja jednak nie przynios\u0142a oczekiwanych wynik\u00f3w. W zwi\u0105zku z tym w 1932 roku powo\u0142a\u0142 osobne zgromadzenia zakonne, kt\u00f3rego podstawowym zadaniem sta\u0142o si\u0119 duszpasterstwo emigracyjne. Nowoutworzone zgromadzenie zakonne dzia\u0142a do dzisiaj pod nazw\u0105 Towarzystwo Chrystusowe dla Polonii Zagranicznej. Warto odnotowa\u0107, \u017ce od 1959 roku posiada sw\u00f3j \u017ce\u0144ski odpowiednik pod nazw\u0105 Zgromadzenie Si\u00f3str Misjonarek Chrystusa Kr\u00f3la dla Polonii Zagranicznej. Obie struktury instytucjonalne wsp\u00f3\u0142organizowa\u0142 ks. Ignacy Posadzy.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Z kolei poza granicami kraju kard. Hlond wiele wysi\u0142ku w\u0142o\u017cy\u0142 w o\u017cywienie dzia\u0142alno\u015bci Polskiej Misji Katolickiej we Francji, a tak\u017ce w zorganizowanie polskoj\u0119zycznego duszpasterstwa na terenie Belgii i powo\u0142anie tam Polskiej Misji Katolickiej w Brukseli, kt\u00f3r\u0105 nast\u0119pnie rozszerzono na Holandi\u0119 oraz Dani\u0119. W odpowiedzi na starania kard. Hlonda, Stolica Apostolska powo\u0142a\u0142a Ordynariat dla Polak\u00f3w w Niemczech i w Austrii, a tak\u017ce Polsk\u0105 Misj\u0119 Katolick\u0105 w Anglii i Walii z siedzib\u0105 w Londynie oraz Polsk\u0105 Misj\u0119 Katolick\u0105 w Szkocji z siedzib\u0105 w Edynburgu. Polscy duchowni ekspediowani byli do duszpasterstwa polonijnego w Argentynie, Brazylii, Rumunii, Jugos\u0142awii, Estonii, Hiszpanii, Portugalii oraz w Stanach Zjednoczonych. Doda\u0107 nale\u017cy, \u017ce kard. Hlond nawi\u0105zywa\u0142 osobiste i bezpo\u015brednie kontakty z Poloni\u0105, przyjmuj\u0105c duszpasterzy emigracyjnych i wizytuj\u0105c plac\u00f3wki duszpasterstwa emigracyjnego.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W czerwcu 1945 roku, a wi\u0119c ju\u017c w warunkach powojennych na pro\u015bb\u0119 kard. Hlonda, papie\u017c Pius XII mianowa\u0142 biskupa polowego J\u00f3zefa Gawlin\u0119 (1892\u20131964) na ordynariusza Polak\u00f3w w Niemczech. Po \u015bmierci kard. Hlonda w 1948 roku, protektorat nad emigracj\u0105 przej\u0105\u0142 jego nast\u0119pca na urz\u0119dzie prymasowskim, kard. Stefan Wyszy\u0144ski (1901\u20131981), kt\u00f3ry w 1949 roku otrzyma\u0142 dekret Paw\u0142a VI z oficjalnym powo\u0142aniem go na protektora polskiej emigracji. Pe\u0142nienie tej funkcji w praktyce, nios\u0142o ze sob\u0105 wiele problem\u00f3w ze wzgl\u0119du na warunki polityczne panuj\u0105ce w powojennej Polsce i wynikaj\u0105cy z nich brak mo\u017cliwo\u015bci swobodnych kontakt\u00f3w i wyjazd\u00f3w zagranicznych. W odpowiedzi na t\u0119 sytuacj\u0119, prymas Wyszy\u0144ski powierzy\u0142 opiek\u0119 duchow\u0105 nad Polakami za granic\u0105 abp J\u00f3zefowi Gawlinie. W 1953 roku na pro\u015bb\u0119 abp Gawliny, Kongregacja Konsystorialna powo\u0142a\u0142a ks. W\u0142adys\u0142awa Rubina (1917\u20131990) duszpasterzem Polak\u00f3w we W\u0142oszech. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 abp Gawliny wspiera\u0142 wydatnie Szczepan Weso\u0142y (1926\u20132018). Po \u015bmierci abp. Gawliny w 1964, papie\u017c Pawe\u0142 VI mianowa\u0142 kard. Wyszy\u0144skiego opiekunem emigracji polskiej. W praktyce opiek\u0119 duszpastersk\u0105 nad polskimi emigrantami sprawowa\u0142 delegat prymasa Polski, kt\u00f3rym od 1964 by\u0142 biskup pomocniczy gnie\u017anie\u0144ski W\u0142adys\u0142aw Rubin (1917\u20131990), od 1979 ju\u017c jako kardyna\u0142, a od 1980 roku bp Szczepan Weso\u0142y jako delegat ds. duszpasterstwa emigracyjnego. Obecnie, od 2022 roku funkcj\u0119 Delegata Komisji Episkopatu Polski ds. Duszpasterstwa Emigracji Polskiej sprawuje biskup pomocniczy radomski, Piotr Turzy\u0144ski (ur. 1964), natomiast w ramach struktur Komisji Episkopatu Polski dzia\u0142a Biuro ds. Duszpasterstwa Emigracji Polskiej.