{"id":3975,"date":"2023-01-06T12:03:44","date_gmt":"2023-01-06T11:03:44","guid":{"rendered":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/?p=3975"},"modified":"2023-01-27T10:02:01","modified_gmt":"2023-01-27T09:02:01","slug":"historyczne-uwarunkowania-obecnosci-polakow-w-brazylii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/historyczne-uwarunkowania-obecnosci-polakow-w-brazylii\/","title":{"rendered":"Historyczne uwarunkowania obecno\u015bci Polak\u00f3w w Brazylii"},"content":{"rendered":"<div class=\"pdfprnt-buttons pdfprnt-buttons-post pdfprnt-top-right\"><a href=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3975?print=pdf\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-pdf\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/pdf.png\" alt=\"image_pdf\" title=\"Download PDF\" \/><span class=\"pdfprnt-button-title pdfprnt-button-pdf-title\">POBIERZ PDF<\/span><\/a><a href=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3975?print=print\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-print\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/print.png\" alt=\"image_print\" title=\"Print Content\" \/><\/a><\/div><h3 style=\"text-align: justify;\"><strong>Dr Miros\u0142aw Olszycki, <\/strong><\/h3>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><strong>Historyczne uwarunkowania obecno\u015bci Polak\u00f3w w Brazylii<\/strong><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\">Brazylia jest pa\u0144stwem, z kt\u00f3rym oficjalne stosunki polityczne zapocz\u0105tkowano stosunkowo niedawno. Pod koniec XVIII w., kiedy Polska traci\u0142a suwerenno\u015b\u0107, obszar ten znajdowa\u0142 si\u0119 ca\u0142kowicie pod panowaniem Portugalii i innych europejskich mocarstw, za\u015b lata 20. XIX w., kiedy to idea niepodleg\u0142o\u015bciowa ju\u017c z ca\u0142ym impetem przetacza\u0142a si\u0119 przez \u015bwiat Ameryki \u0141aci\u0144skiej, Polska nie by\u0142a podmiotem prawa mi\u0119dzynarodowego<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a>. Od roku 1918, a wi\u0119c od momentu odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, pa\u0144stwem, do kt\u00f3rego uda\u0142a si\u0119 polska misja dyplomatyczna w celu ustanowienia pierwszej w historii misji dyplomatycznej by\u0142a Brazylia. Przyczyn, dla kt\u00f3rych wybrano taki a nie inny kierunek dla dzia\u0142a\u0144 naszego poselstwa, by\u0142o kilka. Po pierwsze,\u00a0 Brazylia zajmowa\u0142a na obszarze Ameryki Po\u0142udniowej najwi\u0119ksz\u0105 powierzchni\u0119 i ju\u017c na pocz\u0105tku XX w. mia\u0142a status mocarstwa regionalnego<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>. Po drugie, polskie \u015blady w tym kraju widoczne by\u0142y ju\u017c w wieku XVII, za\u015b od po\u0142owy XIX w. rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 zorganizowany ruch emigracyjny z ziem polskich do Brazylii, by pod koniec tego\u017c stulecia przybra\u0107 charakter masowy. Wreszcie, w okresie zabor\u00f3w, uwa\u017cano Brazyli\u0119 za tradycyjnie przychyln\u0105 Polsce<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a>, st\u0105d wyb\u00f3r naszej dyplomacji, kt\u00f3ry zosta\u0142 potraktowany\u00a0 jako forma pewnego rodzaju zado\u015b\u0107uczynienia lub podzi\u0119kowania za wielokrotne dowody propolskiej postawy brazylijskich polityk\u00f3w<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W dziejach polskiej emigracji do Brazylii wyra\u017anie mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 kilka okres\u00f3w nap\u0142ywu Polak\u00f3w; okres pocz\u0105tkowy (1629-1869), okres emigracji masowej (1869-1914), okres mi\u0119dzywojenny (1914-1939), okres II wojny \u015bwiatowej (1939-1945) oraz okres po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej (1945, a\u017c do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci). Za\u0142o\u017cy\u0107 mo\u017cna, i\u017c mimo tej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, \u015brodowisko polskich imigrant\u00f3w w Brazylii stanowi\u0142o grup\u0119, kt\u00f3rej spo\u0142eczny oraz kulturowy status zdominowa\u0142 model ch\u0142opski (wsp\u00f3lnotowo-wiejski, konserwatywny), piel\u0119gnuj\u0105cy w sobie warto\u015bci i tradycje, uto\u017csamiane z polskim kr\u0119giem kulturowym<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Oczywi\u015bcie, w okresie utraty przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci nawi\u0105zanie stosunk\u00f3w dyplomatycznych z niepodleg\u0142\u0105 Brazyli\u0105 by\u0142o niemo\u017cliwe. Spraw\u0119 obecno\u015bci polskiej dyplomacji na terenach zamieszka\u0142ych przez imigrant\u00f3w polskiego pochodzenia rozwi\u0105zano dopiero po roku 1918, kiedy to utworzono plac\u00f3wki konsularne w Kurytybie, S\u00e3o Paulo i P\u00f4rto Allegre<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>. W pi\u015bmie Dyrektora Wydzia\u0142u Konsularnego MSZ w Warszawie, Witolda Lengroda, skierowanym w roku 1933 do Konsula Generalnego RP w Kurytybie zapisano: \u201eDotychczasowe pomy\u015blne rezultaty w zakresie skonsolidowania tamtejszego wychod\u017atwa uwa\u017cam za wst\u0119p istotnej dzia\u0142alno\u015bci Konsulatu Gen. maj\u0105cej na celu gospodarcz\u0105 waloryzacj\u0119 wychod\u017atwa para\u0144skiego i stworzenie w Paranie o\u015brodka planowego i masowego ruchu emigracyjnego\u201d<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a>. Lengrod podkre\u015bla\u0142 rol\u0119 konsulatu w Kurytybie jako jednostki centralnej w Brazylii, koordynuj\u0105cej wszelkie dzia\u0142ania ruchu emigracyjnego z ziem polskich na tym obszarze:\u00a0 \u201eNowe zadania ka\u017c\u0105 przede wszystkim nada\u0107 pracy Konsulatu Gen. charakter specjalizacji i systematycznego, fachowego obserwowania wszystkich element\u00f3w akcji osadniczej (\u2026) wszyscy pracownicy Gen. Konsulatu jak i pomocniczy personel spo\u0142eczny, winni by\u0107 zale\u017cnie od swych uzdolnie\u0144 wyzyskani dla zbierania i opracowywania materia\u0142\u00f3w z zakresu osadnictwa\u201d<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Od chwili odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci w\u0142adze polskie podj\u0119\u0142y starania umo\u017cliwiaj\u0105ce polskim emigrantom godne \u201eosadzenie\u201d w krajach \u015bwiata, w tym na obszarze Ameryki \u0141aci\u0144skiej; w Brazylii, Argentynie, Chile, Meksyku, Paragwaju, Boliwii\u00a0 lub Peru. Cech\u0105 charakterystyczn\u0105 tych dzia\u0142a\u0144 by\u0142o oddanie spraw polskiej polityki emigracyjnej w okresie mi\u0119dzywojennym pod opiek\u0119 \u00a0administracji pa\u0144stwowej. Niezb\u0119dna by\u0142a zgoda uprawnionych w\u0142adz pa\u0144stwa do prowadzenie wszelkich akcji werbunkowych i agitacyjno \u2013 informacyjnych przez podmioty prywatne. Powsta\u0142o kilka instytucji i stowarzysze\u0144 kontrolowanych przez pa\u0144stwo, koordynuj\u0105cych akcj\u0119 emigracyjn\u0105 w kraju i poza granicami ojczyzny. Powsta\u0142y w omawianym okresie m.in.: Polskie Towarzystwo Kolonialne (za\u0142. w 1908 r., a od 1924 r. dzia\u0142aj\u0105ce jako Polskie Towarzystwo Emigracyjne), Instytut Naukowy do Bada\u0144 Emigracji i Kolonizacji (jako sekcja PTE, od roku 1931 \u2013 Naukowy Instytut Emigracyjny i Kolonialny), Liga Morska i Kolonialna (powsta\u0142a w roku 1930 w wyniku przekszta\u0142cenia Ligi Morskiej i Rzecznej), Syndyk Emigracyjny. Ten ostatni powsta\u0142 jako sp\u00f3\u0142ka akcyjna z udzia\u0142em z Skarbu Pa\u0144stwa (60%) i koncesjonowanych w Polsce linii okr\u0119towych. Podstawowym \u017ar\u00f3d\u0142em utrzymywania Syndyku by\u0142a sprzeda\u017c bilet\u00f3w okr\u0119towych<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a>. Sprawami repatriacji, reemigracji