{"id":4560,"date":"2023-08-10T18:53:40","date_gmt":"2023-08-10T16:53:40","guid":{"rendered":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/?p=4560"},"modified":"2023-08-10T18:53:40","modified_gmt":"2023-08-10T16:53:40","slug":"tymon-terlecki-o-roli-polskiej-kultury-w-europie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/tymon-terlecki-o-roli-polskiej-kultury-w-europie\/","title":{"rendered":"Tymon Terlecki o roli polskiej kultury w Europie"},"content":{"rendered":"
\"image_pdf\"POBIERZ PDF<\/span><\/a>\"image_print\"<\/a><\/div>

Izabella Andrzejuk<\/p>\n

Akademia Bialska Nauk Stosowanych<\/p>\n

    \n
  1. Jana Paw\u0142a II w Bia\u0142ej Podlaskiej<\/li>\n<\/ol>\n

    \u00a0<\/strong><\/p>\n

    Tymon Terlecki o roli polskiej kultury w Europie<\/strong><\/p>\n

    \u00a0<\/strong><\/p>\n

    Wst\u0119p<\/strong><\/p>\n

    Tymon Terlecki w powszechnym odbiorze, da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako krytyk literacki, historyk literatury, teatrolog, a tak\u017ce radiowiec[1]<\/a>. Nie jest to jednak jedyny wymiar jego aktywno\u015bci. Nale\u017cy bowiem zaznaczy\u0107, i\u017c odegra\u0142 bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w\u015br\u00f3d Polonii na emigracji. By\u0142 on wyk\u0142adowc\u0105 i cz\u0142onkiem Senatu Polskiego Uniwersytetu na Obczy\u017anie (PUNO). Aby odda\u0107 znaczenie jego dzia\u0142alno\u015bci, mo\u017cna pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 stwierdzeniem Jerzego Jarz\u0119bskiego, \u017ce w\u015br\u00f3d \u201ewojennych emigrant\u00f3w polskich [Terlecki by\u0142] prawdziw\u0105 instytucj\u0105\u201d[2]<\/a>. \u017byciorys tego wybitnego literaturoznawcy, publicysty i teatrologa potwierdza t\u0119 opini\u0119. Tymon Terlecki by\u0142 albo wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem, albo redaktorem wielu polskich czasopism, tych wydawanych zar\u00f3wno w Polsce jak i poza jej granicami. Poza dzia\u0142alno\u015bci\u0105 publicystyczn\u0105 i dydaktyczn\u0105 warto jeszcze wspomnie\u0107 o jego aktywno\u015bci spo\u0142ecznej oraz radiowej. By\u0142 on bowiem mi\u0119dzy innymi: cz\u0142onkiem kierownictwa literackiego teatr\u00f3w warszawskich (Towarzystwo Krzewienia Kultury Teatralnej), cz\u0142onkiem Komisji Filologicznej PAU, przewodnicz\u0105cym Zwi\u0105zku Artyst\u00f3w Scen Polskich Zagranic\u0105, wsp\u00f3\u0142pracownikiem rozg\u0142o\u015bni Radia Wolna Europa.<\/p>\n

    Odzwierciedleniem pogl\u0105d\u00f3w g\u0142oszonych przez Terleckiego jest tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki jemu po\u015bwi\u0119conej, gdzie redaktor, wspomniany ju\u017c Jerzy Jarz\u0119bski, zdecydowa\u0142 si\u0119 pos\u0142u\u017cy\u0107 zwrotem go okre\u015blaj\u0105cym \u201epami\u0119\u0107 i sumienie emigracji\u201d. Wydaje si\u0119, \u017ce \u00f3w zwrot pasuje idealnie do roli, jak\u0105 Terlecki pe\u0142ni\u0142 na emigracji wobec swych rodak\u00f3w.<\/p>\n

    \n

      \n
    1. Kr\u00f3tki \u017cyciorys Tymona Terleckiego<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

