{"id":2260,"date":"2022-12-19T18:19:14","date_gmt":"2022-12-19T17:19:14","guid":{"rendered":"http:\/\/yanh.pl\/dev\/srbnp\/?p=2260"},"modified":"2023-01-27T10:02:05","modified_gmt":"2023-01-27T09:02:05","slug":"opracowania-a-dorobek-polskich-naukowcow-zyjacych-poza-granicami-kraju-refleksje-joanna-pylat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/opracowania-a-dorobek-polskich-naukowcow-zyjacych-poza-granicami-kraju-refleksje-joanna-pylat\/","title":{"rendered":"Opracowania a dorobek polskich naukowc\u00f3w \u017cyj\u0105cych poza granicami kraju – refleksje – JOANNA PY\u0141AT"},"content":{"rendered":"
\"image_pdf\"POBIERZ PDF<\/span><\/a>\"image_print\"<\/a><\/div>

JOANNA PY\u0141AT<\/h2>\n

Opracowania a dorobek polskich naukowc\u00f3w \u017cyj\u0105cych poza granicami kraju\u00a0– refleksje<\/h2>\n

Kilka lat temu w raporcie Polscy naukowcy niehumani\u015bci na emigracji w latach 1939-1990<\/em>, [w:] Polska emigracja polityczna 1939-1990. Stan bada\u0144<\/em>, red. S. \u0141ukasiewicz, IPN, Warszawa 2016 (seria monografie, t.113) stwierdzi\u0142am, \u017ce \u201e \u2026, \u017ce jak dot\u0105d nie powsta\u0142o jedno kompleksowe opracowanie\u201d <\/em>opisuj\u0105ce dorobek polskich naukowc\u00f3w przebywaj\u0105cych poza Polsk\u0105 zar\u00f3wno w czasie pierwszej \u201eWielkiej Emigracji\u201d, jak i w latach 1939-1990.<\/p>\n

A jak jest dzisiaj?<\/p>\n

Odnosz\u0105c si\u0119 do powy\u017cszego pytania przyzna\u0107 nale\u017cy (tak jak przed laty), \u017ce na przestrzeni ostatnich lat podejmowane by\u0142y liczne pr\u00f3by charakterystyki dokona\u0144 naukowych \u201ewychod\u017astwa niepodleg\u0142o\u015bciowego\u201d i polskich emigrant\u00f3w \u2013 szczeg\u00f3lnie tych, kt\u00f3rzy opu\u015bcili kraj w XX wieku. Co znalaz\u0142o swoje odzwierciedlenie w formie licznych not biograficznych opublikowanych w\u00a0 s\u0142ownikach (np. S\u0142owniku biograficznym technik\u00f3w polskich[1]<\/strong><\/a><\/em>) i encyklopediach (m. in. dotycz\u0105cych \u00a0in\u017cynier\u00f3w i technik\u00f3w). Nadal jednak (tak jak i wcze\u015bniej), noty te (przewa\u017cnie oparte na ankietach) dotyczy\u0142y g\u0142\u00f3wnie naukowc\u00f3w i badaczy polskiego pochodzenia \u017cyj\u0105cych w: Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych, Argentynie, Singapurze, Francji[2]<\/a>,\u2026, reprezentuj\u0105cych r\u00f3\u017cne dyscypliny naukowe (wymieni\u0107 w tym miejscu nale\u017cy m. in. warto\u015bciowe prace profesora prof. Zbigniewa Piaska[3]<\/a>, Boles\u0142awa Or\u0142owskiego[4]<\/a>). Ci\u0105gle brakuje zatem prac odnosz\u0105cych si\u0119 do osi\u0105gni\u0119\u0107 polskich naukowc\u00f3w \u017cyj\u0105cych poza krajem uprawiaj\u0105cych\u00a0 jedn\u0105 z dyscyplin naukowych.<\/p>\n

Spo\u015br\u00f3d wielu opracowa\u0144 bez w\u0105tpienia kryterium to spe\u0142niaj\u0105 prace profesora Romana Dudy, odnosz\u0105ce si\u0119 do emigracji matematyk\u00f3w (opracowanie \u201eMatematycy XIX i XX wieku zwi\u0105zani z Polsk\u0105\u201d[5]<\/strong><\/a><\/em>, artyku\u0142 Emigracja matematyk\u00f3w z ziem polskich)<\/em>, w kt\u00f3rych autor okre\u015bli\u0142 zar\u00f3wno zasi\u0119g, jak i skal\u0119 emigracji tych naukowc\u00f3w[6]<\/a>. Do tego typu opracowa\u0144 nale\u017cy zaliczy\u0107 tak\u017ce prace Zbigniewa A. Judyckiego, kt\u00f3ry zebra\u0142 informacje na temat innych profesjonalist\u00f3w \u017cyj\u0105cych poza Polsk\u0105, m. in. architekt\u00f3w (\u201eArchitekci polscy w \u015bwiecie<\/em>[7]<\/a>) i lekarzy[8]<\/a>. Jednak\u017ce, tak jak i wcze\u015bniej, s\u0105 to opracowania w formie not biograficznych.<\/p>\n