oraz kwestiami polityki emigracyjnej zajmowa\u0142y si\u0119 generalnie z ramienia w\u0142adz centralnych Ministerstwo Pracy i Opieki Spo\u0142ecznej oraz Ministerstwo Spraw Zagranicznych<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>. W pierwszym z wymienionych ministerstw powo\u0142ano do \u017cycia trzy instytucje, kt\u00f3re odpowiada\u0142y za ca\u0142okszta\u0142t polityki emigracyjnej pa\u0144stwa: 1) Komisj\u0119 Rozdzielcz\u0105, zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 opiniowaniem wydatk\u00f3w z bud\u017cetu Urz\u0119du Emigracyjnego; 2)\u00a0 Mi\u0119dzyministerialn\u0105 Komisj\u0119 do Spraw Emigracyjnych, koordynuj\u0105c\u0105 dzia\u0142aniami pa\u0144stwa w kwestiach emigracji (od roku 1932 \u2013 w wyniku po\u0142\u0105czenia si\u0119 z Komisj\u0105 Funduszu Emigracyjnego nazywa\u0142a si\u0119 Mi\u0119dzyministerialn\u0105 Komisj\u0105 Emigracyjn\u0105); 3) Komisj\u0119 Funduszu Emigracyjnego, najbardziej kompetentn\u0105 w sprawach rozdzielania fundusz\u00f3w przeznaczonych na wspieranie emigracji<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Do\u015b\u0107 istotne znaczenie w kreowaniu dzia\u0142alno\u015bci emigracyjnej pa\u0144stwa polskiego posiada\u0142o Polskie Towarzystwo Emigracyjne, kt\u00f3re \u00a0powsta\u0142o \u201eW celu umo\u017cliwienia i przeprowadzenia prawid\u0142owej i racjonalnej kolonizacji przez wychod\u017ac\u00f3w polskich w krajach uznanych za odpowiednie pod wzgl\u0119dem klimatycznym, gospodarczym i socjalnym\u201d<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a>. Dyrektor Departamentu Konsularnego w MSZ, W. Babi\u0144ski stwierdzi\u0142, i\u017c \u201eDzia\u0142alno\u015b\u0107 tego Towarzystwa maj\u0105ca i\u015b\u0107 po linji og\u00f3lnej polityki emigracyjnej Rz\u0105du Polskiego\u201d b\u0119dzie\u00a0 podlega\u0142a \u015bcis\u0142ej kontroli Urz\u0119du Emigracyjnego powo\u0142anego 1 kwietnia 1920 r. w ramach Ministerstwa Pracy i Opieki Spo\u0142ecznej (likwidacja Urz\u0119du nast\u0105pi\u0142a w roku 1932). Babi\u0144ski wymieni\u0142 najwa\u017cniejsze dziedziny, kt\u00f3rymi mia\u0142o si\u0119 Towarzystwo zajmowa\u0107<a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a>:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>Werbowanie wychod\u017ac\u00f3w w kraju w my\u015bl obowi\u0105zuj\u0105cych przepis\u00f3w oraz rejestrowanie i przygotowanie ich wyjazdu;<\/li>\n<li>Przew\u00f3z wychod\u017ac\u00f3w do kraj\u00f3w imigracyjnych, przy zapewnieniu im opieki fachowej;<\/li>\n<li>Zabezpieczenie i przygotowanie teren\u00f3w dla trwa\u0142ego osadnictwa polskiego oraz planowe rozdzielanie ich mi\u0119dzy wychod\u017ac\u00f3w;<\/li>\n<li>Organizowanie pod wzgl\u0119dem gospodarczym i spo\u0142ecznym wychod\u017ac\u00f3w, zar\u00f3wno nowo-przyby\u0142ych, jak i ju\u017c na roli dawniej osiad\u0142ych.<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">Babi\u0144ski podkre\u015bli\u0142 rol\u0119 Towarzystwa Emigracyjnego w ujednolicaniu akcji kolonizacyjnej i \u201eprowadzenie jej przez jedn\u0105 instytucj\u0119 wed\u0142ug plan\u00f3w zatwierdzonych\u201d. A organy pa\u0144stwa \u2013 jak stwierdzi\u0142 \u2013 \u201e nie b\u0119d\u0105 porucza\u0142y innym towarzystwom, kt\u00f3ryby chcia\u0142y na tych samych zasadach tak\u0105 sam\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 rozwin\u0105\u0107 (\u2026) a stanowi\u0105cej ca\u0142o\u015b\u0107 pewnej handlowo-terytorialnej operacji\u201d<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a>. Obdarzony zaufaniem Ministerstwa Skarbu, kt\u00f3re subsydiowa\u0142o akcj\u0119 kolonizacyjn\u0105 w Brazylii,\u00a0 wiceprezes Towarzystwa, B. \u00a0Giliczy\u0144ski, skierowa\u0142 list do Ministerstwa Pracy i Opieki Spo\u0142ecznej, w kt\u00f3rym zadeklarowa\u0142, \u201e\u017ce sumy otrzymane od Rz\u0105du b\u0119d\u0105 u\u017cyte wy\u0142\u0105cznie zgodnie z ich przeznaczeniem, a wi\u0119c na rozjazdy, koszty pobytu delegat\u00f3w na ewentualnych terenach kolonizacyjnych, koszty wynagrodzenia rzeczoznawc\u00f3w, radc\u00f3w prawnych i niezb\u0119dnych ekspertyz oraz na zadatkowanie wzgl\u0119dem zabezpieczenie przez Towarzystwo, czy te\u017c inne jednostki powo\u0142ane przez nas do \u017cycia lub wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania z naszymi zamierzeniami\u201d oraz \u201ena zakup lub zadatkowanie teren\u00f3w\u201d<a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[15]<\/a>. W li\u015bcie Ministerstwa Skarbu do Ministerstwa Pracy i Opieki Spo\u0142ecznej z grudnia 1926 r. zawiadamiano, i\u017c z kredytu udzielonego Towarzystwu w \u0142\u0105cznej kwocie 3,5 mln z\u0142 \u201esuma 450.000 z\u0142 przeznaczona jest na dora\u017an\u0105 pomoc dla bezrobotnych pracownik\u00f3w umys\u0142owych (\u2026) oddzielnym zarz\u0105dzeniem nast\u0105pi w ci\u0105gu miesi\u0105ca grudnia uruchomienie kredytu na po\u017cyczki dla samorz\u0105d\u00f3w celem zatrudnienia bezrobotnych (\u2026) Kredyt otwarty w dziale 6, par. 13 na popieranie kolonizacji zamorskiej mo\u017ce by\u0107 wyasygnowany dopiero po uprzednim porozumieniu si\u0119 z Ministerstwem Skarbu\u201d<a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\">[16]<\/a>. Jak wi\u0119c wida\u0107 kwoty pieni\u0119\u017cne przelewane na konto Towarzystwa by\u0142y znaczne. Wydaje si\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z tych kwot wydawano zgodnie ze statutem, jednak nie oby\u0142o si\u0119 bez wpadek. W roku 1933 Towarzystwo Emigracyjne zosta\u0142o zaskar\u017cone do s\u0105du brazylijskiego przez miernik\u00f3w, kt\u00f3rych zaanga\u017cowa\u0142o do wymierzenia teren\u00f3w koncesyjnych w Aguia Branca w stanie Espirito Santo i pobudowanie na tych terenach m\u0142yna. W procesie przed s\u0105dem racj\u0119 posiada\u0142a prawdopodobnie polska strona, jednak z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w spraw\u0119 przegra\u0142a o czym informowa\u0142a notatka s\u0142u\u017cbowa Konsulatu Generalnego w Kurytybie do MSZ w\u00a0 sprawie przebiegu procesu: \u201eOdszkodowanie w sumie 25.000 z\u0142, ofiarowywane\u00a0 przez Towarzystwo z racji niedotrzymania przez [miernik\u00f3w] zobowi\u0105za\u0144, powinno skar\u017c\u0105cych zadowoli\u0107 (\u2026) Trzeba uzna\u0107 za w\u0142a\u015bciwe, \u017ce nie nale\u017cy wydawa\u0107 pieni\u0119dzy na adwokat\u00f3w i spraw\u0119 pozostawi\u0107 jej w\u0142asnemu biegowi, zw\u0142aszcza \u017ce formalnie nie jest ona do wygrania\u201d<a href=\"#_ftn17\" name=\"_ftnref17\">[17]<\/a>. W tym miejscu warto wspomnie\u0107, \u017ce osi\u0105gni\u0119ciem Towarzystwa by\u0142 m.in. zakup 50 tys. hektar\u00f3w\u00a0 w stanie Espirito Santo, gdzie powsta\u0142a osada polska Orze\u0142 Bia\u0142y (Aguia Branca) oraz zakup znacznych obszar\u00f3w w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci stanu Parana, gdzie powsta\u0142a m.in. kolonia \u201eOrl\u0119\u201d, a tereny nale\u017c\u0105ce do Towarzystwa zajmowa\u0142y obszar 1.200.000 hektar\u00f3w. W roku 1933 mieszka\u0142o tam ju\u017c oko\u0142o 150.000 imigrant\u00f3w z Polski<a href=\"#_ftn18\" name=\"_ftnref18\">[18]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W zwi\u0105zku z procesem s\u0105dowym wytoczonym Towarzystwu Kolonialnemu w Brazylii spodziewano si\u0119 jego likwidacji, zastanawiano si\u0119 r\u00f3wnie\u017c nad przej\u0119ciem inicjatyw Towarzystwa przez inn\u0105 polsk\u0105 organizacj\u0119. \u201eKiedy z ca\u0142em uprzedzeniem do wszelkich instytucyj kolonizacyjnych zastanawiali\u015bmy si\u0119 nad Lig\u0105, przyszli\u015bmy do przekonania, \u017ce jednak Liga reprezentuje wszelkie wszystkie walory, ka\u017c\u0105ce si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce na ruinach T-wa Kolonizacyjnego dzi\u0119ki Lidze b\u0119dzie mo\u017cna odbudowa\u0107 nasz\u0105 akcj\u0119 osadnicz\u0105\u201d<a href=\"#_ftn19\" name=\"_ftnref19\">[19]<\/a> &#8211; pisali dzia\u0142acze Ligi Morskiej i Kolonialnej, \u00a0w li\u015bcie do Konsula Generalnego\u00a0 w Kurytybie, Romana Staniewicza. W dalszej jego cz\u0119\u015bci zapewnia\u0142a, \u017ce \u201eLiga przedstawia w tej chwili skupienie ludzi bezsprzecznie zaufania godnych, posiada swych w\u0142asnych 100.000 z\u0142 i nie zamierza z miejsca zagl\u0105da\u0107 do skarbowej kieszeni\u201d<a href=\"#_ftn20\" name=\"_ftnref20\">[20]<\/a>. Powy\u017cszy list odni\u00f3s\u0142 zapewne spodziewany skutek. Jak opisywano w \u201eBiblioteczce Syndyku Emigracyjnego\u201d &#8211; \u201eW Paranie, w dolinie rzeki Ivahy,\u00a0 Liga Morska i Kolonialna zakupi\u0142a tereny o powierzchni 7.000 ha i za\u0142o\u017cy\u0142a koloni\u0119 Morska Wola\u201d<a href=\"#_ftn21\" name=\"_ftnref21\">[21]<\/a>, za\u015b \u201eNa po\u0142udnie od Morskiej Woli, Liga naby\u0142a tereny o powierzchni 10.000 ha i rozpocz\u0119\u0142a prace przygotowawcze\u201d<a href=\"#_ftn22\" name=\"_ftnref22\">[22]<\/a>. Liga Morska i Kolonialna by\u0142a jedn\u0105 z najwi\u0119kszych oraz najwa\u017cniejszych organizacji spo\u0142ecznych w okresie II RP. W jej sk\u0142ad wchodzi\u0142y setki tysi\u0119cy ludzi. Zgodnie ze swoim statutem by\u0142a to \u201eorganizacja bezpartyjna w kt\u00f3rej grupuj\u0105 si\u0119 Polacy bez wzgl\u0119du na przekonania polityczne, zawody, zajmowane stanowiska spo\u0142eczne i miejsce zamieszkania w kraju i poza granicami Polski\u201d<a href=\"#_ftn23\" name=\"_ftnref23\">[23]<\/a>. W rzeczywisto\u015bci, jej cz\u0142onkowie nie ukrywali swoich sympatii do obozu pi\u0142sudczykowskiego, wi\u0119c wp\u0142yw organizacji na kszta\u0142t polskiej polityki zagranicznej by\u0142 realny; jednym z jej prezes\u00f3w by\u0142 gen. Gustaw Orlicz-Dreszer, bliski wsp\u00f3\u0142pracownik Pi\u0142sudskiego<a href=\"#_ftn24\" name=\"_ftnref24\">[24]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W roku 1922 MSZ, dla ujednolicenia akcji kulturalno-o\u015bwiatowych w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w na obczy\u017anie, utworzy\u0142o Rad\u0119 Opieki Kulturalnej, przekszta\u0142con\u0105 w roku 1923 w Mi\u0119dzyministerialn\u0105 Komisj\u0119 Opieki Kulturalnej nad Polakami<a href=\"#_ftn25\" name=\"_ftnref25\">[25]<\/a>. W my\u015bl rozporz\u0105dzenia z 22 marca 1923 r. praktyczn\u0105 opiek\u0119 nad wychod\u017astwem polskim mia\u0142y sprawowa\u0107 konsulaty polskie<a href=\"#_ftn26\" name=\"_ftnref26\">[26]<\/a>. Natomiast w roku 1936, w wyniku wzrastaj\u0105cego zainteresowania czynnik\u00f3w rz\u0105dowych problemem osadnictwa polskiego w Ameryce \u0141aci\u0144skiej i po\u0142o\u017cenia nacisku na powi\u0105zanie polityki emigracyjnej z kwesti\u0105 narodowo\u015bciow\u0105, powo\u0142ano do \u017cycia sp\u00f3\u0142k\u0119 akcyjn\u0105 o nazwie Mi\u0119dzynarodowe Towarzystwo Osadnicze (MTO). W drugiej po\u0142owie lat 30-tych XX w. dostrze\u017cono szkodliwo\u015b\u0107 emigracji dla pa\u0144stwa polskiego zar\u00f3wno ze wzgl\u0119d\u00f3w gospodarczych, jak i narodowo\u015bciowych. Podkre\u015bla\u0142 to Naczelnik Wydzia\u0142u w MSW, J. Sawicki, w li\u015bcie do MSZ: \u201eEmigracja Polak\u00f3w mo\u017ce by\u0107 tolerowana jako \u201ez\u0142o konieczne\u201d (\u2026) Rekrutacja dla cel\u00f3w planowej migracji osadniczej obejmowa\u0107 zatem winna z regu\u0142y \u017cywio\u0142 niepolski, i to w pierwszej linii z obszar\u00f3w pod wzgl\u0119dem narodowo\u015bciowym mieszanym, gdzie drog\u0105 eliminacji uzyska\u0107 mo\u017cna chocia\u017cby wzgl\u0119dn\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 elementu polskiego\u201d<a href=\"#_ftn27\" name=\"_ftnref27\">[27]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Wszystkie wymienione organizacje, urz\u0119dy i instytucje wspiera\u0142 Rz\u0105d II Rzeczypospolitej, dok\u0142adaj\u0105c wszelkich stara\u0144, aby Polska w Brazylii by\u0142a reprezentowana godnie. Ten ambitny cel zosta\u0142 poniek\u0105d osi\u0105gni\u0119ty, jednak z powodu ograniczonych funduszy i ogromu zada\u0144, jakie stanowi\u0142o budowanie od podstaw polskiej dyplomacji na \u015bwiecie, nie wszystkie zadania uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107. W sferze dzia\u0142alno\u015bci prawno-traktatowej, Polska podpisa\u0142a umow\u0119 handlow\u0105 z Brazyli\u0105 dopiero w roku 1932 (Prowizorium handlowe z 3 lutego) oraz Traktat koncyliacyjny w dniu 27 stycznia 1933 r. Podpisano r\u00f3wnie\u017c Porozumienie w sprawie taryf celnych oraz Umow\u0119 administracyjn\u0105 w sprawie wymiany korespondencji dyplomatycznej<a href=\"#_ftn28\" name=\"_ftnref28\">[28]<\/a>. O podj\u0119tej wsp\u00f3\u0142pracy \u015bwiadczy m.in. notatka Mi\u0119dzyministerialnej Komisji Emigracyjnej w Warszawie w sprawie akcji osadniczej na terenach stanu Parana, w kt\u00f3rej napisano: \u201eW jesieni roku 1932 p. Radca Emigracyjny Pankiewicz oraz p. Konsul Generalny R.P. w Kurytybie dr. Staniewicz przeprowadzili rozmowy z p. Manoelem Ribasem interwentorem stanu Parana, dotycz\u0105ce osadzania osadnik\u00f3w polskich na rz\u0105dowych terenach w tym stanie. Podk\u0142adem tych rozm\u00f3w by\u0142o obustronne \u017cyczenie zachowania tradycji polskiej emigracji rolnej do Brazylji, kt\u00f3ra uleg\u0142a os\u0142abieniu na skutek szerz\u0105cego si\u0119\u00a0 kryzysu i napotka\u0142y one na przychylne ustosunkowanie si\u0119 p. Ribasa\u201d<a href=\"#_ftn29\" name=\"_ftnref29\">[29]<\/a>. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce wobec akcji nacjonalizacyjnej przeprowadzanej pod koniec lat 30-tych XX w. w Brazylii, wymierzonej przeciwko mniejszo\u015bciom narodowym i ograniczeniu imigracji do tego kraju, porozumienie zawarte pomi\u0119dzy rz\u0105dem brazylijskim i polskim by\u0142o czym\u015b niezwyk\u0142ym. Podkre\u015blono ten fakt w samej notatce, pisz\u0105c: \u201ew\u0142adze brazylijskie (\u2026) daj\u0105 telegraficzne zarz\u0105dzenie Konsulatowi Brazylijskiemu w Warszawie udzielania wiz wjazdowych osadnikom bez nawet uprzedniego podania nazwisk tych ostatnich. Nadmieni\u0107 nale\u017cy, \u017ce w\u0142adze brazylijskie prosi\u0142y o zachowanie poufno\u015bci w stosunku do tego rodzaju post\u0119powania, gdy\u017c wiadomo\u015b\u0107 o tak daleko id\u0105cych u\u0142atwieniach mog\u0142aby wzbudzi\u0107 \u017c\u0105danie przyznania ich ze strony innych narodowo\u015bci\u201d<a href=\"#_ftn30\" name=\"_ftnref30\">[30]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dalszy rozw\u00f3j wsp\u00f3\u0142pracy pomi\u0119dzy naszymi krajami przerwa\u0142 wybuch II wojny \u015bwiatowej , kt\u00f3ry jednak nie spowodowa\u0142 zamkni\u0119cia polskich plac\u00f3wek, jako \u017ce kraje Ameryki \u0141aci\u0144skiej uzna\u0142y ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 istnienia pa\u0144stwa polskiego reprezentowanego przez rz\u0105d emigracyjny w Londynie<a href=\"#_ftn31\" name=\"_ftnref31\">[31]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Du\u017cym sukcesem Poselstwa w Rio de Janeiro by\u0142o zorganizowanie Komitetu Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. W jego sk\u0142ad weszli sympatycy sprawy polskiej, rekrutuj\u0105cy si\u0119 spo\u015br\u00f3d spo\u0142ecze\u0144stwa brazylijskiego, jak r\u00f3wnie\u017c z Polonii. Komitet dzia\u0142a\u0142 do 1945 roku. Zebra\u0142 on blisko 4 mln cruzeiros, kt\u00f3re to \u015brodki przeznaczano dla je\u0144c\u00f3w wojennych, na pomoc dla ludno\u015bci cywilnej w Polsce, dla ofiar deportacji w Rosji oraz dla dzieci osiedlonych w Afryce i innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata. Poza pomoc\u0105 pieni\u0119\u017cn\u0105 Komitet wys\u0142a\u0142 tak\u017ce wiele ton \u017cywno\u015bci, ubra\u0144 i lekarstw. Brazylia przyj\u0119\u0142a r\u00f3wnie\u017c wielu polskich uchod\u017ac\u00f3w wojennych, kt\u00f3rych szacunkowe liczby oscyluj\u0105 w przedziale od 2 do 3 tysi\u0119cy<a href=\"#_ftn32\" name=\"_ftnref32\">[32]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W latach 1945-46 ponowne nawi\u0105zanie stosunk\u00f3w mi\u0119dzy Polsk\u0105 a pa\u0144stwami latynoameryka\u0144skimi nast\u0105pi\u0142o w ka\u017cdym przypadku wed\u0142ug formu\u0142y \u201ewznowienia stosunk\u00f3w\u201d, po kt\u00f3rej dosz\u0142o do wymiany poselstwa. W latach 1944\u20131989 Polska znalaz\u0142a si\u0119 w radzieckiej strefie wp\u0142yw\u00f3w, a wi\u0119c by\u0142a pa\u0144stwem o ograniczonej suwerenno\u015bci, skazanym na degraduj\u0105cy gospodarczo i cywilizacyjnie system komunistyczny. Znalaz\u0142o to swoje odbicie w relacjach mi\u0119dzynarodowych. 