      Tymon Terlecki urodzi\u0142 si\u0119 10 sierpnia 1906 roku, w Przemy\u015blu. Studiowa\u0142 histori\u0119 sztuki i filologi\u0119 polsk\u0105 pod kierunkiem znanego profesora, Juliusza Kleinera, na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Doktorat obroni\u0142 w 1932 roku na tej samej uczelni. W latach 1932 -34 wyjecha\u0142 do Francji jako stypendysta rz\u0105du francuskiego. Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej Terlecki wst\u0105pi\u0142 do Armii Polskiej we Francji. By\u0142 wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem i redaktorem polskiego tygodnika \u201ePolska Walcz\u0105ca\u201d, kt\u00f3ry wychodzi\u0142 we Francji, a nast\u0119pnie w Wielkiej Brytanii. Jeszcze przed wojn\u0105 aktywnie wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 polsk\u0105 kultur\u0119 jako wyk\u0142adowca Pa\u0144stwowego Instytutu Sztuki Teatralnej w Warszawie (1934-39) oraz jako cz\u0142onek kierownictwa literackiego teatr\u00f3w warszawskich (Towarzystwo Krzewienia Kultury Teatralnej). Ponadto by\u0142 zwi\u0105zany z r\u00f3\u017cnymi czasopismami po\u015bwi\u0119conymi literaturze i teatrowi, takimi jak: rocznik \u201e\u017bycie Sztuki\u201d, miesi\u0119cznik \u201eTeatr\u201d i kwartalnik \u201eScena Polska\u201d. By\u0142 r\u00f3wnie\u017c redaktorem serii wydawniczej Wiedza o teatrze. Zbi\u00f3r podr\u0119cznik\u00f3w teatrologicznych<\/em>. W latach 1978 \u2013 1981 Terlecki pracowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c jako wyk\u0142adowca Polskiego Uniwersytetu na Obczy\u017anie, wchodz\u0105c zarazem w sk\u0142ad Senatu tego najd\u0142u\u017cej nieprzerwanie dzia\u0142aj\u0105cego polskiego uniwersytetu. PUNO nie by\u0142o jedyn\u0105 uczelni\u0105, w kt\u00f3rej Terlecki prowadzi\u0142 zaj\u0119cia, mo\u017cna tu jeszcze wymieni\u0107 University of Chicago (1964 \u2013 1972), gdzie by\u0142 profesorem historii literatury polskiej i teatrologii[3]<\/a>. Zmar\u0142 6 listopada 2000, w Oksford.<\/p>\n

      \u00a0<\/strong><\/p>\n

        \n
      1. Polska jako \u201edziecko\u201d kultury \u0142aci\u0144skiej<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

        O Polsce jako \u201edziecku\u201d kultury europejskiej Terlecki pisze przede wszystkim w swojej broszurce, zatytu\u0142owanej: Polska a Zach\u00f3d. Pr\u00f3ba syntezy[4]<\/strong><\/a><\/em>. Zach\u00f3d uto\u017csamiony z kultur\u0105 europejsk\u0105 jest rozumiany przez Terleckiego jako okre\u015blona rzeczywisto\u015b\u0107 duchowa, suma dokona\u0144 oraz wysi\u0142ku intelektualnego pokole\u0144[5]<\/a>. Uzupe\u0142niaj\u0105c ten zbi\u00f3r cech, mo\u017cna doda\u0107, \u017ce Zach\u00f3d jest w jego rozumieniu pewn\u0105 spu\u015bcizn\u0105 kultury wyznaczonej przez staro\u017cytn\u0105 Grecj\u0119 i Rzym, kt\u00f3r\u0105 nast\u0119pnie przyswoi\u0142 sobie \u015bwiat chrze\u015bcija\u0144ski. Interesuj\u0105ce wydaje si\u0119 by\u0107 w takim okre\u015bleniu to, \u017ce akcent jest postawiony na kultur\u0119 \u0142aci\u0144sk\u0105, chcia\u0142oby si\u0119 nawet okre\u015bli\u0107 za Feliksem Konecznym[6]<\/a> \u2013 cywilizacj\u0119 \u0142aci\u0144sk\u0105 \u2013 kt\u00f3rej filarami s\u0105: filozofia grecka, rzymskie prawo i etyka chrze\u015bcija\u0144ska.<\/p>\n

