{"id":4552,"date":"2023-08-10T18:49:10","date_gmt":"2023-08-10T16:49:10","guid":{"rendered":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/?p=4552"},"modified":"2023-08-10T18:50:23","modified_gmt":"2023-08-10T16:50:23","slug":"4552-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/4552-2\/","title":{"rendered":"Wanda Malczewska \u2013 \u015bwi\u0119ta pozytywizmu"},"content":{"rendered":"
\"image_pdf\"POBIERZ PDF<\/span><\/a>\"image_print\"<\/a><\/div>

Izabella Andrzejuk<\/p>\n

Wanda Malczewska \u2013 \u015bwi\u0119ta pozytywizmu<\/strong><\/p>\n

Wst\u0119p<\/strong><\/p>\n

Wanda Malczewska[1]<\/a>, kt\u00f3rej lata \u017cycia przypadaj\u0105 na czas rozbior\u00f3w Polski, jest postaci\u0105 wielowymiarow\u0105. Publikacje na jej temat dotycz\u0105 zazwyczaj przebiegu jej \u017cycia religijnego. Jednak\u017ce by\u0142a ona r\u00f3wnie\u017c gor\u0105c\u0105 patriotk\u0105, troszcz\u0105c\u0105 si\u0119 o szeroko rozumiane dobro ojczyzny. W swojej aktywno\u015bci umiej\u0119tnie \u0142\u0105czy\u0142a modlitw\u0119 z prac\u0105, szczeg\u00f3lnie dbaj\u0105c o to, co w okresie polskiego pozytywizmu okre\u015blano jako \u201eprac\u0119 u podstaw\u201d.<\/p>\n

    \n
  1. \u017byciorys Wandy Malczewskiej<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

    Wanda Malczewska urodzi\u0142a si\u0119 15 maja 1822 roku jako drugie dziecko Marii z domu \u017burowskiej i Stanis\u0142awa Malczewskiego. Rodu Malczewskich nie trzeba \u201ereklamowa\u0107\u201d. Dziadek Wandy, Maciej Malczewski by\u0142 kapitanem Wojska Polskiego, za\u015b jej bratanek – Jacek – znanym malarzem oraz wyk\u0142adowc\u0105 i rektorem ASP w Krakowie. Rodzicom Wandy Malczewskiej przysz\u0142o \u017cy\u0107 w czasach skrajnie niekorzystnych dla Polski i Polak\u00f3w, bo w czasach rozbior\u00f3w Polski. Stanis\u0142aw Malczewski by\u0142 zubo\u017ca\u0142ym szlachcicem i ca\u0142e swoje \u017cycie pracowa\u0142 jako urz\u0119dnik. Ca\u0142\u0105 rodzin\u0119 wyr\u00f3\u017cnia\u0142a szczera mi\u0142o\u015b\u0107 do ojczyzny i \u017cywe zaanga\u017cowanie w jej sprawy, wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 w trosce o w\u0142asn\u0105 formacj\u0119, w pomocy rodakom (szczeg\u00f3lnie tym biedniejszym i mniej wykszta\u0142conym), w gotowo\u015bci ponoszenia ofiar na rzecz dobra ojczystego. Wanda Malczewska od najm\u0142odszych lat wzrasta\u0142a w\u0142a\u015bnie w takiej atmosferze[2]<\/a>. Do patriotyzmu do\u0142\u0105cza\u0142a si\u0119 \u015bwiadoma i g\u0142\u0119boka pobo\u017cno\u015b\u0107 rodzic\u00f3w. Wanda Malczewska mia\u0142a szczeg\u00f3ln\u0105 okazj\u0119 do rozwijania w\u0142asnego \u017cycia religijnego, tak\u017ce dlatego, \u017ce rodzina mieszka\u0142a w bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie radomskiego klasztoru oo. Bernardyn\u00f3w (kt\u00f3ry zreszt\u0105 zachowa\u0142 si\u0119 do dzi\u015b). Dla Wandy Malczewskiej atmosfera modlitwy by\u0142a wi\u0119c czym\u015b naturalnym jak od\u017cywianie si\u0119, oddychanie czy chodzenie, a w ogrodach Bernardyn\u00f3w sp\u0119dza\u0142a wolny czas.<\/p>\n

    Jej dzieci\u0144stwo zako\u0144czy\u0142o si\u0119 do\u015b\u0107 wcze\u015bnie, gdy\u017c jako trzynastolatka musia\u0142a si\u0119 zmierzy\u0107 z tak trudnym do\u015bwiadczeniem jak \u015bmier\u0107 matki, bowiem Maria Malczewska zmar\u0142a w styczniu 1835 roku. Ojciec Wandy powt\u00f3rnie si\u0119 o\u017ceni\u0142. Jednak macocha \u2013 jak to czasem bywa \u2013 nie potrafi\u0142a b\u0105d\u017a nie chcia\u0142a pe\u0142ni\u0107 roli matki wobec osieroconej Wandy.<\/p>\n