12 wrze\u015bnia 1945 roku Brazylia wycofa\u0142a swoje poparcie dla rz\u0105du RP na uchod\u017astwie w Londynie i uzna\u0142a Tymczasowy Rz\u0105d Jedno\u015bci Narodowej w Warszawie<a href=\"#_ftn33\" name=\"_ftnref33\">[33]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Lata powojenne, szczeg\u00f3lnie okres lat 50. XX w. to czas du\u017cej aktywno\u015bci dyplomatycznej polskiego MSZ, kt\u00f3rego celem by\u0142a restytucja stanu przedwojennego, jednak nasza obecno\u015b\u0107 w regionie nie mog\u0142a osi\u0105gn\u0105\u0107 stanu z ostatniej dekady okresu mi\u0119dzywojennego<a href=\"#_ftn34\" name=\"_ftnref34\">[34]<\/a>. Na prze\u0142omie lat 50. i 60. dwudziestego stulecia wyst\u0105pi\u0142o znacz\u0105ce o\u017cywienie we wzajemnych kontaktach handlowych pomi\u0119dzy Polsk\u0105 a krajami Ameryki \u0141aci\u0144skiej. Warto jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wiele ambasad, zw\u0142aszcza w mniejszych pa\u0144stwach regionu, spe\u0142nia\u0142o <em>de facto <\/em>rol\u0119 biur handlowych, jak cho\u0107by w Panamie, Bolwii, Ekwadorze, Kostaryce, Haiti<a href=\"#_ftn35\" name=\"_ftnref35\">[35]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W pierwszym okresie po transformacji nast\u0105pi\u0142 dramatyczny spadek wzajemnych obrot\u00f3w handlowych pomi\u0119dzy Brazyli\u0105 i Polsk\u0105. Mia\u0142o za to miejsce niezwyk\u0142e o\u017cywienie w stosunkach politycznych. Zapocz\u0105tkowa\u0142 je marsza\u0142ek Senatu Andrzej Stelmachowski, kt\u00f3ry w kwietniu 1991 roku przebywa\u0142 w Brazylii na czele delegacji polskiego Senatu. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej oficjaln\u0105 wizyt\u0119 w tym kraju z\u0142o\u017cy\u0142 minister spraw zagranicznych Krzysztof Skubiszewski. W 1995 roku przyby\u0142 prezydent RP \u2013 Lech Wa\u0142\u0119sa. By\u0142a to pierwsza na tym szczeblu wizyta w historii wzajemnych stosunk\u00f3w. W roku 2000 \u2013 w 500. rocznic\u0119 odkrycia Brazylii \u2013 go\u015bci\u0142 tu premier Jerzy Buzek. W tym samym roku w Brazylii przebywa\u0142 marsza\u0142ek Sejmu, Maciej P\u0142a\u017cy\u0144ski. Ukoronowaniem wzorowych stosunk\u00f3w politycznych by\u0142a wizyta w Polsce, w lutym 2002 roku, prezydenta Brazylii Fernando Henrique Cardoso, a kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej oficjalna podr\u00f3\u017c prezydenta Aleksandra Kwa\u015bniewskiego do Brazylii<a href=\"#_ftn36\" name=\"_ftnref36\">[36]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Wa\u017cn\u0105 wizyt\u0105 z punktu widzenia\u00a0 rozwoju wzajemnych stosunk\u00f3w by\u0142 pobyt Jana Paw\u0142a II w Kurytybie w lipcu 1980 roku. Z pewno\u015bci\u0105 nale\u017cy go zaliczy\u0107 do historycznych, zar\u00f3wno dla Polonii brazylijskiej, dla ludno\u015bci Parany i jak i dla Brazylii w og\u00f3le<a href=\"#_ftn37\" name=\"_ftnref37\">[37]<\/a>. Jak istotn\u0105 by\u0142a to wizyta dla Brazylii warto zacytowa\u0107 s\u0142owa Arno Vogela, brazylijskiego antropologa, kt\u00f3ry stwierdzi\u0142: \u201eDla nas wszystkich rok 1980 by\u0142 podzielony na PRZED I PO\u00a0 wizycie papie\u017ca. Rytua\u0142 wizyty papieskiej naznaczy\u0142 nasz\u0105 epok\u0119\u201d<a href=\"#_ftn38\" name=\"_ftnref38\">[38]<\/a>. Papie\u017c Polak \u2013 jak go nazywano w ca\u0142ej Brazylii \u2013 przyni\u00f3s\u0142 ze sob\u0105 nie tylko powiew prawdziwej wiary, ale doprowadzi\u0142 do odwr\u00f3cenia r\u00f3l spo\u0142ecznych: Polacy, kt\u00f3rzy mieszkali kiedy\u015b na peryferiach miast i zajmowali peryferyczne miejsce w hierarchii grup etnicznych, znale\u017ali si\u0119 w\u00f3wczas w centrum obchod\u00f3w i w centrum spo\u0142eczno\u015bci miejskiej<a href=\"#_ftn39\" name=\"_ftnref39\">[39]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Poszukuj\u0105c \u00a0historycznych uwarunkowa\u0144 polskiej obecno\u015bci w Brazylii warto zauwa\u017cy\u0107 polsko-brazylijskie podobie\u0144stwa \u00a0na wielu p\u0142aszczyznach. \u00a0W pierwszej kolejno\u015bci powinno si\u0119 si\u0119gn\u0105\u0107 do monarchistycznej historii obu pa\u0144stw i zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, \u017ce Brazylia sta\u0142a si\u0119 monarchi\u0105 w 1822\u00a0 r., gdy uzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107<a href=\"#_ftn40\" name=\"_ftnref40\">[40]<\/a>, a republik\u0105 w 1889 r. W Polsce natomiast pocz\u0105tki monarchizmu podobno si\u0119gaj\u0105 X w., ale dopiero w 1025 r. Boles\u0142aw Chrobry zosta\u0142 pierwszym kr\u00f3lem Polski. Natomiast republik\u0119 wprowadzono w 1918 r., kiedy Naczelnikiem Pa\u0144stwa zosta\u0142 J\u00f3zef Pi\u0142sudski. W Brazylii za jego odpowiednika mo\u017cna uzna\u0107 Manuela Deodoro Fonsec\u0119. Podstaw\u0105 prawn\u0105 monarchii w Brazylii by\u0142a Konstytucja z 1824 r., a w Polsce Ustawa Rz\u0105dowa z 3 maja 1791 r. Zar\u00f3wno w Polsce, jak i w Brazylii wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie namiastkami monarchii s\u0105 senaty. Pozosta\u0142o\u015bci\u0105 przedrepublika\u0144skich czas\u00f3w jest tak\u017ce instytucja jednoosobowej g\u0142owy pa\u0144stwa. Upadek Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej pokazuje, \u017ce mamy do czynienia z ustrojowym powrotem, kt\u00f3ry by\u0107 mo\u017ce &#8211; znajdzie sw\u00f3j dalszy ci\u0105g<a href=\"#_ftn41\" name=\"_ftnref41\">[41]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Oficjalne nawi\u0105zanie stosunk\u00f3w dyplomatycznych pomi\u0119dzy Polsk\u0105 a Brazyli\u0105, na szczeblu poselstw, odby\u0142o si\u0119 27 maja 1920 r. kiedy to nast\u0105pi\u0142o\u00a0 uroczyste wr\u0119czenie list\u00f3w uwierzytelniaj\u0105cych przez pierwszego przedstawiciela Rzeczypospolitej Polskiej, pos\u0142a Ksawerego Or\u0142owskiego<a href=\"#_ftn42\" name=\"_ftnref42\">[42]<\/a>, na r\u0119ce prezydenta Stan\u00f3w Zjednoczonych Brazylii, Epit\u00e1cia Pessoa da Silva. Z kolei listy uwierzytelniaj\u0105ce od pierwszego pos\u0142a nadzwyczajnego i ministra pe\u0142nomocnego Stan\u00f3w Zjednoczonych Brazylii, Rinalda de Lima e Silva, przyj\u0105\u0142 Naczelnik Pa\u0144stwa, J\u00f3zef Pi\u0142sudski, w dniu 3 czerwca 1921 roku<a href=\"#_ftn43\" name=\"_ftnref43\">[43]<\/a>. Do dnia rozpocz\u0119cia II wojny \u015bwiatowej przedstawicielstwa dyplomatyczne wspierane by\u0142y wydatnie przez inicjatywy spo\u0142eczne, kt\u00f3re za cel stawia\u0142y sobie popularyzacj\u0119 wiedzy o obu krajach, ich kulturze, o stosunkach polsko-brazylijskich oraz o Polonii brazylijskiej.