        Analizuj\u0105c dzieje Polski jako pa\u0144stwa kszta\u0142tuj\u0105cego i przechowuj\u0105cego w swej kulturze najwa\u017cniejsze wyznaczniki cywilizacji \u0142aci\u0144skiej, Terlecki wprowadza do swych rozwa\u017ca\u0144 przej\u0119te od J\u00f3zefa Szujskiego (XIX-wiecznego historyka i publicysty) poj\u0119cie \u201em\u0142odszo\u015bci kulturalnej Polski\u201d[7]<\/a>. Zauwa\u017ca bowiem, \u017ce Polska w stosunku do innych kraj\u00f3w Zachodu by\u0142a swoi\u015bcie \u201ezap\u00f3\u017aniona\u201d kulturowo i stara\u0142a si\u0119 nadrabia\u0107 te zaleg\u0142o\u015bci, intensywnie rozwijaj\u0105c w\u0142asn\u0105 kultur\u0119. Jednak zdaniem Terleckiego skutki tego op\u00f3\u017anienia okaza\u0142y si\u0119 dla naszego kraju zbawienne, gdy\u017c dzi\u0119ki temu unikn\u0119li\u015bmy wielu b\u0142\u0119d\u00f3w pope\u0142nionych przez inne pa\u0144stwa. Za spraw\u0105 owej \u201em\u0142odszo\u015bci\u201d, Polska u pocz\u0105tk\u00f3w nowo\u017cytno\u015bci zbudowa\u0142a w\u0142asn\u0105 cywilizacj\u0119, odmienn\u0105 od tendencji panuj\u0105cych w innych krajach oraz omijaj\u0105c\u0105 ich b\u0142\u0119dy polityczne i obyczajowe. Mo\u017cna wi\u0119c stwierdzi\u0107 za Terleckim, \u017ce na pocz\u0105tku okresu nowo\u017cytno\u015bci relacje: Polska \u2013 Zach\u00f3d s\u0105 niezwykle zintensyfikowane i wyst\u0119puj\u0105 na r\u00f3\u017cnych p\u0142aszczyznach r\u00f3wnocze\u015bnie. W przekonaniu Terleckiego ta sytuacja powoduje, \u017ce Polska jest w\u00f3wczas najbardziej sob\u0105 i jest najbardziej europejska (jest \u201ebytem dla siebie, bytem do niczego niepodobnym\u201d)[8]<\/a>.<\/p>\n

        Terlecki w zale\u017cno\u015bciach mi\u0119dzy nasz\u0105 rodzim\u0105 kultur\u0105, a kultur\u0105 zachodni\u0105 dostrzega pewn\u0105 prawid\u0142owo\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 okre\u015bla mianem \u201edialektyki polskiego losu\u201d. Chodzi w tym przypadku o dwie przeciwstawne role, jakie Polska spe\u0142nia\u0142a wobec kulturowej spu\u015bcizny Zachodu. Po pierwsze by\u0142a i jest \u201edzieckiem\u201d tej kultury \u2013 historycznie m\u0142odsza, kszta\u0142tuj\u0105ca si\u0119 w samym jej wn\u0119trzu; po drugie \u2013 by\u0142a obro\u0144c\u0105 wierno\u015bci g\u0142\u00f3wnym zasadom, wyznaczaj\u0105cym podstawy tej kultury. W przekonaniu Terleckiego dzieje Polski uk\u0142ada\u0142y si\u0119 zwykle naprzemiennie, raz jako na\u015bladowcy (z Zachodem), raz jako obro\u0144cy (przeciw Zachodowi) tradycji \u0142aci\u0144skiej cywilizacji. \u015awiadomy wyb\u00f3r przez Polsk\u0119 i Polak\u00f3w kultury \u0142aci\u0144skiej jako swojej i takie w\u0142a\u015bnie specyficzne zwi\u0105zanie z Zachodem w jego uj\u0119ciu poci\u0105ga za sob\u0105 te\u017c okre\u015blone zobowi\u0105zania Zachodu wobec Polski, z kt\u00f3rych \u015bwiat zachodni nie wywi\u0105zywa\u0142 si\u0119. Koronne tego przyk\u0142ady znajdujemy w historii Polski (rozbiory, II wojna \u015bwiatowa). Terlecki okre\u015bla postaw\u0119 zdrady Polski przez inne pa\u0144stwa kultury zachodniej i akceptacj\u0119 na usuni\u0119cie jej z zachodniej kultury jako dzieciob\u00f3jstwo, za kt\u00f3re kultura zachodnia zap\u0142aci wysok\u0105 cen\u0119[9]<\/a>. Trudno nie potraktowa\u0107 tej opinii Terleckiego jako proroctwa, gdy\u017c w ten spos\u00f3b autor zauwa\u017cy\u0142 ju\u017c w\u00f3wczas zarysowuj\u0105c\u0105 si\u0119 kl\u0119sk\u0119 kultury europejskiej, kt\u00f3ra \u201ezabijaj\u0105c w\u0142asne dzieci\u201d, udowadnia tym samym swoj\u0105 erozj\u0119.<\/p>\n