    Od tego czasu w \u017cyciu Wandy Malczewskiej rozpoczyna si\u0119 okres tu\u0142aczki. Przemieszkuje ona w r\u00f3\u017cnych domach, cyklicznie powracaj\u0105c do rodziny Siemie\u0144skich, gdzie pocz\u0105tkowo przyj\u0119\u0142a j\u0105 ciotka, Konstancja Siemie\u0144ska, a potem jej syn a kuzyn Wandy, Jacek Siemie\u0144ski. Losy rodziny Siemie\u0144skich nie nale\u017ca\u0142y do naj\u0142atwiejszych, gdy\u017c Jacek Siemie\u0144ski by\u0142 zaanga\u017cowany w dzia\u0142alno\u015b\u0107 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105, w wyniku czego do\u015bwiadcza\u0142 represji ze strony zaborcy. Z powodu w\u0142\u0105czenia si\u0119 w organizacj\u0119 powstania styczniowego (sta\u0142 na czele organizacji powsta\u0144czej w Olkuskiem), zosta\u0142 aresztowany przez w\u0142adze carskie i osadzony w cytadeli warszawskiej. Po uwolnieniu z wi\u0119zienia musia\u0142 emigrowa\u0107 z rodzin\u0105 za granic\u0119, wcze\u015bniej sprzedaj\u0105c swe dobra, by w ten spos\u00f3b unikn\u0105\u0107 konfiskaty maj\u0105tku. Rodzina przedostawszy si\u0119 do Krakowa, wyjecha\u0142a nast\u0119pnie do Wiednia i Baden. Tam Siemie\u0144ski z rodzin\u0105 pozosta\u0142 a\u017c do ko\u0144ca powstania, natomiast Wanda zosta\u0142a u rodziny w Krakowie. Po powstaniu styczniowym, w roku 1866, Siemie\u0144scy powr\u00f3cili do ojczyzny, a Wanda Malczewska zn\u00f3w zamieszka\u0142a z nimi (w Wilkoszewicach). Nie trwa\u0142o to jednak d\u0142ugo, gdy\u017c ju\u017c rok p\u00f3\u017aniej wszyscy przeprowadzili si\u0119 do \u017bytna. \u015amier\u0107 Jacka Siemie\u0144skiego w 1872 roku oznacza\u0142a dla Wandy kolejn\u0105 przeprowadzk\u0119, tym razem do klasztoru si\u00f3str dominikanek pod Przyrowem, gdzie przeorysz\u0105 by\u0142a zaprzyja\u017aniona z Wand\u0105 siostra Jadwiga \u0141opatto. Wanda powraca do rodziny Siemie\u0144skich po \u015bmierci siostry \u0141opatto (w 1893). Zaledwie po kilku miesi\u0105cach przenosi si\u0119 do Parzna i ju\u017c do ko\u0144ca swego \u017cycia pozostaje na plebanii w Parznie, gdzie w\u00f3wczas proboszczem by\u0142 jeden z wychowank\u00f3w Malczewskiej, Tomasz \u015awiniarski[3]<\/a>.<\/p>\n

    \u00a0<\/strong><\/p>\n

      \n
    1. Aktywno\u015b\u0107 Wandy Malczewskiej<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

      Poznaj\u0105c opisan\u0105 w rozmaitych opracowaniach dzia\u0142alno\u015b\u0107 Wandy Malczewskiej, mo\u017cna pokusi\u0107 si\u0119 o wskazanie jej dw\u00f3ch wymiar\u00f3w. Po pierwsze, by\u0142a wra\u017cliwa na cz\u0142owieka. Interesowa\u0142 j\u0105 osobowy wymiar ka\u017cdego cz\u0142owieka, z kt\u00f3rym si\u0119 spotyka\u0142a i kt\u00f3remu pomaga\u0142a. Po drugie \u2013 Wanda by\u0142a szczerze przej\u0119ta mi\u0142o\u015bci\u0105 do Polski. Dla tej mi\u0142o\u015bci \u201espala\u0142a si\u0119\u201d wr\u0119cz w swojej codziennej pracy i w swoich obowi\u0105zkach. Wracaj\u0105c do pierwszego wymiaru, to warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce ju\u017c od najm\u0142odszych lat Wanda by\u0142a nastawiona na budowanie relacji z osobami: z osob\u0105 Boga i z lud\u017ami. Z tego te\u017c powodu \u2013 jak si\u0119 wydaje \u2013 ju\u017c jako ma\u0142a dziewczynka odnosi si\u0119 do Boga z pe\u0142n\u0105 ufno\u015bci mi\u0142o\u015bci\u0105 i oddaniem, nie maj\u0105c \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, co do Chrystusowego g\u0142osu, obiecuj\u0105cego jej, \u017ce b\u0119dzie zawsze nale\u017ca\u0142a do Boga[4]<\/a>. Mi\u0142o\u015b\u0107 Wandy do otaczaj\u0105cych j\u0105 os\u00f3b jest zawsze szczera i nastawiona na ich rzeczywiste dobro. S\u0142u\u017cenie innym ludziom dla Wandy Malczewskej, by\u0142o po prostu s\u0142u\u017ceniem im poprzez relacje osobowe. Na ludzi patrzy ona przez pryzmat powi\u0105za\u0144 z Bogiem. Zacznijmy od tego, \u017ce trwa ona w osobowych powi\u0105zaniach z Chrystusem i ta ich wzajemna, g\u0142\u0119boka mi\u0142o\u015b\u0107 jest dla Wandy bod\u017acem do odnoszenia si\u0119 z mi\u0142o\u015bci\u0105 wobec ludzi, do reagowania na ich potrzeby, bol\u0105czki, braki. Wydaje si\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie w takim wymiarze nale\u017cy postrzega\u0107 jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 edukacyjn\u0105, medyczn\u0105, mediatorsk\u0105, spo\u0142eczn\u0105.<\/p>\n