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W okresie bezpo\u015brednio powojennym g\u0142\u00f3wne zadania polskiej s\u0142u\u017cby konsularnej wi\u0105za\u0142y si\u0119 z opiek\u0105 nad obywatelami polskimi pozostaj\u0105cymi poza krajem, organizowaniem akcji repatriacyjnej, pomoc w organizowaniu \u017cycia polonijnego, a nast\u0119pnie w miar\u0119 regulowania tych zagadnie\u0144 stopniowym rozwijaniem funkcji w dziedzinie mi\u0119dzynarodowego obrotu gospodarczego. Przedstawiaj\u0105c rozw\u00f3j dora\u017anych stosunk\u00f3w dyplomatycznych Polski z pa\u0144stwami Ameryki \u0141aci\u0144skiej w latach 1945-1995 nale\u017cy przyj\u0105\u0107 tez\u0119 E. Kinast i W. R\u00f3mmela, \u017ce w omawianym okresie mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 brak licznych kontakt\u00f3w w stosunkach dwustronnych na wysokim szczeblu<a href=\"#_ftn44\" name=\"_ftnref44\">[44]<\/a>. Wi\u0119ksze zainteresowanie rozwojem owych stosunk\u00f3w nast\u0105pi\u0142o dopiero po roku 2000<a href=\"#_ftn45\" name=\"_ftnref45\">[45]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Paradoksalnie, podobie\u0144stwa wyst\u0119puj\u0105ce\u00a0 pomi\u0119dzy drogami rozwojowymi Brazylii i Polski s\u0105 na tyle ma\u0142e, \u017ce warto o nich wspomnie\u0107. Zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie rozwoju gospodarczego obu pa\u0144stw. Ot\u00f3\u017c zar\u00f3wno Brazylia, jak i Polska pe\u0142ni\u0142y podobn\u0105 rol\u0119, je\u015bli chodzi o wykorzystanie i podzia\u0142 w\u0142asnych bogactw naturalnych. Oba kraje pe\u0142ni\u0142y w przesz\u0142o\u015bci\u00a0 rol\u0119 zaplecza surowcowego dla najwa\u017cniejszych gospodarek \u015bwiata, Brazylia dla Stan\u00f3w Zjednoczonych, Kanady i Wielkiej Brytanii, natomiast Polska dla Niemiec, Francji, Holandii i Rosji<a href=\"#_ftn46\" name=\"_ftnref46\">[46]<\/a>. W pierwszym przypadku wywo\u017cono z port\u00f3w wschodniego wybrze\u017ca Ameryki Po\u0142udniowej g\u0142\u00f3wnie cukier, kaw\u0119, tyto\u0144, kauczuk, z\u0142oto, rop\u0119 naftow\u0105<a href=\"#_ftn47\" name=\"_ftnref47\">[47]<\/a>, a w drugim- zbo\u017ce i drewno, m.in. ros\u0142e sosny, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0142y do budowy maszt\u00f3w na okr\u0119tach, dzi\u0119ki kt\u00f3rym Niderlandy \u00a0sta\u0142y si\u0119 wa\u017cnym uczestnikiem procesu podboju Ameryki Po\u0142udniowej.\u00a0 W obu przypadkach zasadniczym elementem gospodarki by\u0142a plantacja<a href=\"#_ftn48\" name=\"_ftnref48\">[48]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Podobie\u0144stwo obu gospodarek, brazylijskiej oraz polskiej, mo\u017cna tak\u017ce wykaza\u0107 na podstawie wyst\u0119puj\u0105cej na terenie wymienionych pa\u0144stw sile roboczej. W Brazylii, a\u017c do ko\u0144ca XIX wieku\u00a0 powszechne by\u0142o niewolnictwo, w Polsce za\u015b- obowi\u0105zywa\u0142 przez ca\u0142e wieki system pa\u0144szczy\u017aniany, kt\u00f3ry\u00a0 z ekonomicznego punktu widzenia, nie wiele si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0142 od niewolnictwa. Ch\u0142op w Polsce wykorzystywany by\u0142 przez szlacht\u0119 nie mniej ni\u017c pracownik na plantacjach kawy w posiad\u0142o\u015bciach brazylijskich. I cho\u0107 sytuacja polskiego rolnika by\u0142a zdecydowanie lepsza w por\u00f3wnaniu z sytuacj\u0105 niewolnika w Brazylii, to jednak, poprzez ca\u0142y system danin i przymusowych prac, by\u0142 on systematycznie pozbawiany ziemi,\u00a0 co w znacznym stopniu ogranicza\u0142o jego dochody oraz zwracanie si\u0119 w kierunku gospodarki rynkowej<a href=\"#_ftn49\" name=\"_ftnref49\">[49]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ma\u0142e r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy pa\u0144stwem polskim i brazylijskim mo\u017cna tak\u017ce zauwa\u017cy\u0107 w\u00a0 rozwoju miast. Tu i tam najlepiej rozwija\u0142y si\u0119 te z nich, kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0142y z godpodark\u0105 eksportow\u0105, a wi\u0119c w przypadku Brazylii, g\u0142\u00f3wnie nadmorskie porty, a w Polsce- miasta po\u0142o\u017cone bezpo\u015brednio nad Wis\u0142\u0105 oraz nad Ba\u0142tykiem. Jednak ani w jednym, ani w drugim przypadku nie by\u0142y to organizmy, kt\u00f3re obs\u0142ugiwa\u0142y produkcyjnie rynek wewn\u0119trzny<a href=\"#_ftn50\" name=\"_ftnref50\">[50]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Jednym z ostatnich punkt\u00f3w stycznych obu kraj\u00f3w by\u0142o wej\u015bcie w XIX wieku na drog\u0119 u\u0142omnego kapitalizmu, kt\u00f3ry nie zdo\u0142a\u0142 ukszta\u0142towa\u0107 norm i zachowa\u0144 tak charakterystycznych dla gospodarek najbardziej rozwini\u0119tych, jak cho\u0107by w Stanach Zjednoczonych. Zar\u00f3wno w Polsce, jak i w Brazylii by\u0142 to kapitalizm sp\u00f3\u017aniony, u\u0142omnie modernizuj\u0105cy otoczenie i niemog\u0105cy nadrobi\u0107 brak\u00f3w. Przyjmowane rozwi\u0105zania prawne by\u0142y podobne do tego stopnia, \u017ce konstytucja wprowadzona przez Get\u00falio Vargasa w Brazylii bywa\u0142a nazywana polsk\u0105<a href=\"#_ftn51\" name=\"_ftnref51\">[51]<\/a>. Odpowiednikiem tego ostatniego by\u0142a w Polsce posta\u0107 marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego. Obaj odgrywali we w\u0142asnym pa\u0144stwie rol\u0119 koordynatora r\u00f3\u017cnych grup spo\u0142ecznych. Jak wiemy, w Polsce, po zako\u0144czonej wojnie lat 1914-1918, J\u00f3zef Pi\u0142sudski podj\u0105\u0142 si\u0119 scalenia trzech zabor\u00f3w<a href=\"#_ftn52\" name=\"_ftnref52\">[52]<\/a>. W ka\u017cdym z nich obowi\u0105zywa\u0142o inne prawo, wyst\u0119powa\u0142a inna waluta i j\u0119zyk. Rol\u0105 marsza\u0142ka by\u0142o zharmonizowanie tych r\u00f3\u017cnych grup spo\u0142ecznych, rozdrobnionych, skonfliktowanych i bezrobodnych. Podobnie by\u0142o w Brazylii. Prezydent Vargas, pomimo, \u017ce wiele mu si\u0119 zarzuca, to jednak zdo\u0142a\u0142 scali\u0107 brazylijskie regiony w jeden organizm, jednocz\u0105c spo\u0142ecze\u0144stwo wsi z klasami \u015brednimi<a href=\"#_ftn53\" name=\"_ftnref53\">[53]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Obecnie, potencja\u0142 obu pa\u0144stw jest ogromny. Polska i Brazylia s\u0105 demokracjami z du\u017c\u0105 liczb\u0105 ludno\u015bci, wa\u017cne z gospodarczego punktu widzenia. Ale z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w Brazylia bardziej skupia si\u0119 na wsp\u00f3\u0142pracy z Po\u0142udniow\u0105 Ameryk\u0105, a Polska z Uni\u0105 Europejsk\u0105<a href=\"#_ftn54\" name=\"_ftnref54\">[54]<\/a>. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, zar\u00f3wno w Polsce, jak w Brazylii ci\u0105gle aktualnym jest problem stref biedy i bezrobocia<a href=\"#_ftn55\" name=\"_ftnref55\">[55]<\/a>. Ci\u0105gle pozostaje \u017cywym pytanie o przysz\u0142o\u015b\u0107 wsi i zmniejszenie przeludnienia agrarnego w imi\u0119 modernizacji. Emigracja ze wsi do miast spowodowa\u0142a konflikty spo\u0142eczne, powoduj\u0105c powi\u0119kszanie si\u0119 dzielnic biedy w tych ostatnich. Wzrastaj\u0105ca przest\u0119pczo\u015b\u0107, wszechobecna korupcja w najwy\u017cszych sferach rz\u0105dowych, rosn\u0105ce ceny, s\u0142aba s\u0142u\u017cba zdrowia i edukacja, wysokie podatki, nier\u00f3wny dost\u0119p do \u015bwiadcze\u0144 socjalnych, przejmowanie maj\u0105tku publicznego przez niekt\u00f3rych dzia\u0142aczy\u00a0nomenklatury partyjnej i pa\u0144stwowej, to g\u0142\u00f3wne przyczyny protest\u00f3w w Brazylii<a href=\"#_ftn56\" name=\"_ftnref56\">[56]<\/a>. W latach 80. XX wieku wyst\u0119powa\u0142y one tak\u017ce w Polsce. Brazylijskie fawele, a w Polsce ca\u0142e dzielnice miast, ulice, osiedla, wygl\u0105da\u0142y jak pobojowiska, miejsca biedy i zapomnienia przez pa\u0144stwo. Nie trudno jest tutaj u\u017cywa\u0107 por\u00f3wnawczych sformu\u0142owa\u0144 i szuka\u0107 wsp\u00f3lnych odno\u015bnik\u00f3w do historii obu pa\u0144stw, jak nie trudno jest znale\u017a\u0107 wsp\u00f3ln\u0105 przyczyn\u0119 tego stanu rzeczy, owej teoretycznej nowoczesno\u015bci i rozbudowy pa\u0144stwa (w naszym przypadku w okresie komunizmu), kt\u00f3re wiele os\u00f3b \u00a0zepchn\u0119\u0142y na margines \u017cycia. W Polsce wyst\u0105pi\u0142 dodatkowo czynnik zniszcze\u0144 z okresu II wojny \u015bwiatowej i brak reperacji ze strony okupant\u00f3w, o czym nie by\u0142o mowy w odniesieniu do Brazylii.