{"id":2263,"date":"2022-12-19T18:20:40","date_gmt":"2022-12-19T17:20:40","guid":{"rendered":"http:\/\/yanh.pl\/dev\/srbnp\/?p=2263"},"modified":"2023-02-17T12:07:17","modified_gmt":"2023-02-17T11:07:17","slug":"wychowanie-do-cnoty-patriotyzmu-jacek-woroniecki-i-jozef-maria-bochenski-izabella-andrzejuk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wychowanie-do-cnoty-patriotyzmu-jacek-woroniecki-i-jozef-maria-bochenski-izabella-andrzejuk\/","title":{"rendered":"Wychowanie do cnoty patriotyzmu"},"content":{"rendered":"
\"image_pdf\"POBIERZ PDF<\/span><\/a>\"image_print\"<\/a><\/div>

Izabella Andrzejuk<\/h2>\n

Wychowanie do cnoty patriotyzmu. Jacek Woroniecki i J\u00f3zef Maria Boche\u0144ski.<\/h3>\n

Patriotyzm, w klasycznym (tomistycznym) uj\u0119ciu jest zaliczany do grupy cn\u00f3t powi\u0105zanych ze sprawiedliwo\u015bci\u0105. Dlatego te\u017c ten temat podejmowali w swoich tekstach XX-wieczni tomi\u015bci polscy, Jacek Woroniecki i J\u00f3zef Maria Boche\u0144ski.\u00a0 U obu autor\u00f3w mo\u017cemy odnale\u017a\u0107 nie tylko poszerzon\u0105 charakterystyk\u0119, czym w swej istocie jest patriotyzm, lecz r\u00f3wnie\u017c pewne wskazania, jak zadba\u0107 o nabywanie tej cnoty. Innymi s\u0142owy \u2013 jak wychowywa\u0107 m\u0142odych ludzi do postaw patriotycznych.<\/p>\n

Wychowanie do patriotyzmu w uj\u0119ciu Jacka Woronieckiego<\/strong><\/p>\n

Zdaniem Woronieckiego na cnot\u0119 patriotyzmu sk\u0142adaj\u0105 si\u0119: mi\u0142o\u015b\u0107 do rodzic\u00f3w i ojczyzny, sprawiedliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142dzielcza (reguluj\u0105ca relacje jednostki wzgl\u0119dem ojczyzny) oraz cze\u015b\u0107 wzgl\u0119dem wsp\u00f3lnoty, w kt\u00f3rej wzrastali\u015bmy[1]<\/a>.\u00a0 Wydaje si\u0119 tak\u017ce, i\u017c dla omawianego autora \u017ar\u00f3d\u0142em, z kt\u00f3rego wyrasta patriotyzm jest rodzina i w\u0142a\u015bciwy stosunek do rodzic\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie ta wsp\u00f3lnota staje si\u0119 dla cz\u0142owieka pierwsz\u0105 szko\u0142\u0105 patriotyzmu, gdzie kszta\u0142tuje si\u0119 w\u0142a\u015bciwe odniesienie dziecka wzgl\u0119dem rodzic\u00f3w. Cnota ta sprowadza si\u0119 do szacunku wzgl\u0119dem rodzic\u00f3w. Temat traktowania patriotyzmu jako zespo\u0142u cn\u00f3t wydaje si\u0119 tu o tyle ciekawy, \u017ce sama mi\u0142o\u015b\u0107 nie wystarczy do tego, aby w cz\u0142owieku utrwala\u0142a si\u0119 postawa patriotyczna. Do tego \u2013 wed\u0142ug Woronieckiego \u2013 potrzebna jest sprawiedliwo\u015b\u0107, dzi\u0119ki kt\u00f3rej ka\u017cda jednostka gotowa jest troszczy\u0107 si\u0119 o dobro ca\u0142ej wsp\u00f3lnoty. Tej wsp\u00f3lnocie \u2013 jak zauwa\u017ca autor \u2013 pojedynczy cz\u0142owiek zawdzi\u0119cza sw\u00f3j pe\u0142ny rozw\u00f3j fizyczny, duchowy i moralny[2]<\/a>. Sprawiedliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142dzielcza, jako oddawanie ojczy\u017anie tego, co si\u0119 jej nale\u017cy, wyra\u017ca si\u0119 w nast\u0119puj\u0105cych dzia\u0142aniach: poszanowaniu praw w\u0142asnego kraju, pracy na rzecz utrzymania ojczyzny oraz w gotowo\u015bci do \u015bwiadcze\u0144 na jej korzy\u015b\u0107 i wreszcie w gotowo\u015bci do jej obrony (nawet kosztem w\u0142asnego \u017cycia). W ten spos\u00f3b patriotyzm obejmuje swoim zasi\u0119giem zwyk\u0142e codzienne zachowania obywateli, jak np.: p\u0142acenie podatk\u00f3w, jak i sytuacje nadzwyczajne (cz\u0119sto wymagaj\u0105ce wr\u0119cz heroizmu), np..: wojna obronna.<\/p>\n