      Wanda Malczewska z bezinteresownej mi\u0142o\u015bci do dzieci i m\u0142odzie\u017cy po\u015bwi\u0119ca sw\u00f3j czas na: uczenie ich historii oraz kultury Polski, zasad wiary katolickiej, wpajanie zasad moralnych, zach\u0119canie do pracy nad w\u0142asnymi ich charakterami[5]<\/a>. Ta sama motywacja towarzyszy jej, gdy swoje (skromne) fundusze przeznacza na zabezpieczenie przysz\u0142o\u015bci m\u0142odych, utalentowanych os\u00f3b. W pierwszym rz\u0119dzie wspiera finansowo kszta\u0142cenie swego bratanka, p\u00f3\u017aniejszego wybitnego malarza, Jacka Malczewskiego. Ponadto zachowa\u0142y si\u0119 wspomnienia o tym, \u017ce pomaga\u0142a w kszta\u0142ceniu c\u00f3rek swego stryjecznego brata, Piotra Malczewskiego. T\u0105 sam\u0105 trosk\u0105 otacza\u0142a dzieci z ubogich rodzin, kt\u00f3rych nie by\u0142o sta\u0107 na wykszta\u0142cenie. Zawsze prawdom\u00f3wna, otwarta i \u017cyczliwa ludziom Wanda Malczewska najcz\u0119\u015bciej otrzymuje od nich \u201eodpowied\u017a na podobnym poziomie\u201d. Wzruszaj\u0105 opisy jej interwencji w problemy zwa\u015bnionych ma\u0142\u017ce\u0144stw czy zagniewanych s\u0105siad\u00f3w, kt\u00f3rych por\u00f3\u017cni\u0142a kwestia niesp\u0142aconego d\u0142ugu. Na tym te\u017c polega \u201eparadoks\u201d skuteczno\u015bci tych interwencji. Wanda Malczewska, podejmuj\u0105c negocjacje z najbardziej sk\u0142\u00f3conymi ze sob\u0105 lud\u017ami, jest w stanie pokona\u0107 ich z\u0142o\u015b\u0107, up\u00f3r i zagniewanie swoimi argumentami i szczerym przej\u0119ciem ich dobrem. Dla niej nikt nie by\u0142 nigdy \u201eskre\u015blony\u201d, nikt nie zas\u0142ugiwa\u0142 na pot\u0119pienie. Natomiast ka\u017cdy zas\u0142ugiwa\u0142 na \u017cycie godne Bo\u017cego dziecka, dziedzica Kr\u00f3lestwa Niebieskiego. I wydaje si\u0119, \u017ce to jej niezachwiane przekonanie o dobru tkwi\u0105cym w ka\u017cdym cz\u0142owieku, \u0142agodzi\u0142o najbardziej zatwardzia\u0142e serca ludzkie[6]<\/a>.<\/p>\n

      R\u00f3wnie niestrudzona by\u0142a w s\u0142u\u017ceniu ludziom swoj\u0105 wiedz\u0105 medyczn\u0105 oraz w zapobieganiu skutkom zwyczajnej (i w czasach zabor\u00f3w do\u015b\u0107 powszechnej) n\u0119dzy.\u00a0 Aby wykonywa\u0107 t\u0119 prac\u0119, Wanda uko\u0144czy\u0142a kurs felczerski. Zachowa\u0142y si\u0119 opisy wzorowo prowadzonej przez ni\u0105 domowej apteczki, jej codziennych podr\u00f3\u017cy po okolicy, w celu leczenia mieszka\u0144c\u00f3w czy dzielenia si\u0119 z nimi jedzeniem. Dobro cia\u0142a i duszy innych os\u00f3b by\u0142o dla niej priorytetem. Odwiedzaj\u0105c mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych wsi, leczy\u0142a, poucza\u0142a, pociesza\u0142a i dokarmia\u0142a ich. Przy tych niezwykle wa\u017cnych spo\u0142ecznie dzie\u0142ach czym\u015b ju\u017c pobocznym wydaje si\u0119 typowo kobieca dzia\u0142alno\u015b\u0107 jak haftowanie szat liturgicznych czy szycie odzie\u017cy.<\/p>\n

      Co do drugiego wymiaru, kt\u00f3ry stanowi jej aktywno\u015b\u0107 o charakterze patriotycznym, to nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 do ojczyzny i troska o dobro wsp\u00f3lne by\u0142y u Wandy Malczewskiej postaw\u0105 wyniesion\u0105 z domu. Dom rodzinny by\u0142 wi\u0119c nie tylko szko\u0142\u0105 nawi\u0105zywania relacji osobowych, ale tak\u017ce szko\u0142\u0105 patriotyzmu. Wydaje si\u0119, \u017ce tak, jak pos\u0142uga wobec ludzi i zaradzanie ich potrzebom by\u0142y motywowane u Malczewskiej mi\u0142o\u015bci\u0105 do Boga, tak r\u00f3wnie\u017c podobny ma wyd\u017awi\u0119k jej praca na rzecz Polski. Patriotyzm reprezentowany przez jej postaw\u0119 to tak faktycznie cze\u015b\u0107 dla w\u0142asnych korzeni. Zwracanie ojczy\u017anie tego, co jej si\u0119 nale\u017cy (porz\u0105dek sprawiedliwo\u015bci) nie posiada swej miary, nie jeste\u015bmy bowiem w stanie odda\u0107 ojczy\u017anie tego, co by by\u0142o wystarczaj\u0105c\u0105 miar\u0105, gdy\u017c od ojczyzny dostali\u015bmy wszystko. W postawie Malczewskiej wida\u0107 wyra\u017anie d\u0105\u017cno\u015b\u0107 do rozpowszechniania chwa\u0142y Bo\u017cej w\u0142a\u015bnie przez rozw\u00f3j Polski i przez rozw\u00f3j intelektualny oraz moralny jej obywateli. St\u0105d te\u017c jej gorliwe starania, by przez odpowiedni\u0105 edukacj\u0119, podnosi\u0107 poziom \u015bwiadomo\u015bci rodak\u00f3w. Wanda Malczewska \u015bwietnie zdaje sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce przysz\u0142e losy Polski zale\u017c\u0105 od formacji Polak\u00f3w. A utwierdzana jest w tym przez wypowiedzi Chrystusa i Matki Bo\u017cej w jej prywatnych objawieniach. Stara si\u0119 wi\u0119c i modlitw\u0105 i gorliw\u0105 prac\u0105 troszczy\u0107 si\u0119 o dobro ojczyzny jako wsp\u00f3lnoty os\u00f3b.<\/p>\n