        \n

        \u00a0<\/strong><\/p>\n

          \n
        1. Polska kultura jako bogactwo kultury europejskiej<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

          Nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce \u015bcis\u0142e zwi\u0105zki mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Zachodem, polegaj\u0105ce na przejmowaniu przez Polsk\u0119 wp\u0142yw\u00f3w kultury zachodniej, wcale nie oznacza\u0142y, \u017ce Polska nie posiada\u0142a w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci narodowej i kulturowej. Zdaniem Terleckiego, szczeg\u00f3lnymi wyznacznikami polskiej osobowo\u015bci zbiorowej jest przede wszystkim odr\u0119bna doktryna moralna i obyczajowa Wincentego Kad\u0142ubka, Paw\u0142a W\u0142odkowica i Andrzeja Frycza-Modrzewskiego. Terlecki zauwa\u017ca, \u017ce do\u015b\u0107 wcze\u015bnie, bo ju\u017c w czasach \u015bredniowiecza, w Polsce wytwarza si\u0119 odr\u0119bna praktyka spo\u0142eczna w postaci demokracji stanowej i ziemia\u0144skiej. Potwierdzeniem tego faktu mo\u017ce by\u0107 aktywno\u015b\u0107 Paw\u0142a W\u0142odkowica na soborze w Konstancji, na kt\u00f3rym ten wybitny uczony oraz m\u0105\u017c stanu przeforsowa\u0142 i upowszechni\u0142 doktryn\u0119 suwerenno\u015bci narod\u00f3w. Wyra\u017ca\u0142a si\u0119 ona w pogl\u0105dzie, \u017ce w imi\u0119 prawa do wolno\u015bci i suwerenno\u015bci nie wolno robi\u0107 najazd\u00f3w nawet w celu nawr\u00f3cenia jakiego\u015b narodu[10]<\/a>. Od tej pory przyj\u0119to, \u017ce nawracanie na si\u0142\u0119 jest niezgodne z prawem narod\u00f3w (ius gentium<\/em>). Warto przy tej okazji nadmieni\u0107, i\u017c wypracowana przez W\u0142odkowica doktryna ius gentium<\/em> by\u0142a jedn\u0105 z najoryginalniejszych w tamtym czasie i wyprzedzi\u0142a o 200 lat dzie\u0142a Grocjusza, powszechnie uznawanego za tw\u00f3rc\u0119 prawa narod\u00f3w[11]<\/a>. Zdaniem Terleckiego szczytem tej doktryny jest my\u015bl Andrzeja Frycza-Modrzewskiego o r\u00f3wnouprawnieniu wszystkich warstw spo\u0142ecznych. Frycz-Modrzewski, g\u0142osi\u0142 jak na owe czasy \u2013 bardzo nowoczesne pogl\u0105dy na temat pa\u0144stwa i religii. Uwa\u017ca\u0142 on, i\u017c pa\u0144stwo jest wsp\u00f3lnot\u0105 ludzi, kt\u00f3rych wi\u0105\u017ce prawo, i kt\u00f3ra zosta\u0142a ustanowiona w celu osi\u0105gni\u0119cia przez jej cz\u0142onk\u00f3w dobrego i szcz\u0119\u015bliwego \u017cycia, co zarazem wskazywa\u0142oby na arystotelesowskie korzenie takiego postrzegania wsp\u00f3lnoty pa\u0144stwowej[12]<\/a>. Z takiego uj\u0119cia wynika\u0142y dalsze konsekwencje: chocia\u017cby taka, \u017ce dobre funkcjonowanie pa\u0144stwa zale\u017cy od dobrych obyczaj\u00f3w obywateli. Frycz-Modrzewski ponadto zalety dobrej w\u0142adzy kr\u00f3lewskiej wyprowadza\u0142 z osobistej formacji kr\u00f3la, kt\u00f3ry powinien by\u0107 cz\u0142owiekiem cnotliwym.<\/p>\n