Trzeci\u0105 sk\u0142adow\u0105 cnot\u0105 patriotyzmu stanowi cze\u015b\u0107, kt\u00f3ra zdaniem Woronieckiego, jest w swej istocie ho\u0142dem sk\u0142adanym spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3rej tak wiele zawdzi\u0119czamy. Cze\u015b\u0107 sk\u0142adana wsp\u00f3lnocie da si\u0119 por\u00f3wna\u0107 z czci\u0105, kt\u00f3r\u0105 jeste\u015bmy winni swoim rodzicom i obejmuje przedstawicieli naszej ojczyzny, sprawuj\u0105cych w\u0142adz\u0119. Woroniecki zauwa\u017ca, \u017ce nawet, gdy osoby sprawuj\u0105ce w\u0142adz\u0119 same z siebie nie s\u0105 godne czci i zachowuj\u0105 si\u0119 nikczemnie, to i tak jeste\u015bmy zobowi\u0105zani do czci wzgl\u0119dem nich, z uwagi na to, i\u017c reprezentuj\u0105 pewn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 \u2013 w\u0142a\u015bnie ojczyzn\u0119. Wydaje si\u0119, i\u017c pro\u015bciej takie uzasadnienie przyj\u0105\u0107, je\u015bli u\u015bwiadomimy sobie \u2013 co przedstawiciele w\u0142adzy uosabiaj\u0105 w ramach owej ca\u0142o\u015bci. Woronieckiemu chodzi tu przede wszystkim o narodowe obyczaje, histori\u0119 narodu (to wi\u0105\u017ce si\u0119 z zabytkami ojczyzny i wszelkimi dokonaniami z przesz\u0142o\u015bci), i wreszcie o symbole narodowe i pa\u0144stwowe (god\u0142o, flaga)[3]<\/a>. Wymieniaj\u0105c wszystkie te elementy, zaznacza on zarazem, i\u017c buduj\u0105 one jedno\u015b\u0107 narodu, co wydaje si\u0119 by\u0107 niebagatelne w przypadku wychowania patriotycznego. Zdaniem Woronieckiego wychowanie patriotyzmu sprowadza si\u0119 do nabywania ju\u017c od m\u0142odo\u015bci przez cz\u0142owieka stosownych cn\u00f3t (wspomnianej sprawiedliwo\u015bci, mi\u0142o\u015bci oraz czci). Okre\u015bla on to nast\u0119puj\u0105cym zdaniem: \u201ePatriotyzm powinien wytworzy\u0107 w duszach m\u0142odzie\u017cy sta\u0142y nastr\u00f3j pietyzmu do wszystkiego, co ojczyzny dotyczy \u2013 jej tera\u017aniejszo\u015bci, przesz\u0142o\u015bci i przysz\u0142o\u015bci\u201d[4]<\/a>. \u00d3w pietyzm owocuje ostatecznie czym\u015b, co mo\u017cna by nazwa\u0107 pozytywnym nastawieniem do ojczyzny, a co zarazem sprawia, \u017ce nawet jej konieczna krytyka jest zaprawiona mi\u0142o\u015bci\u0105. Woroniecki bowiem uwa\u017ca, \u017ce czym\u015b nagannym jest postawa krytykanctwa wobec ojczystego kraju (zw\u0142aszcza, je\u015bli t\u0119 krytyk\u0119 g\u0142osimy wobec innych narod\u00f3w). Takie zachowanie wed\u0142ug jego mniemania ma znamiona szkalowania w\u0142asnego kraju i nale\u017cy si\u0119 go wystrzega\u0107[5]<\/a>.<\/p>\n