      Osobn\u0105 jeszcze kwesti\u0105 jest zaanga\u017cowanie Wandy Malczewskiej w pomoc powsta\u0144com styczniowym. Wiemy bowiem, \u017ce razem z Helen\u0105 Czaplicow\u0105 zorganizowa\u0142a dwa szpitale powsta\u0144cze, w kt\u00f3rych aktywnie dzia\u0142a\u0142a. Wanda Malczewska nie by\u0142aby sob\u0105, gdyby pomocy materialnej nie \u0142\u0105czy\u0142a z duchow\u0105. Tak wi\u0119c lecz\u0105c i dokarmiaj\u0105c powsta\u0144c\u00f3w, troszczy\u0142a si\u0119 o stan ich dusz i o morale ka\u017cdego powsta\u0144ca[7]<\/a>.<\/p>\n

      Patriotyzm oznacza\u0142 te\u017c jej wewn\u0119trzn\u0105 prac\u0119 nad samodoskonaleniem i niemal \u017co\u0142niersk\u0105 dyscyplin\u0119. W okresie, gdy mieszka\u0142a w \u017bytnie, mia\u0142a ju\u017c ustalony porz\u0105dek dnia, wed\u0142ug kt\u00f3rego funkcjonowa\u0142a. Codziennie uczestniczy\u0142a we Mszy \u015awi\u0119tej, przyjmuj\u0105c Komuni\u0119. Nast\u0119pnie, po \u015bniadaniu, przyjmowa\u0142a we dworze matki z chorymi dzie\u0107mi. Z kolei po obiedzie udawa\u0142a si\u0119 na adoracj\u0119 Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu. Po adoracji odwiedza\u0142a chorych i potrzebuj\u0105cych w okolicy. Po tych podr\u00f3\u017cach odmawia\u0142a wieczorny r\u00f3\u017caniec. Raz w tygodniu znajdowa\u0142a czas na spowied\u017a[8]<\/a>.\u00a0 Stosowana przez ni\u0105 \u017celazna dyscyplina ka\u017cdego dnia, niejednokrotnie doprowadza\u0142a j\u0105 do fizycznego wyczerpania si\u0142. Opisy takich stan\u00f3w mo\u017cna znale\u017a\u0107 w opracowaniach, po\u015bwi\u0119conych Wandzie Malczewskiej. Zarazem poruszaj\u0105cy wydaje si\u0119 by\u0107 fakt, \u017ce z owych os\u0142abie\u0144 i chor\u00f3b by\u0142o w stanie wyprowadzi\u0107 j\u0105 tylko przyj\u0119cie Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu.<\/p>\n

      Jej patriotyzm by\u0142 zabarwiony religijnie. Sama mia\u0142a zwyczaj mawia\u0107, \u017ce Polak ma trzy matki: \u201eziemsk\u0105, Ko\u015bci\u00f3\u0142 oraz Ojczyzn\u0119\u201d. Mi\u0142o\u015b\u0107 do ojczyzny powodowa\u0142a, \u017ce Wanda Malczewska trosk\u0119 o kraj ojczysty i rodak\u00f3w wplata\u0142a w swoje \u017cycie religijne. Wszelkie wi\u0119c wizje, ods\u0142aniaj\u0105ce jej przysz\u0142o\u015b\u0107 Polski nie s\u0105 czym\u015b zaskakuj\u0105cym. Wszak B\u00f3g reagowa\u0142 na przej\u0119cie \u201eswojej ukochanej c\u00f3rki\u201d, losami ojczyzny ods\u0142aniaj\u0105c jej niekt\u00f3re informacje o przysz\u0142o\u015bci Polski.<\/p>\n