          Inn\u0105 wa\u017cn\u0105 postaci\u0105 dla kszta\u0142towania si\u0119 kultury polskiej by\u0142 wed\u0142ug Terleckiego Wincenty Kad\u0142ubek. Terlecki w jego Kronice<\/em> dostrzega prezentacj\u0119 i popularyzacj\u0119 wzoru dobrego w\u0142adcy (Kronika<\/em> podstaw\u0105 nauczania moralno\u015bci oraz podr\u0119cznikiem retoryki).<\/p>\n

          Zdaniem Terleckiego \u015bwiadectwem si\u0142y kultury polskiej s\u0105 tak\u017ce fale osadnictwa z Flandrii i Nadrenii XII wieku. Osadnicy bowiem intensywnie zaludniaj\u0105cy Polsk\u0119, nie tylko nie zmienili charakteru panuj\u0105cej u nas obyczajowo\u015bci, lecz raczej przyjmowali miejscowe zwyczaje. Terlecki zauwa\u017ca, \u017ce taka sytuacja by\u0142a efektem \u015bwiadomego przeciwdzia\u0142ania ewentualnemu procesowi wynaradawiania si\u0119 Polak\u00f3w przez realizacj\u0119 programu nauczania przyby\u0142ych osadnik\u00f3w polskich modlitw, czy zalecaniem by nowopowstaj\u0105ce klasztory nie kontynuowa\u0142y przywiezionej tradycji, lecz przyjmowa\u0142y miejscow\u0105. W tym przypadku, jak i w wielu innych, istotnym spoiwem spo\u0142ecznym okazywa\u0142o si\u0119 duchowie\u0144stwo (co by\u0142o wyra\u017anie wida\u0107 w czasach rozbicia dzielnicowego)[13]<\/a>.<\/p>\n

          Zdaniem Terleckiego moc Polski tkwi\u0142a w jej kulturze politycznej i umys\u0142owej, a panuj\u0105ca w niej wolno\u015b\u0107 by\u0142a zarazem si\u0142\u0105 przyci\u0105gaj\u0105c\u0105. Przyk\u0142ad na tak\u0105 rol\u0119 mo\u017ce stanowi\u0107 tradycja polskiego parlamentaryzmu, si\u0119gaj\u0105ca \u015bredniowiecza, kt\u00f3rej zacz\u0105tkiem wed\u0142ug Terleckiego by\u0142 przywilej koszycki. Ustr\u00f3j ten oznacza\u0142, \u017ce wolno\u015b\u0107 mo\u017ce i\u015b\u0107 w parze z si\u0142\u0105[14]<\/a>. Podobnie postrzega Terlecki Konstytucj\u0119 3 maja, kt\u00f3ra w jego rozumieniu by\u0142a nie tylko polsk\u0105 pr\u00f3b\u0105 zwrotu ku Zachodowi i zachodniej kulturze, ale r\u00f3wnie\u017c wyznacza\u0142a drog\u0119 ca\u0142ej demokracji polskiej XIX wieku. Nale\u017cy za Terleckim wyakcentowa\u0107, \u017ce ustr\u00f3j panuj\u0105cy w Polsce nie by\u0142 podobny do ustroj\u00f3w innych pa\u0144stw Zachodu i funkcjonowa\u0142 u nas w czasach, kiedy gdzie indziej powstawa\u0142y monarchie absolutne.<\/p>\n

          Z polsko\u015bci\u0105, zdaniem Terleckiego, wi\u0105\u017ce si\u0119 jeszcze jedna, bardzo wa\u017cna cecha, a jest ni\u0105 katolicko\u015b\u0107. To ona powoduje w\u0142a\u015bnie wysok\u0105 kultur\u0119 umys\u0142ow\u0105 i polityczn\u0105. Katolicki rys polskiej kultury oznacza bowiem respektowanie wolno\u015bci i godno\u015bci cz\u0142owieka wraz z uznaniem r\u00f3wno\u015bci ludzi. Zarazem warto nadmieni\u0107, i\u017c te w\u0142a\u015bnie elementy wyznacza\u0142y \u2013 zdaniem Terleckiego \u2013 ustr\u00f3j demokracji szlacheckiej.<\/p>\n