Warto doda\u0107, \u017ce Woronieckiego b\u0142\u0119dem jest mylenie patriotyzmu z nacjonalizmem.\u00a0 Nacjonalizm nie jest bowiem wypaczeniem patriotyzmu, lecz doktryn\u0105 o \u017cyciu narodowym i jego \u017ar\u00f3d\u0142ach[6]<\/a>.<\/p>\n

Wychowanie do patriotyzmu w uj\u0119ciu J\u00f3zefa Marii Boche\u0144skiego<\/strong><\/p>\n

G\u0142\u00f3wnym dzie\u0142kiem, w kt\u00f3rym Boche\u0144ski po\u015bwi\u0119ci\u0142 uwag\u0119 patriotyzmowi jest De virtute militari. Zarys etyki wojskowej<\/em>[7]<\/a>.<\/em> Boche\u0144ski, aby okre\u015bli\u0107 czym jest patriotyzm, uznaje, \u017ce trzeba najpierw doprecyzowa\u0107 rozumienie terminu \u201eojczyzna\u201d[8]<\/a>. Przyjmuje on za Woronieckim rozumienie ojczyzny jako pewnego zbioru relacji, kt\u00f3re stanowi\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142o szeroko rozumianego bytu cz\u0142owieka. Zatem na ojczyzn\u0119 b\u0119d\u0105 si\u0119 sk\u0142ada\u0142y: kraj, historia, kultura (i duchowa, i materialna), wsp\u00f3lnota ludzi powi\u0105zanych obyczajami. Przy czym, wed\u0142ug Boche\u0144skiego, najistotniejszymi czynnikami s\u0105 te kulturowe[9]<\/a>. Zauwa\u017ca on te\u017c, \u017ce takie rozumienie ojczyzny powoduje, \u017ce ujmujemy j\u0105 jakby w dw\u00f3ch wymiarach: jeden zwi\u0105zany jest z mi\u0142o\u015bci\u0105, drugi ze sprawiedliwo\u015bci\u0105. Podobnie w zwi\u0105zku z tym mo\u017cna ujmowa\u0107 patriotyzm: albo jako przejaw mi\u0142o\u015bci[10]<\/a>, albo jako przejaw sprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n

W pierwszym przypadku rozumienie patriotyzmu zwi\u0105zane jest z rz\u0105dami Bo\u017cymi na ziemi i z Bo\u017c\u0105 Opatrzno\u015bci\u0105. Boche\u0144ski zaznacza, \u017ce ka\u017cdy cz\u0142owiek ma obowi\u0105zek g\u0142oszenia chwa\u0142y Bo\u017cej i realizowania przykazania mi\u0142o\u015bci Boga. Z tego w\u0142a\u015bnie wynika postawa s\u0142u\u017cenia kulturze narodowej. Warto zaznaczy\u0107 wyra\u017anie, i\u017c dla Boche\u0144skiego taka s\u0142u\u017cba ojczy\u017anie, troszczenie si\u0119 o jej rozw\u00f3j na wszystkich polach, jest po prostu rozpowszechnianiem chwa\u0142y Bo\u017cej. Ka\u017cdy, kto troszczy si\u0119 o w\u0142asny kraj, zarazem chwali Boga i kocha Go. Boche\u0144ski okre\u015bla tak\u0105 postaw\u0119 jako bycie \u201eodpowiedzialnymi za pewien odblask Boskiej \u015bwi\u0119to\u015bci, przejawiaj\u0105cy si\u0119 we wszystkim, co ojczyzn\u0105 nazywamy\u2026\u201d[11]<\/a>. To odniesienie dotyczy oczywi\u015bcie przede wszystkim ojczyzny, ale nie tylko. Autor zauwa\u017ca bowiem, \u017ce nakaz mi\u0142o\u015bci Boga jest zwi\u0105zany z nakazem mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego.\u00a0 Kochaj\u0105c Boga we wszystkim, co dobre i pi\u0119kne, podobnie mamy odnosi\u0107 si\u0119 do bli\u017anich[12]<\/a>. W pierwszej kolejno\u015bci winni jeste\u015bmy mi\u0142o\u015b\u0107 tym osobom, z kt\u00f3rymi Bo\u017ca Opatrzno\u015b\u0107 zwi\u0105za\u0142a nas najmocniej (rodzina, krewni, rodacy), lecz nasz\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 mamy te\u017c obejmowa\u0107 (cho\u0107 w dalszej kolejno\u015bci) r\u00f3wnie\u017c cudzoziemc\u00f3w. Takie podej\u015bcie do przykazania mi\u0142o\u015bci chroni nas zarazem przed szowinizmem.<\/p>\n