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Podobny artyku\u0142 zosta\u0142 opublikowany przez autora w 2019 r. [w]: \u201e\u0141\u00f3dzkie Studia Teologiczne\u201d, 2019, nr 28, s. 213-226.<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\">POLACY W BRAZYLII \u2013 FOTOGRAFIE AUTORSTWA DR MIROS\u0141AWA OLSZYCKIEGO<\/h2>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-3975 gallery-columns-2 gallery-size-herald-lay-a'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-02.jpg' title=\"Kolonia Murici 02\" data-rl_title=\"Kolonia Murici 02\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"990\" height=\"556\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-02-990x556.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-02-990x556.jpg 990w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-02-1320x742.jpg 1320w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-02-470x264.jpg 470w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-02-640x360.jpg 640w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-02-215x120.jpg 215w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-02-300x168.jpg 300w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-02-414x232.jpg 414w\" sizes=\"auto, (max-width: 990px) 100vw, 990px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-03.jpg' title=\"Kolonia Murici 03\" data-rl_title=\"Kolonia Murici 03\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"990\" height=\"556\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-03-990x556.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-03-990x556.jpg 990w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-03-1320x742.jpg 1320w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-03-470x264.jpg 470w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-03-640x360.jpg 640w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-03-215x120.jpg 215w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-03-300x168.jpg 300w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-03-414x232.jpg 414w\" sizes=\"auto, (max-width: 990px) 100vw, 990px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici.jpg' title=\"Kolonia Murici\" data-rl_title=\"Kolonia Murici\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"990\" height=\"556\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-990x556.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-990x556.jpg 990w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-1320x742.jpg 1320w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-470x264.jpg 470w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-640x360.jpg 640w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-215x120.jpg 215w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-300x168.jpg 300w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kolonia-Murici-414x232.jpg 414w\" sizes=\"auto, (max-width: 990px) 100vw, 990px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-02.jpg' title=\"Kurytyba 02\" data-rl_title=\"Kurytyba 02\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"990\" height=\"556\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-02-990x556.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-02-990x556.jpg 990w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-02-1320x742.jpg 1320w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-02-470x264.jpg 470w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-02-640x360.jpg 640w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-02-215x120.jpg 215w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-02-300x168.jpg 300w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-02-414x232.jpg 414w\" sizes=\"auto, (max-width: 990px) 100vw, 990px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-03.jpg' title=\"Kurytyba 03\" data-rl_title=\"Kurytyba 03\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"990\" height=\"556\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-03-990x556.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-03-990x556.jpg 990w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-03-1320x742.jpg 1320w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-03-470x264.jpg 470w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-03-640x360.jpg 640w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-03-215x120.jpg 215w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-03-300x168.jpg 300w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-03-414x232.jpg 414w\" sizes=\"auto, (max-width: 990px) 100vw, 990px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-04.jpg' title=\"Kurytyba 04\" data-rl_title=\"Kurytyba 04\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"990\" height=\"556\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-04-990x556.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-04-990x556.jpg 990w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-04-1320x742.jpg 1320w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-04-470x264.jpg 470w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-04-640x360.jpg 640w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-04-215x120.jpg 215w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-04-300x168.jpg 300w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-04-414x232.jpg 414w\" sizes=\"auto, (max-width: 990px) 100vw, 990px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba.jpg' title=\"Kurytyba\" data-rl_title=\"Kurytyba\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"990\" height=\"556\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-990x556.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-990x556.jpg 990w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-1320x742.jpg 1320w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-470x264.jpg 470w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-640x360.jpg 640w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-215x120.jpg 215w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-300x168.jpg 300w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Kurytyba-414x232.jpg 414w\" sizes=\"auto, (max-width: 990px) 100vw, 990px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a class=\"herald-popup rl-gallery-link\"  href='https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Sao-Paulo.jpg' title=\"Sao Paulo\" data-rl_title=\"Sao Paulo\" data-rl_caption=\"\" data-rel=\"lightbox-gallery-1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"990\" height=\"556\" src=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Sao-Paulo-990x556.jpg\" class=\"attachment-herald-lay-a size-herald-lay-a\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Sao-Paulo-990x556.jpg 990w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Sao-Paulo-1320x742.jpg 1320w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Sao-Paulo-470x264.jpg 470w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Sao-Paulo-640x360.jpg 640w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Sao-Paulo-215x120.jpg 215w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Sao-Paulo-300x168.jpg 300w, https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Sao-Paulo-414x232.jpg 414w\" sizes=\"auto, (max-width: 990px) 100vw, 990px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p style=\"text-align: justify;\">PRZYPISY:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> J. Perlin, <em>Stosunki polityczne Polski z pa\u0144stwami Ameryki \u0141aci\u0144skiej<\/em>, [w:] <em>Polonia, Ameryka \u0141aci\u0144ska<\/em>, red. T.