      Mo\u017cna zaryzykowa\u0107 stwierdzenie, \u017ce Wanda Malczewska nigdy nie \u017ca\u0142owa\u0142a energii i si\u0142 na prac\u0119 na rzecz Polski. Nigdy te\u017c nie rezygnowa\u0142a z obrony interes\u00f3w ojczystych, powodowana na przyk\u0142ad obaw\u0105 o w\u0142asne \u017cycie czy w\u0142asne losy. Jako przyk\u0142ad takiej postawy mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 jej spektakularna obrona kaplicy dworskiej w Klimontowie przed rozebraniem przez carskich \u017co\u0142nierzy. Prawdopodobnie kaplica s\u0142u\u017cy\u0142a jako schowek na bro\u0144 dla powsta\u0144c\u00f3w \u2013 st\u0105d nakaz jej rozebrania. Gdy Wanda Malczewska dowiedzia\u0142a si\u0119 o tym, niezw\u0142ocznie wyruszy\u0142a bryczk\u0105 z Zag\u00f3rza (gdzie w\u00f3wczas mieszka\u0142a), a po dotarciu na miejsce, rozkazuj\u0105cym tonem zakaza\u0142a (sic!) carskim \u017co\u0142dakom rozebrania kaplicy. Jeszcze wi\u0119ksze zdumienie mo\u017ce budzi\u0107 fakt, \u017ce wys\u0142ani do tego zadania \u017co\u0142nierze us\u0142uchali tej drobnej kobiety i kaplica przetrwa\u0142a[9]<\/a>.<\/p>\n

      Wymiar religijny patriotyzmu oraz reagowanie na bie\u017c\u0105ce potrzeby rodak\u00f3w, by\u0142y uzupe\u0142niane jeszcze patriotyczn\u0105 trosk\u0105 o edukacj\u0119 dzieci i m\u0142odzie\u017cy. Trzeba zaakcentowa\u0107, \u017ce Wanda Malczewska by\u0142a niestrudzona w pracy nauczycielskiej, gdy\u017c zdawa\u0142a sobie spraw\u0119, \u017ce losy Polski zale\u017c\u0105 od formacji intelektualnej i moralnej Polak\u00f3w. Wiedzia\u0142a, \u017ce czym lepiej b\u0119d\u0105 wykszta\u0142ceni i \u015bwiadomi swojej historii, tym lepszymi b\u0119d\u0105 obywatelami i tym lepiej zatroszcz\u0105 si\u0119 o dobro ojczyzny. Uczy\u0142a wi\u0119c dzieci j\u0119zyka ojczystego i historii. Zawsze te\u017c troszczy\u0142a si\u0119 o ich formacj\u0119 duchow\u0105. Korzysta\u0142a z ka\u017cdej, nadarzaj\u0105cej si\u0119 okazji, by prowadzi\u0107 z m\u0142odzie\u017c\u0105 rozmowy na tematy zwi\u0105zane z potrzeb\u0105 pracy nad w\u0142asnym charakterem, a rodzic\u00f3w zach\u0119ca\u0142a do dbania o kszta\u0142cenie i wychowanie w\u0142asnych dzieci.<\/p>\n

      Zako\u0144czenie<\/strong><\/p>\n

      W swoich aktywno\u015bciach Wanda Malczewska by\u0142a niestrudzona: uczy\u0142a dzieci i m\u0142odzie\u017c, troszczy\u0142a si\u0119 o ich przysz\u0142o\u015b\u0107, wspomagaj\u0105c finansowo tych, kt\u00f3rych nie by\u0142o sta\u0107 na nauk\u0119, leczy\u0142a, wspiera\u0142a na duchu za\u0142amanych, poucza\u0142a nieumiej\u0119tnych, wyst\u0119powa\u0142a w charakterze mediatorki, godz\u0105c zwa\u015bnionych ma\u0142\u017conk\u00f3w i s\u0105siad\u00f3w. Jednym s\u0142owem \u2013 posta\u0107 niezwyk\u0142a i oddana bez reszty s\u0142u\u017cbie Bogu i ludziom. Nale\u017cy zarazem zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na pewien paradoks, zwi\u0105zany z popularno\u015bci\u0105 Wandy Malczewskiej. Oto bowiem w jej czasach by\u0142o wiele kobiet, kt\u00f3re podejmowa\u0142y podobn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107, a jednak to Wanda pozosta\u0142a w pami\u0119ci potomnych. Znawcy \u017cycia Wandy Malczewskiej oraz jej potomkowie zwracaj\u0105 uwag\u0119 na jej wewn\u0119trzne wyposa\u017cenie w okre\u015blone zalety, a by\u0142y nimi grzeczno\u015b\u0107 i skromno\u015b\u0107[10]<\/a>. Obie te zalety mo\u017cemy nazwa\u0107 po Arystotelesowsku cnotami czyli usprawnieniami czyni\u0105cymi dobrym ich posiadacza oraz jego dzia\u0142alno\u015b\u0107. Czym wi\u0119c owa grzeczno\u015b\u0107 (uprzejmo\u015b\u0107) i skromno\u015b\u0107 mia\u0142y konkretnie by\u0107? Ot\u00f3\u017c grzeczno\u015b\u0107 polega\u0142a na pewnej osobistej kulturze towarzyskiej, to \u201esubtelne, dyskretne podej\u015bcie do ludzi, zainteresowanie ich prze\u017cyciami, wczucie si\u0119 w ich sytuacj\u0119 i potrzeby, aby ka\u017cdego zrozumie\u0107 i ka\u017cdemu pom\u00f3c\u201d[11]<\/a>. W tak scharakteryzowanej cnocie widzimy przede wszystkim wra\u017cliwo\u015b\u0107 na osoby i ich potrzeby, po\u0142\u0105czon\u0105 z umiej\u0119tnym s\u0142u\u017ceniem pomoc\u0105, kt\u00f3ra nie b\u0119dzie odbierana jako wtr\u0105canie si\u0119 w nieswoje sprawy. Z tego dalej mo\u017cemy wywnioskowa\u0107, \u017ce owa \u2013 nieco archaicznie przez Czermi\u0144sk\u0105 okre\u015blona \u2013 grzeczno\u015b\u0107 jest zalet\u0105 w\u0142a\u015bnie uprzejmo\u015bci, po\u0142\u0105czonej z \u017cyczliwym nastawieniem wobec innych os\u00f3b. To oznacza, \u017ce Wanda Malczewska pomagaj\u0105c ludziom, nigdy nie przekracza\u0142a granicy ich prywatno\u015bci czy wolno\u015bci, pr\u00f3buj\u0105c na przyk\u0142ad narzuci\u0107 komu\u015b w\u0142asne zdanie w imi\u0119 przekonania, \u017ce wie lepiej, co b\u0119dzie s\u0142uszne. Taka postawa wymaga posiadania innych cn\u00f3t, jak chocia\u017cby umiej\u0119tno\u015bci doradzania czy pow\u015bci\u0105gania w\u0142asnych uczu\u0107 i emocji. Druga z wymienionych cn\u00f3t, to skromno\u015b\u0107. Mia\u0142a ona w przypadku Malczewskiej polega\u0107 na konsekwentnym usuwaniu si\u0119 na drugi plan. Zawsze bowiem by\u0142a czyj\u0105\u015b pomocnic\u0105 (matki, kuzyna, proboszcza). By\u0142a wi\u0119c pomocnic\u0105, ale niezwykle przydatn\u0105, bo umiej\u0105c\u0105 dzia\u0142a\u0107 zgodnie z intencjami pomys\u0142odawc\u00f3w rozmaitych aktywno\u015bci spo\u0142ecznych, ale zarazem z pe\u0142n\u0105 samodzielno\u015bci\u0105 i pomys\u0142owo\u015bci\u0105, pozwalaj\u0105c\u0105 rozwi\u0105zywa\u0107 bie\u017c\u0105ce trudno\u015bci, kt\u00f3re pojawia\u0142y si\u0119 na drodze realizacji tych pomys\u0142\u00f3w. By\u0142a wi\u0119c podw\u0142adnym, ale podw\u0142adnym tw\u00f3rczym, kreatywnym. Ko\u0144cz\u0105c t\u0119 kr\u00f3tk\u0105 charakterystyk\u0119, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 Wand\u0119 Malczewsk\u0105 spo\u015br\u00f3d innych, wsp\u00f3\u0142czesnych jej kobiet-patriotek, warto tylko doda\u0107, \u017ce te zalety charakteryzowa\u0142y w pewnym stopniu r\u00f3d Malczewskich, z kt\u00f3rego sama Wanda si\u0119 wywodzi\u0142a. Mo\u017cna tylko doda\u0107, \u017ce w osobowo\u015bci Wandy Malczewskiej rozkwit\u0142y one w pe\u0142ni za spraw\u0105 praktykowania przez ni\u0105 tak\u017ce innych cn\u00f3t.<\/p>\n