W drugim przypadku, gdy patriotyzm jest przejawem sprawiedliwo\u015bci, to jest przez Boche\u0144skiego okre\u015blany jako cnota, kt\u00f3ra uzdalnia nas do odwdzi\u0119czania si\u0119 za otrzymane dary w postaci naszej formacji intelektualnej, duchowej, fizycznej. Ojczyzna jest w\u0142a\u015bnie dla nas \u017ar\u00f3d\u0142em naszego bytu, zawdzi\u0119czamy jej dos\u0142ownie wszystko i z tego powodu jeste\u015bmy zobowi\u0105zani przynajmniej do pr\u00f3b zrewan\u017cowania si\u0119 za to. Ciekawy wydaje si\u0119 by\u0107 fakt, \u017ce w\u0142a\u015bciwie dopiero tu, przy okazji wyja\u015bniania patriotyzmu jako pewnego typu sprawiedliwo\u015bci, Boche\u0144ski formu\u0142uje swoist\u0105 definicj\u0119 tej cnoty. Okre\u015bla on bowiem patriotyzm jako cnot\u0119 woli, kt\u00f3ra pozwala \u0142atwo i energicznie pe\u0142ni\u0107 obowi\u0105zki wobec ojczyzny[13]<\/a>. Przy okazji rozumienia patriotyzmu jako sprawiedliwo\u015bci omawiany autor k\u0142adzie jeszcze nacisk na wzajemne relacje mi\u0119dzy sprawiedliwo\u015bci\u0105 w og\u00f3le, a samym patriotyzmem. Zdaniem Boche\u0144skiego \u2013 aby mo\u017cna by\u0142o m\u00f3wi\u0107 o patriotyzmie we w\u0142a\u015bciwym tego s\u0142owa znaczeniu \u2013 nie mo\u017ce on popada\u0107 w konflikt ze sprawiedliwo\u015bci\u0105 jako tak\u0105. Zaznacza on te\u017c zarazem, i\u017c w imi\u0119 sprawiedliwo\u015bci jeste\u015bmy w wi\u0119kszym stopniu zobowi\u0105zani wzgl\u0119dem w\u0142asnej ojczyzny, ani\u017celi wobec innych[14]<\/a>.<\/p>\n

Podobnie jak u Woronieckiego, tak i u Boche\u0144skiego, aby posiada\u0107 cnot\u0119 patriotyzmu, musimy si\u0119 w niej \u0107wiczy\u0107. Oznacza to wi\u0119c pewne odzia\u0142ywanie wychowawcze, dzi\u0119ki kt\u00f3remu cz\u0142owiek usprawni si\u0119 w dzia\u0142aniu patriotycznym. Wed\u0142ug Boche\u0144skiego pedagogiczne aspekty patriotyzmu obejmuj\u0105 swym zakresem wychowanie trzech w\u0142adz w cz\u0142owieku: intelektu, woli i w\u0142adz zmys\u0142owych (uczucia i wyobra\u017ania).<\/p>\n

Wychowanie intelektu polega na zaplanowanym, \u015bwiadomym zdobywaniu wiedzy na temat w\u0142asnej ojczyzny. Istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa tu kontakt z warto\u015bciowymi dzie\u0142ami kultury ojczystej. Wyb\u00f3r zdobywanych informacji ma \u015bwiadomie ogranicza\u0107 si\u0119 do tre\u015bci pozytywnych, buduj\u0105cych. R\u00f3wnie \u015bwiadome powinno by\u0107 unikanie dzie\u0142 szkaluj\u0105cych postacie i zachowania powszechnie uznawane za godne czci[15]<\/a>. Wiedza o ojczy\u017anie powinna by\u0107 zdobywana w spos\u00f3b zaplanowany i celowy. Oznacza to zarazem, \u017ce nie nale\u017cy tu ulega\u0107 modzie wyszukiwania i propagowania tre\u015bci negatywnych (czy wr\u0119cz szkaluj\u0105cych), gdy\u017c przynosi to z\u0142y skutek wychowawczy. Postawa taka jest nazywana przez Boche\u0144skiego \u201ezasad\u0105 indeksu\u201d, co w praktyce oznacza rozmy\u015blne unikanie pism, ksi\u0105\u017cek i audycji, kt\u00f3re poni\u017caj\u0105 nasz\u0105 ojczyzn\u0119 i przedstawiaj\u0105 w \u201ekrzywym zwierciadle\u201d dokonania bohater\u00f3w narodowych.<\/p>\n