          \n

          Zako\u0144czenie<\/strong><\/p>\n

          Kultura polityczna i umys\u0142owa Polski wci\u0105ga\u0142y w orbit\u0119 polskich wp\u0142yw\u00f3w inne kraje[15]<\/a>, co oznacza, \u017ce panuj\u0105ca u nas wolno\u015b\u0107 by\u0142a zarazem si\u0142\u0105 przyci\u0105gaj\u0105c\u0105 inne spo\u0142eczno\u015bci. Poza przyswajaniem kultury, Polska stawia\u0142a r\u00f3wnie\u017c Zachodowi wzory obyczajowo\u015bci mi\u0119dzyludzkiej i mi\u0119dzynarodowej, wyprowadzone z jego w\u0142asnych za\u0142o\u017ce\u0144 ideowych. W wymiarze terytorialnym, ideowym i kulturowym dla Terleckiego Polska jawi jako \u201eprzedmurze chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d. Do spe\u0142niania takiego zadania predestynowa\u0142o j\u0105 zar\u00f3wno po\u0142o\u017cenie geograficzne jak i dzieje. Ju\u017c na pocz\u0105tku bowiem, wraz ze chrztem przyj\u0119tym z r\u0105k czeskich opowiadamy si\u0119 za wierno\u015bci\u0105 kulturze \u0142aci\u0144skiego Zachodu. Polska \u2013 stoj\u0105c na stra\u017cy czysto\u015bci kultury zachodniej \u2013 niejednokrotnie musia\u0142a broni\u0107 jej przy pomocy or\u0119\u017ca. St\u0105d mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce w takim uj\u0119ciu g\u0142\u00f3wnym zadaniem Polski by\u0142a walka o konsekwencj\u0119 moraln\u0105 \u015bwiata chrze\u015bcija\u0144skiego oraz os\u0142ona jej w\u0142asnego zaplecza kulturalnego.<\/p>\n

          Ko\u0144cz\u0105c, mo\u017cna tylko doda\u0107, \u017ce zaprezentowane w artykule pogl\u0105dy Terleckiego na temat roli i znaczenia Polski w Europie Zachodniej koresponduj\u0105 ze s\u0142owami Jana Paw\u0142a II o obronie konsekwencji moralnej \u015bwiata chrze\u015bcija\u0144skiego jako o g\u0142\u00f3wnym zadaniu Polski[16]<\/a>.<\/p>\n

          \n

          Bibliografia:<\/p>\n

            \n
          1. Terlecki T., Polska a Zach\u00f3d. Pr\u00f3ba Syntezy<\/em>, Londyn 1947.<\/li>\n
          2. Terlecki T., Emigracja naszego czasu<\/em>, red.: N. Taylor-Terlecka, Lublin 2003.<\/li>\n
          3. Arystoteles, Dzie\u0142a wszystkie<\/em>, t. 5, Etyka nikomachejska<\/em>, t\u0142um. D. Gromska, Warszawa 1996.<\/li>\n
          4. Filozofia na Polskim Uniwersytecie na Obczy\u017anie<\/em>, red. naukowa: M. P\u0142otka, J. Py\u0142at, A. Andrzejuk, Warszawa\u2013Londyn 2014.<\/li>\n
          5. Judycki Z.A., Polski Uniwersytet na Obczy\u017anie w Londynie<\/em>, Londyn 2008.<\/li>\n
          6. Kr\u0105piec M. A., Dzie\u0142a, t. XIX, Cz\u0142owiek w kulturze<\/em>, Lublin 1999.<\/li>\n
          7. Koneczny F., Pa\u0144stwo i Prawo w Cywilizacji \u0141aci\u0144skiej<\/em> (wersja internetowa: https:\/\/wpolonia2polska.files.wordpress.com\/2018\/02\/koneczny-feliks-panstwo-i-prawo-w-cywilizacji-c582acinskiej.pdf<\/a>.<\/li>\n
          8. Py\u0142at J.K., PUNO. Polski Uniwersytet na Obczy\u017anie<\/em>, Pu\u0142tusk\u2013Londyn 2010.<\/li>\n
          9. Tymon Terlecki: Pami\u0119\u0107 i sumienie emigracji<\/em>, praca zbiorowa pod red.: J. Jarz\u0119bskiego, Przemy\u015bl 2009.<\/li>\n<\/ol>\n