      \u00a0<\/strong><\/p>\n

      Bibliografia<\/p>\n

      Ksi\u0105\u017cki<\/u><\/p>\n

        \n
      1. Augustynik G., Mi\u0142o\u015b\u0107 Boga i Ojczyzny w \u017cyciu i czynach \u015awi\u0105tobliwej Wandy Malczewkiej. Upomnienia i proroctwa dotycz\u0105ce Ko\u015bcio\u0142a \u015aw. i Polski<\/em>, wyd. 7 wznowione, Wroc\u0142aw 1998;<\/li>\n
      2. D\u0105browski K., Wanda Malczewska: \u017cycie, dzia\u0142alno\u015b\u0107, cze\u015b\u0107 po\u015bmiertna,<\/em> \u0141\u00f3d\u017a 2008;<\/li>\n
      3. Wanda Malczewska. Wizje przepowiednie-upomnienia dotycz\u0105ce Ko\u015bcio\u0142a i Polski<\/em>, wyd. 5, opracowa\u0142 A. Majewski, Wroc\u0142aw 2008;<\/li>\n
      4. Czaczkowska E.A., Mistyczki. Historie kobiet wybranych<\/em>, Krak\u00f3w 2019;<\/li>\n
      5. Mistyczka z Radomia. Wanda Malczewska<\/em>, red. bp. P. Turzy\u0144ski, Radom 2020;<\/li>\n<\/ol>\n

        Gogacz M., Cz\u0142owiek i jego relacje (materia\u0142y do filozofii cz\u0142owieka)<\/em>, Warszawa 1985;<\/p>\n

        Sancti Thomae de Aquino, Summa theologiae<\/em>, Alba-Editiones-Palinae, Roma 1962;<\/p>\n

        \u015aw. Jan od Krzy\u017ca Doktor Ko\u015bcio\u0142a, Dzie\u0142a4<\/sup><\/em>, t\u0142um. O. B. Smyrak OCD, Krak\u00f3w 1986.<\/p>\n

        Czasopisma<\/u><\/p>\n

          \n
        1. \u015awi\u0119ta Pani z Parzna<\/em>, \u201eAspekt polski\u201d, sierpie\u0144 2019, nr 259, s. 9;<\/li>\n
        2. \u015awi\u0119ta Pani z Parzna<\/em>, \u201eAspekt polski\u201d, 29 wrze\u015bnia 2019, wydanie specjalne, str. 1.<\/li>\n<\/ol>\n