\u00a0 Paleczny, Warszawa 1996, s. 111.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> Wed\u0142ug J. Perlina, jednym z dowod\u00f3w owej przychylno\u015bci by\u0142 okrzyk brazylijskiego cesarza Dom Pedro II &#8211; \u201eVive la Pologne\u201d w obecno\u015bci ambasadora Rosji w Pary\u017cu oraz pot\u0119pienie podczas \u00a0konferencji haskiej w roku 1907 przez Rui Barbos\u0119 rozbior\u00f3w Polski, kt\u00f3ry domaga\u0142 si\u0119 jej niepodleg\u0142o\u015bci (J. Perlin, <em>Stosunki polityczne Polski z pa\u0144stwami Ameryki \u0141aci\u0144skiej\u2026, <\/em>s. 112).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> J. Perlin, <em>Stosunki polityczne Polski z pa\u0144stwami Ameryki \u0141aci\u0144skiej\u2026, <\/em>s. 112.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> T. Paleczny, <em>Rasa, etniczno\u015b\u0107 i religia w brazylijskim procesie narodotw\u00f3rczym<\/em>, Krak\u00f3w 2004, s. 190.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> J. Perlin, <em>Stosunki polityczne Polski z pa\u0144stwami Ameryki \u0141aci\u0144skiej\u2026, <\/em>s. 114.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> AAN, MSZ, sygn. 9802, Wytyczne akcji gospodarczej i osadniczej w Paranie, List Dyrektora Departamentu Konsularnego MSZ w Warszawie, Witolda Lengroda, do Konsula Generalnego RP w Kurytybie z 22.09.1933 r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a>\u00a0 E. Ko\u0142odziej, <em>Wychod\u017astwo zarobkowe z Polski 1918-1939<\/em>,\u00a0 Warszawa 1982, 43.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> \u00a0Tam\u017ce.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> J. Mazurek, <em>Kraj a emigracja: ruch ludowy wobec wychod\u017astwa ch\u0142opskiego do kraj\u00f3w Ameryki \u0141aci\u0144skiej (do 1939)<\/em>, Warszawa 2006, s. 148.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> AAN, MSZ, sygn. 9805, Ok\u00f3lnik Departamentu Konsularnego MSZ\u00a0 Nr 183, W sprawie dzia\u0142alno\u015bci Towarzystwa Kolonizacyjnego w Warszawie z 16.12.1926 r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a> AAN, MSZ, sygn. 9805, List M. Lago Gliczy\u0144skiego do Ministerstwa Pracy i Opieki Spo\u0142ecznej z 08.11. 1926 r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\">[16]<\/a> AAN, MSZ, sygn. 9805, Pismo Ministerstwa Skarbu do Ministerstwa Pracy Opieki Spo\u0142ecznej z 07.12.1926 r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref17\" name=\"_ftn17\">[17]<\/a> AAN, MSZ, sygn. 9807, Notatka Konsulatu Generalnego RP w Kurytybie w sprawie procesu Towarzystwa Kolonizacyjnego w Brazylii do MSZ z 04.08.1933 r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref18\" name=\"_ftn18\">[18]<\/a> <em>Wiadomo\u015bci o Brazylii dla u\u017cytku wychod\u017ac\u00f3w<\/em>, \u201eBiblioteczka Syndykatu Emigracyjnego\u201d Warszawa 1937,\u00a0 Zeszyt 1, s. 23-27.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref19\" name=\"_ftn19\">[19]<\/a>\u00a0 AAN, MSZ, sygn. 9802, List E. Zg\u00f3rskiej Preisowej do Pana Romana Staniewicza,\u00a0 Konsula Gen. R.P. w Kurytybie z 21.02.1933 r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref20\" name=\"_ftn20\">[20]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref21\" name=\"_ftn21\">[21]<\/a> <em>Wiadomo\u015bci o Brazylii dla u\u017cytku wychod\u017ac\u00f3w\u2026, <\/em>s. 30.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref22\" name=\"_ftn22\">[22]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref23\" name=\"_ftn23\">[23]<\/a> G. Orlicz-Dreszer, <em>Statut Ligi Morskiej i Kolonialnej<\/em>, Warszawa 1932, s. 5. Zob.: <a href=\"https:\/\/histmag.org\/%20Liga-Morska-i-Kolonialna-wobec-kwestii-zydowskiej-w-latach-1938-1939-5309\">https:\/\/histmag.org\/ Liga-Morska-i-Kolonialna-wobec-kwestii-zydowskiej-w-latach-1938-1939-5309<\/a> (dost\u0119p: 28.12.2018)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref24\" name=\"_ftn24\">[24]<\/a> T. Bia\u0142as, <em>Liga Morska i Kolonialna (1930\u20131939)<\/em>, Gda\u0144sk 1983; Anna Nadolska-Styczy\u0144ska, Ludy <em>zamorskich l\u0105d\u00f3w: kultury pozaeuropejskie a dzia\u0142alno\u015b\u0107 popularyzatorska Ligi Morskiej i Kolonialnej<\/em>, Wroc\u0142aw 2005. Czytaj wi\u0119cej: <a href=\"https:\/\/histmag.org\/Liga-Morska-i-Kolonialna-wobec-kwestii-zydowskiej-w-latach-1938-1939-5309\">https:\/\/histmag.org\/Liga-Morska-i-Kolonialna-wobec-kwestii-zydowskiej-w-latach-1938-1939-5309<\/a> (dost\u0119p: 28.12.2018); Liga Morska i Kolonialna, artyku\u0142 <a href=\"https:\/\/dzieje.pl\/aktualnosci\/liga-morska-i-kolonialna\">https:\/\/dzieje.pl\/aktualnosci\/liga-morska-i-kolonialna<\/a> (dost\u0119p: 28.12.2018).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref25\" name=\"_ftn25\">[25]<\/a> E. Ko\u0142odziej, <em>Wychod\u017astwo zarobkowe\u2026, <\/em>s. 45.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref26\" name=\"_ftn26\">[26]<\/a> W. Babi\u0144ski, <em>Ministerstwo Spraw Zagranicznych a emigracja<\/em>, \u201eKwartalnik Instytutu Naukowego do Bada\u0144 Emigracji i Kolonizacji\u201d 1927, t. II, s. 53.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref27\" name=\"_ftn27\">[27]<\/a> AAN, MSZ, sygn. 9898, J. Sawicki naczelnik wydzia\u0142u w MSW, do MSZ z 29.10. 1937 r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref28\" name=\"_ftn28\">[28]<\/a> Najwa\u017cniejsze jednak umowy, z punktu widzenia polskiego MSZ dotyczy\u0142y polskiej polityki\u00a0 emigracyjnej. W dniu 19.02.1927 r. podpisano w S\u00e3o Paulo Uk\u0142ad pomi\u0119dzy Polskim Urz\u0119dem Emigracyjnym a Stanem S\u00e3o Paulo. Uk\u0142ad ten zawiera\u0142 szczeg\u00f3\u0142owe\u00a0 regulacje dotycz\u0105ce polskiej emigracji, jej statusu prawnego, zasad nabywania ziemi itp. (J. \u00a0Perlin, <em>Stosunki polityczne Polski z pa\u0144stwami Ameryki \u0141aci\u0144skiej\u2026, <\/em>s. 115).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref29\" name=\"_ftn29\">[29]<\/a> AAN, MSZ, sygn. 9802, Notatka w sprawie akcji osadniczej na terenach rz\u0105dowych Maques Abrantes w Stanie Parana w Brazylji z 14.07.1933 r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref30\" name=\"_ftn30\">[30]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref31\" name=\"_ftn31\">[31]<\/a> J. Perlin, <em>Stosunki polityczne Polski z pa\u0144stwami Ameryki \u0141aci\u0144skiej\u2026, <\/em>s. 115.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref32\" name=\"_ftn32\">[32]<\/a> J. Mazurek, <em>Brazylia i Polska \u2013 90 lat stosunk\u00f3w dyplomatycznych<\/em>, <a href=\"http:\/\/www.brasilia.msz.gov.pl\/\">http:\/\/www.brasilia.msz.gov.pl\/<\/a> resource\/20ad2be9-962b-44ae-b906-6661b5ff7830:JCR (dost\u0119p: 12.09.2017).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref33\" name=\"_ftn33\">[33]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref34\" name=\"_ftn34\">[34]<\/a> \u00a0J. Perlin, <em>Stosunki polityczne Polski z pa\u0144stwami Ameryki \u0141aci\u0144skiej\u2026, <\/em>s. 115.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref35\" name=\"_ftn35\">[35]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref36\" name=\"_ftn36\">[36]<\/a>\u00a0 J. Mazurek, <em>Brazylia i Polska \u2013 90 lat stosunk\u00f3w dyplomatycznych\u2026<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref37\" name=\"_ftn37\">[37]<\/a> W. Miodunka, <em>\u201eOnegro do Parana e o Polaco\u201d czyli o przemianach to\u017csamo\u015bci polskiej w Brazylii<\/em>, [w:] <em>Polonia, Ameryka \u0141aci\u0144ska<\/em>, red. Tadeusz Paleczny, Warszawa1996, s. 173.