Z kolei wychowanie woli b\u0119dzie polega\u0142o na celowym unikaniu post\u0119powania niepatriotycznego. Chodzi bowiem o to, by wiedz\u0119 i uczucia przeku\u0107 na czyn. W tym procesie wspomaga nas: wspomniane ju\u017c unikanie czyn\u00f3w niepatriotycznych, u\u015bwiadamianie sobie zasad etycznych, rz\u0105dz\u0105cych patriotyzmem; skrupulatno\u015b\u0107 w pe\u0142nieniu obowi\u0105zk\u00f3w patriotycznych (sprowadzaj\u0105ca si\u0119 do spe\u0142niania wi\u0119kszej liczby czyn\u00f3w patriotycznych, ani\u017celi tego wymaga si\u0119 od nas). Wszystkie te dzia\u0142ania maj\u0105 by\u0107 podejmowane \u015bwiadomie, a zatem rozumnie i z rozmys\u0142em[16]<\/a>.<\/p>\n

Ostatni\u0105 przestrzeni\u0105, poddawan\u0105 wychowaniu patriotycznemu jest sfera uczuciowa cz\u0142owieka. Tutaj dzia\u0142ania wychowawcze sprowadzaj\u0105 si\u0119 do w\u0142a\u015bciwego kszta\u0142towania wyobra\u017ani oraz uczu\u0107. W pierwszym przypadku chodzi o zatroszczenie si\u0119, by nasza pami\u0119\u0107 zawiera\u0142a wyobra\u017cenia rzeczy i zjawisk, kt\u00f3re kojarz\u0105 si\u0119 z uczuciem patriotyzmu. Z tego powodu pami\u0119\u0107 powinna by\u0107 wype\u0142niona wyobra\u017ceniami rzeczy i zjawisk kojarz\u0105cych si\u0119 z uczuciem patriotyzmu. W wychowaniu wyobra\u017ani pomocne s\u0105 takie czynniki, jak: sztuka, literatura pi\u0119kna, zabytki, krajobrazy, uroczysto\u015bci religijne. Z kolei uczucia powinny by\u0107 podsycanie w nastawieniu patriotycznym poprzez uczestnictwo w uroczysto\u015bciach patriotycznych[17]<\/a>.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c podj\u0119t\u0105 przez Boche\u0144skiego problematyk\u0119 wychowania patriotyzmu, mo\u017cemy stwierdzi\u0107, \u017ce polega ono na usprawnieniu w tej cnocie poszczeg\u00f3lnych w\u0142adz cz\u0142owieka: zar\u00f3wno intelektualnych, jak i zmys\u0142owych. Patriotyzm jako cnota wymaga, by\u015bmy podejmowali i powtarzali konkretnie dzia\u0142ania, a\u017c do poziomu usprawnienia si\u0119 w nich, czyli do momentu, w kt\u00f3rym patriotyzm powoduje, \u017ce jego posiadacz staje si\u0119 dobry, podobnie jak i jego post\u0119powanie.<\/p>\n

Na zako\u0144czenie warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce wychowywanie do cnoty patriotyzmu staje si\u0119 piln\u0105 potrzeb\u0105 we wsp\u00f3\u0142czesnym, postmodernistycznym \u015bwiecie. Patriotyzm bowiem nie jest aktualnie popularn\u0105 postaw\u0105, rzadko kojarzy si\u0119 z czym\u015b szlachetnym, godnym na\u015bladowania, a raczej z archaicznymi zachowaniami, kt\u00f3re co najwy\u017cej zas\u0142uguj\u0105 na pogardliwe lekcewa\u017cenie. Gorzej, kiedy patriotyzm jest mylony z szowinizmem czy nacjonalizmem. Propozycja obu tomist\u00f3w, aby nacjonalizm rozumie\u0107 jako pewn\u0105 doktryn\u0119 polityczn\u0105 nie zgadza si\u0119 w znacznym stopniu z aktualnie rozpowszechnionym rozumieniem nacjonalizmu[18]<\/a>, ale zdecydowanie upraszcza rozumienie i patriotyzmu i nacjonalizmu.<\/p>\n