            \n

            [1]<\/a> Obszerniej przedstawione \u017cyciorys i dzia\u0142alno\u015b\u0107 Tymona Terleckiego mo\u017cna znale\u017a\u0107 m.in. w: Zbigniew Andrzej Judycki, Polski Uniwersytet na Obczy\u017anie w Londynie<\/em>, Londyn 2008, s. 95-96.<\/p>\n

            [2]<\/a> J. Jarz\u0119bski u\u017cywa takiego sformu\u0142owania we wst\u0119pie ksi\u0105\u017cki, po\u015bwi\u0119conej Tymonowi Terleckiemu, zob.: Tymon Terlecki: Pami\u0119\u0107 i sumienie emigracji<\/em>, praca zbiorowa pod red.: J. Jarz\u0119bskiego, Przemy\u015bl 2009.<\/p>\n

            [3]<\/a> Na uniwersytecie w Chicago Terlecki wyk\u0142ada\u0142 histori\u0119 literatury polskiej i teatrologi\u0119.<\/p>\n

            [4]<\/a> T. Terlecki, Polska a Zach\u00f3d. Pr\u00f3ba syntezy<\/em>, Londyn 1947. Ksi\u0105\u017cka ta zosta\u0142a wydana na emigracji, przez Polskie Stowarzyszenie Pisarzy.<\/p>\n

            [5]<\/a> Tam\u017ce, s. 5 i s. 8.<\/p>\n

            [6]<\/a> https:\/\/wpolonia2polska.files.wordpress.com\/2018\/02\/koneczny-feliks-panstwo-i-prawo-w-cywilizacji-c582acinskiej.pdf<\/a>, s. 3 [data dost\u0119pu: 18.04.2023]\n

            [7]<\/a> T. Terlecki, Polska a Zach\u00f3d<\/em>, s. 13.<\/p>\n

            [8]<\/a> Tam\u017ce, s. 20.<\/p>\n

            [9]<\/a> Zob. T. Terlecki, Emigracja naszego czasu<\/em>, red.: N. Taylor-Terlecka, Lublin 2003, s. 30.<\/p>\n

            [10]<\/a> Polska a Zach\u00f3d<\/em>, s. 22.<\/p>\n

            [11]<\/a> O tym, \u017ce koncepcja prawa narod\u00f3w sformu\u0142owana przez Paw\u0142a W\u0142odkowica jest propozycj\u0105 nowatorsk\u0105, pisz\u0105 r\u00f3\u017cni autorzy. Tak\u0105 informacj\u0119 mo\u017cna znale\u017a\u0107 w Powszechnej Encyklopedii Filozoficznej<\/em>, gdzie wprost autor has\u0142a, Stanis\u0142aw Wielgus, zwraca uwag\u0119, i\u017c doktryna W\u0142odkowica wyprzedzi\u0142a o 200 lat koncepcj\u0119 Grocjusza, uwa\u017canego za ojca doktryny prawa narod\u00f3w. Korzystam z wersji internetowej has\u0142a: http:\/\/www.ptta.pl\/pef\/pdf\/p\/pawelw.pdf<\/a> [data dost\u0119pu: 19.04.2023]. Ponadto szerzej na temat roli pogl\u0105d\u00f3w Paw\u0142a W\u0142odkowica pisze Magdalena P\u0142otka w swoim artykule, zatytu\u0142owanym: Uprawnieniowe prawo naturalne i jego zakres w filozofii Paw\u0142a W\u0142odkowica<\/em>, \u201eStudia Philosophiae Christianae\u201d 51(2015)1, s. 123-140. Artyku\u0142 jest dost\u0119pny tak\u017ce on line: file:\/\/\/Users\/izabella\/Downloads\/SPCh_2015_1_Plotka_M_123-140.pdf [data dost\u0119pu; 19.04.2023]. Ta sama autorka wskazuje na oryginalno\u015b\u0107 doktryny W\u0142odkowica i uzasadnia swoje stanowisko w artykule pod tytu\u0142em: Od prawa natury do praw cz\u0142owieka. Teoria prawa natury Stanis\u0142awa ze Skarbimierza i Paw\u0142a W\u0142odkowica<\/em>, \u201eEdukacja Filozoficzna\u201d Vol. 54 2012, s. 149-170. Artyku\u0142 jest tak\u017ce dost\u0119pny on line: http:\/\/www.edukacja-filozoficzna.uw.edu.pl\/index_pliki\/ef54\/plotka.pdf<\/a> [data dost\u0119pu: 19.04.2023].<\/p>\n