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref38\" name=\"_ftn38\">[38]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref39\" name=\"_ftn39\">[39]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref40\" name=\"_ftn40\">[40]<\/a> \u201eW ten spos\u00f3b [&#8230;] Brazylia znalaz\u0142a si\u0119 w rz\u0119dzie kr\u00f3lestw jako wolne kondominium zwi\u0105zane z Portugali\u0105\u201d. <em>Zob.<\/em> A.\u00a0 Gajewski, <em>Z dziej\u00f3w Brazylii<\/em>, Warszawa 1969,\u00a0 s. 152. S\u0142ownik J\u0119zyka Polskiego okre\u015bla <strong>kondominium<\/strong>\u00a0jako obszar podlegaj\u0105cy wsp\u00f3lnej w\u0142adzy dw\u00f3ch lub wi\u0119cej pa\u0144stw; kondominium to tak\u017ce takie wsp\u00f3lne rz\u0105dy, z czego wynika\u0142oby, \u017ce w danym wypadku mamy do czynienia ze wsp\u00f3\u0142w\u0142adaniem nad Brazyli\u0105 Portugalii i samej Brazylii, \u00f3w schemat mia\u0142 by\u0107 powielony w samej Portugalii, staj\u0105cej si\u0119 per analogiam portugalsko-brazylijskiego kondominium z akcentem na przewag\u0119 dotychczasowej kolonii, albowiem na jej terytorium przebywa\u0142 wsp\u00f3lny monarcha.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref41\" name=\"_ftn41\">[41]<\/a> A. \u0141awniczak, <em>Polska i brazylijska monarchiczno\u015b\u0107<\/em>, [w:] EWOLUCJA PA\u0143STWOWO\u015aCI W BRAZYLII, POLSCE I EURAZJI, red. M. A. Maliski, K. Complak, Wroc\u0142aw 2015.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref42\" name=\"_ftn42\">[42]<\/a> Ksawery Franciszek hrabia Or\u0142owski (1862-1926), pierwszy polski dyplomata w Ameryce \u0141aci\u0144skiej, kt\u00f3ry w wieku dwudziestu pi\u0119ciu lat podj\u0142\u0105 prac\u0119 w rosyjskiej s\u0142u\u017cbie dyplomatycznej. W latach 1897-1903 pracowa\u0142 w rosyjskim poselstwie w Monachium. Po odej\u015bciu ze s\u0142u\u017cby dyplomatycznej po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 niesieniu pomocy Polakom walcz\u0105cym na froncie wojny rosyjsko-japo\u0144skiej. W latach 1908-1910 reprezentowa\u0142 w rosyjskiej Radzie Pa\u0144stwa rodzinne Podole. Po wybuchu I wojny \u015bwiatowej znalaz\u0142 si\u0119 w Pary\u017cu, gdzie podj\u0105\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 w polskiej dyplomacji. Pierwsz\u0105 obj\u0119t\u0105 przez niego plac\u00f3wk\u0105 by\u0142o poselstwo w Brazylii. Pe\u0142ni\u0142 swe obowi\u0105zki do wrze\u015bnia 1921 r. Po odwo\u0142aniu z Brazylii obj\u0105\u0142 plac\u00f3wk\u0119 w Hiszpanii (do roku 1924). Zob. <a href=\"https:\/\/www.ipsb.nina.gov.pl\/a\/biografia\/ksawery-franciszek-orlowski\">https:\/\/www.ipsb.nina.gov.pl\/a\/biografia\/ksawery-franciszek-orlowski<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref43\" name=\"_ftn43\">[43]<\/a> J. Mazurek, <em>Brazylia i Polska-90 lat stosunk\u00f3w dyplomatycznych<\/em>, <a href=\"http:\/\/brasilia.msz.gov.pl\/resource\/%2020ad%202be9-962b-44ae-b906-6661b5ff7830:JCR\">http:\/\/brasilia.msz.gov.pl\/resource\/ 20ad 2be9-962b-44ae-b906-6661b5ff7830:JCR<\/a> (dost\u0119p: 20.03.2017).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref44\" name=\"_ftn44\">[44]<\/a> H. Duma\u0142a, Polska-Ameryka \u0141aci\u0144ska. Powojenne stosunki dyplomatyczno-konsularne, \u201eANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SK\u0141ODOWSKA LUBLIN POLONIA\u201d 1997, vol. IV.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref45\" name=\"_ftn45\">[45]<\/a> J. Mazurek, <em>Brazylia i Polska\u2026 <\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref46\" name=\"_ftn46\">[46]<\/a> R. Romaniec, <em>Niemiecka gospodarka docenia zaplecze technologiczne w Polsce<\/em>, <a href=\"http:\/\/www.dw.com\/pl\/%20niemiecka-gospodarka%20-docenia-zaplecze-technologiczne-w-polsce\/a-18106561\">http:\/\/www.dw.com\/pl\/ niemiecka-gospodarka -docenia-zaplecze-technologiczne-w-polsce\/a-18106561<\/a> (dost\u0119p: 20.03.2017).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref47\" name=\"_ftn47\">[47]<\/a> J. Irzabek, <em>Czy Brazylia wy\u017cywi \u015bwiat?<\/em>, <a href=\"http:\/\/www.polityka.pl\/tygodnikpolityka\/swiat\/265445,1,czy-brazylia-wyzywi-swiat.read\">http:\/\/www.polityka.pl\/tygodnikpolityka\/swiat\/265445,1,czy-brazylia-wyzywi-swiat.read<\/a> (dost\u0119p: 20.03.2017).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref48\" name=\"_ftn48\">[48]<\/a> M. Kula, <em>Polono-Brazylijczycy i par\u0119 kwestii im bliskich<\/em>, Warszawa 2012, s. 17.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref49\" name=\"_ftn49\">[49]<\/a> Tam\u017ce<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref50\" name=\"_ftn50\">[50]<\/a> T. Skowronek, <em>Zapiski o Ameryce \u0141aci\u0144skiej<\/em>, Warszawa 2014, s. 155-156.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref51\" name=\"_ftn51\">[51]<\/a> M. Kula, <em>Brazylijski \u201e\u017betulizm\u201d jako ustr\u00f3j autorytarny<\/em>, \u201eDzieje Najnowsze\u201d 1978, R.10, nr 1.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref52\" name=\"_ftn52\">[52]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref53\" name=\"_ftn53\">[53]<\/a> L. Lauerhass, <em>Who Was Get\u00falio? Theme and Variations in Brazilian Political Lore<\/em>, \u201cJournal of Latin American Lore\u201d 1979, nr 5, s. 273-290.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref54\" name=\"_ftn54\"><strong>[54]<\/strong><\/a> <strong>J. G. Kadri<\/strong><em>, Co Polska mo\u017ce zrobi\u0107 z Brazyli\u0105?, <\/em>wywiad z <strong>ambasadorem Brazylii w Polsce (online), rozm. przepr. Tomasz Jaroszka, <\/strong><strong><a href=\"http:\/\/www.bankier.pl\/wiadomosc\/Co-Polska-moze-zrobic-z-Brazylia-2767367.html\">http:\/\/www.bankier.pl\/wiadomosc\/Co-Polska-moze-zrobic-z-Brazylia-2767367.html<\/a> <\/strong><strong>(dost\u0119p: 20.03.2017)<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref55\" name=\"_ftn55\">[55]<\/a> T. Skowronek, <em>Zapiski o Ameryce \u0141aci\u0144skiej\u2026, <\/em>s.149.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref56\" name=\"_ftn56\">[56]<\/a> M. Pochmann, <em>O mito da tributa\u00e7\u00e3o elevada no Brasil<\/em>, <a href=\"http:\/\/www1.folha.uol.com.br\/fsp\/opiniao\/%20fz1409200808.htm\">http:\/\/www1.folha.uol.com.br\/fsp\/opiniao\/ fz1409200808.htm<\/a> (dost\u0119p: 20.03.2017).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dr Miros\u0142aw Olszycki, Historyczne uwarunkowania obecno\u015bci Polak\u00f3w w Brazylii Brazylia jest pa\u0144stwem, z kt\u00f3rym oficjalne stosunki polityczne zapocz\u0105tkowano stosunkowo niedawno. Pod koniec XVIII w., kiedy Polska traci\u0142a suwerenno\u015b\u0107, obszar ten znajdowa\u0142 si\u0119 ca\u0142kowicie pod panowaniem Portugalii i innych europejskich mocarstw, za\u015b lata 20. XIX w., kiedy to idea niepodleg\u0142o\u015bciowa ju\u017c z ca\u0142ym impetem przetacza\u0142a [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":4350,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[93],"tags":[],"class_list":["post-3975","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3975","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3975"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3975\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4358,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3975\/revisions\/4358"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4350"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3975"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3975"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3975"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}