Bibliografia:<\/p>\n

    \n
  1. Boche\u0144ski, J.M., M\u0119stwo. Prawo\u015b\u0107 \u017co\u0142nierska<\/em>, Komor\u00f3w b.r.w. (przedruk wydania pierwszego z 1989 roku, pt.: Katastrofa Pacyfizmu<\/em>).<\/li>\n
  2. Boche\u0144ski, J.M., Szkice o nacjonalizmie i katolicyzmie polskim<\/em>, Komor\u00f3w, b.r.w.<\/li>\n
  3. Boche\u0144ski, J.M., De virtute militari. <\/em>Zarys etyki wojskowej<\/em>, Krak\u00f3w 1993.<\/li>\n
  4. Encyklopedia politologii<\/em>, t.1, Teoria polityki<\/em>, Krak\u00f3w 1999.<\/li>\n
  5. Gogacz M., M\u0105dro\u015b\u0107 buduje pa\u0144stwo. Cz\u0142owiek i polityka. Rozwa\u017cania filozoficzne i religijne<\/em>, Niepokalan\u00f3w 1993.<\/li>\n
  6. Mennessier I.A., Sprawno\u015bci i cnoty<\/em>, w: Wprowadzenie do zagadnie\u0144 teologicznych. Teologia moralna<\/em>, praca zbiorowa, Pozna\u0144\u2013Warszawa\u2013Lublin 1967.<\/li>\n
  7. Tokarczyk R., Wsp\u00f3\u0142czesne doktryny polityczne10<\/sup><\/em>, Krak\u00f3w 1999.<\/li>\n
  8. Woroniecki J., Katolicka etyka wychowawcza<\/em>, II\/2, Lublin 1986.<\/li>\n<\/ol>\n

    \n

    \n

    [1]<\/a> Warto jeszcze doda\u0107, \u017ce zdaniem Woronieckiego sprawiedliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142dzielcza pomaga w uznaniu pierwsze\u0144stwa dobra wsp\u00f3lnego przed dobrem osobistym. Zob.: J. Woroniecki, Katolicka etyka wychowawcza<\/em>, II\/2, Lublin 1986, s. 123. Warto jeszcze doda\u0107, \u017ce zdaniem Woronieckiego sprawiedliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142dzielcza pomaga w uznaniu pierwsze\u0144stwa dobra wsp\u00f3lnego przed dobrem osobistym.<\/p>\n

    [2]<\/a> Nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce dla Woronieckiego (podobnie jak dla Tomasza) nie ma takiej miary, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 mogliby\u015bmy zrewan\u017cowa\u0107 si\u0119 ojczy\u017anie za to, co od niej otrzymali\u015bmy. Zob.: Tam\u017ce, s. 124-125.<\/p>\n

    [3]<\/a> Tam\u017ce, s. 125-126.<\/p>\n

    [4]<\/a> Tam\u017ce, s. 127.<\/p>\n

    [5]<\/a> Woroniecki m\u00f3wi tu wr\u0119cz o postawie niech\u0119ci i pogardy wobec w\u0142asnej ojczyzny, kt\u00f3re s\u0105 nierzadko prezentowane w polityce czy w dziejopisarstwie. Takie zachowania wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 wci\u0105\u017c aktualnym problemem. Zob.: tam\u017ce, s. 127.<\/p>\n

    [6]<\/a> Tam\u017ce, s. 122.<\/p>\n

    [7]<\/a> Podobnie jak i inne teksty Boche\u0144skiego i ten doczeka\u0142 si\u0119 kilku wyda\u0144. Dysponuj\u0119 wydaniem z roku 1999.<\/p>\n

    [8]<\/a> Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce nie wszyscy autorzy tomistyczni ujmowali w ten sam spos\u00f3b ojczyzn\u0119. Wydaje si\u0119, \u017ce nieco ciekawszym i mo\u017ce g\u0142\u0119bszym uj\u0119ciem, czym jest ojczyzna, jest uj\u0119cie Mieczys\u0142awa Gogacza, kt\u00f3ry raczej akcentowa\u0142 tu problematyk\u0119 relacji, a w niej szczeg\u00f3lnie mi\u0142o\u015b\u0107. St\u0105d okre\u015bli\u0142 on ojczyzn\u0119 jako \u201euszcz\u0119\u015bliwiaj\u0105ce doznanie relacji z osobami, kt\u00f3re daje poczucie bezpiecze\u0144stwa i wyklucza samotno\u015b\u0107\u201d. Zob. M. Gogacz, M\u0105dro\u015b\u0107 buduje pa\u0144stwo. Cz\u0142owiek i polityka. Rozwa\u017cania filozoficzne i religijne<\/em>, Niepokalan\u00f3w 1993, s. 168-169.<\/p>\n