          Wanda Malczewska \u2013 the saint of positivism<\/strong><\/p>\n

          Summary<\/p>\n

          The life of Wanda Malczewska provides a perfect example of how a life of contemplation, or vita contemplativa<\/em>, can be harmoniously combined with one of social action, or vita activa<\/em>. This distinguished Polish mystic, born in Radom in 1822, always managed to reconcile prayer and personal communion with God with her work on behalf of others. Malczewska was both an ardent Christian and a patriot. Her love of God and of her neighbour impelled her to perform acts of mercy on a large scale, bringing relief to those in need, and in this work she was tireless: she taught children and teens, with a view towards their future; she gave financial help to those who couldn\u2019t afford schooling; she cared for and supported the broken in spirit; she instructed the unskilled; she acted as mediator, reconciling embittered married couples and feuding neighbours. In a word \u2013 she was an extraordinary character, completely devoted to serving God and her fellows. She lived in times that were difficult for Poland and the Polish people, when their country had been partitioned. This fact further hindered the many difficult tasks she had set herself, for the occupying powers introduced various restrictions aimed at weakening or eliminating Polish culture. At the time of her death in 1896, Wanda Malczewska was already popularly considered to be a saint. Efforts to have her so declared officially were commenced in 1924 by Father Grzegorz Augustynik, who had known Malczewska personally and was convinced of her saintliness. On 26 June 2006, Pope Benedict XVI authorised the promulgation of a decree on the heroic virtues of Servant of God Wanda Malczewska. This was an important decision in light of the efforts being made to bring the process of beatification of this exceptional person to a fruitful conclusion.<\/p>\n

          [1]<\/a> Papie\u017c Benedykt XVI, 26 czerwca 2006 roku nakaza\u0142 promulgacj\u0119 dekretu o heroiczno\u015bci cn\u00f3t w sprawie s\u0142ugi Bo\u017cej Wandy Malczewskiej. Jest to wa\u017cna decyzja w \u015bwietle stara\u0144 o doprowadzenie do ko\u0144ca procesu beatyfikacyjnego tej wyj\u0105tkowej postaci. Starania o to, by Wanda Malczewska zosta\u0142a og\u0142oszona \u015bwi\u0119t\u0105 rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w roku 1924, zabiegami ks. Grzegorza Augustynika, kt\u00f3ry osobi\u015bcie zna\u0142 zmar\u0142\u0105 i by\u0142 przekonany o jej \u015bwi\u0119to\u015bci. To przekonanie \u017cywi\u0142o r\u00f3wnie\u017c otoczenie, w jakim ona \u017cy\u0142a i dzia\u0142a\u0142a.<\/p>\n

          [2]<\/a> Przejmuj\u0105cy jest cytat z wypowiedzi o\u015bmioletniej w\u00f3wczas Wandy, kt\u00f3ra t\u0142umaczy swojej matce, \u017ce stokrotki s\u0105 symbolem Polski i \u017ce to ojciec jej t\u0142umaczy\u0142, dlaczego tak jest: \u201eTe kwiatki s\u0105 symbolem Polski, bo maj\u0105 listki w po\u0142owie bia\u0142e, a w po\u0142owie czerwone \u2013 a to jest kolor Polski; przypomina niewinno\u015b\u0107 i m\u0119cze\u0144stwo narodu. S\u0105 wytrwa\u0142e na wszelkie przeciwno\u015bci\u201d.\u00a0 Zob.: G. Augustynik, Mi\u0142o\u015b\u0107 Boga i Ojczyzny w \u017cyciu i czynach \u015awi\u0105tobliwej Wandy Malczewskiej. Upomnienia i proroctwa dotycz\u0105ce Ko\u015bcio\u0142a \u015bw. i Polski<\/em>, wyd. 7 poprawione, Wroc\u0142aw 1998, s. 18.<\/p>\n

          [3]<\/a> Warto nadmieni\u0107, \u017ce r\u00f3\u017cne miejsca, zwi\u0105zane z Wand\u0105 Malczewsk\u0105 (jej \u017cyciem b\u0105d\u017a dzia\u0142alno\u015bci\u0105) zosta\u0142y upami\u0119tnione tablicami: dwie tablice ufundowali potomkowie Wandy Malczewskiej (w Lubcu, na \u015bcianie szko\u0142y podstawowej oraz w Parznie, w krypcie Ko\u015bcio\u0142a Naj\u015bwi\u0119tszego Serca Pana Jezusa, gdzie Wanda Malczewska jest pochowana); ponadto w Radomiu, w Ko\u015bciele p.w. Jana Chrzciciela \u2013 gdzie zosta\u0142a ona ochrzczona i przyst\u0105pi\u0142a do pierwszej Komunii \u015awi\u0119tej; w \u017bytnie, na \u015bcianie Ko\u015bcio\u0142a Niepokalanego Pocz\u0119cia Maryi Panny.<\/p>\n

          R\u00f3wnie interesuj\u0105ca wydaje si\u0119 by\u0107 inicjatywa, kt\u00f3rej pomys\u0142odawczyni\u0105 oraz realizatork\u0105 jest dr Wies\u0142awa Piontek. Chodzi o zorganizowanie Muzeum Modlitewnika Polskiego w budynku, kt\u00f3ry by\u0142 plebani\u0105 ko\u015bcio\u0142a w Parzne, a gdzie Wanda Malczewska prze\u017cy\u0142a ostatnie trzy lata swego \u017cycia.<\/p>\n