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Na zako\u0144czenie warto zamie\u015bci\u0107 fragment listu przechowywany w Archiwum Polskiej Misji Katolickiej we Francji, nakre\u015blony przez kard. Hlonda w 1947 roku i oddaj\u0105cy hlondowskie rozumienie pos\u0142ugi duszpasterstwa emigracyjnego :<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201eG\u0142\u00f3wnym problemem powinno by\u0107 zawsze wzmacnianie wiary wychod\u017ac\u00f3w i uchod\u017ac\u00f3w oraz obrona duszy polskiej przed zalewem bezbo\u017cnictwa. Atoli poza polityk\u0105, bo linia walki o Boga i o chrze\u015bcija\u0144stwo nie biegnie ani frontami politycznymi, ani liniami legalno\u015bci tego czy innego rz\u0105du. Nie uchwala\u0107 te\u017c rezolucji publicznych, zw\u0142aszcza natury politycznej, a natomiast ca\u0142y wysi\u0142ek w\u0142o\u017cy\u0107 w problemy pasterzowania. Nawet gdyby nam rozbi\u0107 mieli organizacje katolickie, trwa\u0107 bez l\u0119ku i jeszcze silniej ze\u015brodkowa\u0107 akcj\u0119 religijn\u0105 w apostolskich r\u0119kach kap\u0142a\u0144skich. Sytuacja mo\u017ce si\u0119 po ludzku wydawa\u0107 beznadziejna, ale ni\u0105 nie jest. Po burzy, kt\u00f3ra wydaje si\u0119 nieunikniona, a kt\u00f3ra nie potrwa d\u0142ugo i w poszczeg\u00f3lnych krajach b\u0119dzie mia\u0142a ro\u017cne nat\u0119\u017cenie, nast\u0105pi zwyci\u0119stwo sprawy Chrystusowej, jakiego dzieje Ko\u015bcio\u0142a dot\u0105d nie notowa\u0142y. Nie przyjdzie to z \u0142aski tego lub owego cz\u0142owieka, tego lub owego kierunku politycznego, lecz z r\u0105k Niepokalanej Wspomo\u017cycielki Wiernych\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>12 pa\u017adziernika 1947, Ro\u015bcinno, Pismo kard. Augusta Hlonda, prymasa Polski do ks. Czes\u0142awa W\u0119dziocha z Polskiej Misji Katolickiej we Francji. \u0179r\u00f3d\u0142o: Archiwum Polskiej Misji Katolickiej we Francji, zesp\u00f3\u0142 I, sygn. B.III.1.8., Rok 1947, k. 101.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Bibliografia (wyb\u00f3r)<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Czarnowski R., <em>Archiwum Polskiej Misji Katolickiej w Pary\u017cu<\/em>, Pelplin 2020.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Hlond A., <em>Daj mi dusze. Wyb\u00f3r pism i przem\u00f3wie\u0144 1897\u20131948<\/em>, oprac. S. Kosi\u0144ski, \u0141\u00f3d\u017a 1980.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Hlond A., <em>W obronie duszy polskiej. Kardyna\u0142 August Hlond jako opiekun duchowy emigracji polskiej w \u017ar\u00f3d\u0142ach Polskiej Misji Katolickiej we Francji 1927\u20131948<\/em>, wst\u0119p R. Czarnowski, oprac. i red. nauk. M. Wi\u015bniewska, Warszawa 2023.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ko\u0142odziej B., <em>Biskupi polscy w trosce o polskich emigrant\u00f3w<\/em>, \u201eStudia Prymasowskie\u201d 2008, nr 2, s. 201\u2013218.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ko\u0142odziej B., <em>Troska Prymas\u00f3w Polski o naszych emigrant\u00f3w oraz ich uprawnienia<\/em>, \u201eStudia Prymasowskie\u201d 2011, nr 5, s. 43 \u2013 55.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kozio\u0142 B., <em>Prymas Hlond wobec emigracji \u2013 osobiste do\u015bwiadczenie, pr\u00f3by rozwi\u0105zania problemu, propozycja duchowa<\/em>, \u201eNauczyciel i Szko\u0142a\u201d 2019, t. 2, nr 70, s. 53\u201368.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Monika Wi\u015bniewska Instytut Historii Nauki PAN ORCID: 0000-0002-8877-8807 1. Kardyna\u0142 August Hlond, portret, domena publiczna, Wikipedia. 2. Kard. August Hlond podczas ceremonii po\u015bwi\u0119cenia samolotu ufundowanego przez Poloni\u0119 Ameryka\u0144sk\u0105, na kt\u00f3rym kpt. Adam Kowalczyk i pilot rezerwy W\u0142odzimierz Klisz mieli przelecie\u0107 przez Atlantyk. Mediolan 1929, autor zdj\u0119cia nieznany, domena publiczna, Wikipedia, \u017ar\u00f3d\u0142o pochodzenia: ttps:\/\/audiovis.nac.gov.pl\/obraz\/206313\/, NAC, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4580,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[114],"tags":[],"class_list":["post-4574","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4574","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4574"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4574\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4584,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4574\/revisions\/4584"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4580"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4574"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4574"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4574"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}