    [9]<\/a> Szerzej o kulturze i ojczy\u017anie, J. M. Boche\u0144ski, Patriotyzm. M\u0119stwo. Prawo\u015b\u0107 \u017co\u0142nierska<\/em>, Komor\u00f3w b.r.w. (przedruk wydania pierwszego z 1989 roku, pt.: Katastrofa Pacyfizmu<\/em>), s. 10-11.<\/p>\n

    [10]<\/a> Zob.: tam\u017ce, s. 12.<\/p>\n

    [11]<\/a> Tam\u017ce, s. 12.<\/p>\n

    [12]<\/a> Tam\u017ce, s. 14.<\/p>\n

    [13]<\/a> Tam\u017ce, s.12. Warto doda\u0107, i\u017c sformu\u0142owania \u201eenergicznie\u201d oraz \u201e\u0142atwo\u201d kojarz\u0105 si\u0119 ze swoimi odpowiednikami \u0142aci\u0144skimi, stosowanymi do definiowania sprawno\u015bci. Chodzi tu o terminy: \u201efirmiter\u201d<\/em> i \u201eexpedite\u201d<\/em>, kt\u00f3rymi pos\u0142uguje si\u0119 A. I. Mennesier. Zob.: Wprowadzenie do zagadnie\u0144 teologicznych. Teologia moralna<\/em>, praca zbiorowa, Pozna\u0144\u2013Warszawa\u2013Lublin 1967, s. 213.<\/p>\n

    [14]<\/a> J. M. Boche\u0144ski, Patriotyzm. M\u0119stwo. Prawo\u015b\u0107 \u017co\u0142nierska<\/em>, Komor\u00f3w b.r.w. (przedruk wydania pierwszego z 1989 roku, pt.: Katastrofa Pacyfizmu<\/em>), s. 14.<\/p>\n

    [15]<\/a> Tam\u017ce, s. 24.<\/p>\n

    [16]<\/a> Tam\u017ce, s. 28-29.<\/p>\n

    [17]<\/a> Tam\u017ce, s. 25-26.<\/p>\n

    [18]<\/a> Wystarczy zajrze\u0107 do opracowa\u0144 encyklopedycznych, czy przewodnik\u00f3w. Na przyk\u0142ad Encyklopedia politologii<\/em> proponuje nast\u0119puj\u0105ce rozumienie nacjonalizmu: \u201epostawa spo\u0142eczno-polityczna, ruch spo\u0142eczny i ideologia\u2026\u201d. To szerokie i wieloznaczne rozumienie nacjonalizmu nie u\u0142atwia nam wyrobienia sobie pogl\u0105du czym ostatecznie on jest. Zob.: J. Szukalski, Nacjonalizm<\/em>, w: Encyklopedia politologii<\/em>, t.1, Teoria polityki<\/em>, Krak\u00f3w 1999, s. 196. Z kolei znawca problematyki doktryn politycznych, Roman Tokarczyk, okre\u015bla nacjonalizm jako ideologi\u0119. Zob.: R. Tokarczyk, Wsp\u00f3\u0142czesne doktryny polityczne10<\/sup><\/em>, Krak\u00f3w 1999, s. 322.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Izabella Andrzejuk Wychowanie do cnoty patriotyzmu. Jacek Woroniecki i J\u00f3zef Maria Boche\u0144ski. Patriotyzm, w klasycznym (tomistycznym) uj\u0119ciu jest zaliczany do grupy cn\u00f3t powi\u0105zanych ze sprawiedliwo\u015bci\u0105. Dlatego te\u017c ten temat podejmowali w swoich tekstach XX-wieczni tomi\u015bci polscy, Jacek Woroniecki i J\u00f3zef Maria Boche\u0144ski.\u00a0 U obu autor\u00f3w mo\u017cemy odnale\u017a\u0107 nie tylko poszerzon\u0105 charakterystyk\u0119, czym w swej […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[114,93,92],"tags":[],"class_list":["post-2263","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci","category-artykuly","category-publikacje"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2263","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2263"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2263\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4525,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2263\/revisions\/4525"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2263"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2263"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2263"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}