          [4]<\/a> Zob.: G. Augustynik, Mi\u0142o\u015b\u0107 Boga i Ojczyzny w \u017cyciu i czynach \u015awi\u0105tobliwej Wandy Malczewskiej. Upomnienia i proroctwa dotycz\u0105ce Ko\u015bcio\u0142a \u015bw. i Polski<\/em>, wyd. 7 poprawione, Wroc\u0142aw 1998, s. 19.<\/p>\n

          [5]<\/a> Bardzo \u0142adny opis tej dzia\u0142alno\u015bci Wandy Malczewskiej, autorstwa Zofii Kossak-Szczuckiej, znajduje si\u0119 w ksi\u0105\u017cce Kazimierza D\u0105browskiego. Zob.: K. D\u0105browski, Wanda Malczewska: \u017cycie, dzia\u0142alno\u015b\u0107, cze\u015b\u0107 po\u015bmiertna,<\/em> \u0141\u00f3d\u017a 2008, s. 129 \u2013 130.<\/p>\n

          [6]<\/a> Ten aspekt dotyczy tak\u017ce najbardziej osobistej i trudnej dla Wandy sprawy, a mianowicie jej relacji z macoch\u0105. Wiadomo, \u017ce nie traktowa\u0142a ona swej pasierbicy dobrze. Mimo tego zachowa\u0142a si\u0119 tylko bardzo zdawkowa informacja o tym z\u0142ym traktowaniu. Sam poszkodowana nigdy nie powiedzia\u0142a, na czym to z\u0142e traktowanie polega\u0142o i tak\u017ce nie skar\u017cy\u0142a si\u0119 w trakcie wsp\u00f3lnego mieszkania z macoch\u0105, ani potem, na z\u0142e traktowanie. Zob.: Wanda Malczewska. Wizje, przepowiednie-upomnienia dotycz\u0105ce Ko\u015bcio\u0142a i Polski<\/em>, wyd. 5, opracowa\u0142 A. Majewski, Wroc\u0142aw 2008, s. 37 \u2013 38.<\/p>\n

          [7]<\/a> Zachowa\u0142a si\u0119 jej wypowied\u017a, kierowana do powsta\u0144c\u00f3w, w kt\u00f3rej prosi ich o stosowanie cn\u00f3t w walce: \u201eChro\u0144cie si\u0119 nieczysto\u015bci i innych grzech\u00f3w, a zwyci\u0119\u017conym oka\u017ccie serce. Nie zn\u0119cajcie si\u0119 nad nimi, rannym nie\u015bcie pomoc, bo zwyk\u0142y \u017co\u0142nierz nie winien, \u017ce mu kazano cudz\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 zabiera\u0107\u201d. Zob. E. Orzechowska, Droga do niepodleg\u0142o\u015bci Polski Wandy Malczewskiej<\/em>, w: Mistyczka z Radomia \u2013 Wanda Malczewska<\/em>, praca zbiorowa pod red. bpa P. Turzy\u0144skiego, Radom 2020, s. 42.<\/p>\n

          [8]<\/a> G. Augustynik, Mi\u0142o\u015b\u0107 Boga i Ojczyzny w \u017cyciu i czynach \u015awi\u0105tobliwej Wandy Malczewskiej. Upomnienia i proroctwa dotycz\u0105ce Ko\u015bcio\u0142a \u015aw. i Polski<\/em>, wyd. 7, Wroc\u0142aw 1998, s. 35.<\/p>\n

          [9]<\/a> To wydarzenie zachowa\u0142o si\u0119 we wspomnieniach s. Czermi\u0144skiej i zosta\u0142o opisane w ksi\u0105\u017cce Mistyczka z Radomia \u2013 Wanda Malczewska<\/em>. Zob. E. Orzechowska, Droga do Niepodleg\u0142o\u015bci Polski Wandy Malczewskiej<\/em>, w: Mistyczka z Radomia \u2013 Wanda Malczewska<\/em>, praca zbiorowa pod red. bpa P. Turzy\u0144skiego, Radom 2020, s. 44.<\/p>\n

          [10]<\/a> O tych cechach charakteru Wandy Malczewskiej m\u00f3wi urszulanka, siostra Serafina Czermi\u0144ska (spokrewniona z rodzin\u0105 Malczewskich), a cytuje j\u0105 w swojej ksi\u0105\u017cce Ewa Czaczkowska. Zob.: Ewa K. Czaczkowska, Mistyczki. Historie kobiet wybranych<\/em>, Krak\u00f3w 2019, s. 220.<\/p>\n

          [11]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

          Izabella Andrzejuk Wanda Malczewska \u2013 \u015bwi\u0119ta pozytywizmu Wst\u0119p Wanda Malczewska[1], kt\u00f3rej lata \u017cycia przypadaj\u0105 na czas rozbior\u00f3w Polski, jest postaci\u0105 wielowymiarow\u0105. Publikacje na jej temat dotycz\u0105 zazwyczaj przebiegu jej \u017cycia religijnego. Jednak\u017ce by\u0142a ona r\u00f3wnie\u017c gor\u0105c\u0105 patriotk\u0105, troszcz\u0105c\u0105 si\u0119 o szeroko rozumiane dobro ojczyzny. W swojej aktywno\u015bci umiej\u0119tnie \u0142\u0105czy\u0142a modlitw\u0119 z prac\u0105, szczeg\u00f3lnie dbaj\u0105c […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4554,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[114],"tags":[126,127,125],"class_list":["post-4552","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-patriotyzm","tag-relacje-osobowe","tag-wanda-malczewska"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4552","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4552"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4552\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4559,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4552\/revisions\/4559"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4554"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4552"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4552"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4552"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}