            [12]<\/a> Arystoteles pisze o tym w swojej Etyce nikomachejskiej<\/em>. Zob: Arystoteles, Dzie\u0142a wszystkie<\/em>, t. 5, Etyka nikomachejska<\/em>, t\u0142um. D. Gromska, Warszawa 1996, 1094 a.<\/p>\n

            [13]<\/a> Polska a Zach\u00f3d<\/em>, s. 16.<\/p>\n

            [14]<\/a> Powy\u017csze pogl\u0105dy koresponduj\u0105 z tym, co napisa\u0142 w swojej ksi\u0105\u017cce M.A. Kr\u0105piec, kt\u00f3ry scharakteryzowa\u0142 specyfik\u0119 kultury chrze\u015bcija\u0144skiej Polak\u00f3w. W\u015br\u00f3d typowych jej wyznacznik\u00f3w znajduj\u0105 si\u0119: otwarto\u015b\u0107 na warto\u015bci humanistyczne i osobowe, wysoko ceniona wolno\u015b\u0107 jako element umo\u017cliwiaj\u0105cy rozw\u00f3j kultury i jej przekazywanie innym. Sytuacja powtarzaj\u0105cego si\u0119 cz\u0119sto zagro\u017cenia suwerenno\u015bci Polski i Polak\u00f3w, spowodowa\u0142a bardzo wysok\u0105 pozycj\u0119 wolno\u015bci (kultura jest tworzona w atmosferze mi\u0142o\u015bci, wolno\u015bci od przymusu). Z poczucia i uszanowania wolno\u015bci pojawi\u0142a si\u0119 w narodzie polskim potrzeba tolerancji wobec przekona\u0144 drugiego cz\u0142owieka. Poczucie wolno\u015bci gwarantowa\u0142o otwarto\u015b\u0107 na kulturowe warto\u015bci humanistyczne innych narod\u00f3w. Otwarto\u015b\u0107 Polak\u00f3w u\u0142atwia\u0142o po\u0142o\u017cenie geograficzne, \u017cycie i praca przebiega\u0142a u nas na \u201eskrzy\u017cowaniu dr\u00f3g Euroazji\u201d. Ta pozycja wymaga\u0142a od nas dw\u00f3ch umiej\u0119tno\u015bci: otwarcia na inne kultury oraz akcentowania w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci kulturowej. Zob.: M. A. Kr\u0105piec, Dzie\u0142a, t. XIX, Cz\u0142owiek w kulturze<\/em>, Lublin 1999, s. 135 -136.<\/p>\n

            [15]<\/a> Polska a Zach\u00f3d<\/em>, s. 32.<\/p>\n

            [16]<\/a> Papie\u017c wielokrotnie do tej problematyki nawi\u0105zywa\u0142 w swoich wyst\u0105pieniach, m. in.: z przes\u0142aniem o takiej tre\u015bci zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 Jan Pawe\u0142 II do Polak\u00f3w, w trakcie spotkania z uczestnikami narodowej pielgrzymki do Rzymu, 19 maja 2003\u00a0roku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

            Izabella Andrzejuk Akademia Bialska Nauk Stosowanych Jana Paw\u0142a II w Bia\u0142ej Podlaskiej \u00a0 Tymon Terlecki o roli polskiej kultury w Europie \u00a0 Wst\u0119p Tymon Terlecki w powszechnym odbiorze, da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako krytyk literacki, historyk literatury, teatrolog, a tak\u017ce radiowiec[1]. Nie jest to jednak jedyny wymiar jego aktywno\u015bci. Nale\u017cy bowiem zaznaczy\u0107, i\u017c odegra\u0142 bardzo […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4562,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[114,77,65],"tags":[130,131,129,128],"class_list":["post-4560","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-inni","category-politycy-i-dzialacze","tag-cywilizacja","tag-europa","tag-kultura-polska","tag-tymon-terlecki"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4560","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4560"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4560\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4563,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4560\/revisions\/4563"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4562"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4560"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4560"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4560"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}