Niestety ci\u0105gle \u201ez przyczyn braku wyodr\u0119bnienia i sprecyzowania poj\u0119cia naukowca (cz\u0119sto uto\u017csamianego z wynalazc\u0105, czy in\u017cynierem bez tytu\u0142u naukowego), a tak\u017ce bez wyra\u017anego zaw\u0119\u017cenia prac do danej dziedziny nauki, czy ga\u0142\u0119zi przemys\u0142u, niemal w ka\u017cdym opracowaniu brakuje zawsze <\/em>[i jak si\u0119 wydaje brakowa\u0107 niestety b\u0119dzie] kilku <\/em>[b\u0105d\u017a kilkunastu] nazwisk\u201d. <\/em>Problem ten zwi\u0105zany jest z tym, \u017ce \u201ewielu naukowc\u00f3w przyj\u0119\u0142o obywatelstwo kraju zamieszkania \u2013 uczynili tak m. in.: prof. J\u00f3zef Rotblat, prof. Henryk Bronis\u0142aw Arctowski, prof. Stanis\u0142aw Ulam[9]<\/strong><\/a>, Stefan Du Chateau, Alfred Tarski<\/em>\u201d[10]<\/a> i inni.<\/p>\n

\u00a0Zauwa\u017cy\u0107 nale\u017cy, \u017ce w przypadku znanych os\u00f3b, takich jak np. J\u00f3zef Rotblat (laureat nagrody Nobla z 1995 roku) czy Henryk Arctowski[11]<\/a>, kwestia ta nie stanowi wi\u0119kszego problemu, poniewa\u017c wymienieni ch\u0119tnie przyznawali si\u0119 do swoich korzeni (J. Rotblat pe\u0142ni\u0142 nawet przez jaki\u015b czas funkcj\u0119 przewodnicz\u0105cego Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczy\u017anie), jednak\u017ce w przypadku innych os\u00f3b fakt ten stanowi du\u017ce utrudnienie badawcze \u2013 m. in. z tego powodu, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 naukowc\u00f3w zdecydowa\u0142a si\u0119 nie tylko na przyj\u0119cie obcego obywatelstwa, ale tak\u017ce na zmian\u0119 swojego nazwiska i imienia, np. Guy Volcy (Zbigniew W\u00f3jcik) – niekt\u00f3rym zmiana ta u\u0142atwi\u0142a znalezienie pracy na uczelni.<\/p>\n

Wspomnie\u0107 nale\u017cy, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 badaczy wyrzek\u0142a si\u0119 swoich korzeni w pe\u0142ni \u015bwiadomie, z tego te\u017c powodu w przestrzeni publicznej funkcjonuj\u0105 jako: Amerykanie, Kanadyjczycy, Brytyjczycy, Francuzi, Argenty\u0144czycy, Niemcy i inni. Z problemem tym wi\u0105\u017ce si\u0119 tak\u017ce kwestia to\u017csamo\u015bci potomstwa tych os\u00f3b[12]<\/a> – dzieci, kt\u00f3re niekiedy osi\u0105gaj\u0105 spektakularne sukcesy, nie wspominaj\u0105c o swoim pochodzeniu i przodkach.<\/p>\n

\n

[1]<\/a> S\u0142ownik Biograficzny Technik\u00f3w Polskich<\/em>, z. 6, Warszawa 1995.<\/p>\n

[2]<\/a> B. Or\u0142owski, Paryskie \u017ar\u00f3d\u0142a do historii techniki polskiej<\/em>, \u201eKwartalnik Historii Nauki i Techniki\u201d 21\/4, 739-747, 1976.<\/p>\n

[3]<\/a> Z. Piasek, Encyklopedia \u015awiatowego Dziedzictwa Naukowo-Technicznego Polonii w Stanach Zjednoczonych Ameryki, Kanadzie, Europie, Argentynie i Singapurze<\/em> (Encyklopedia of World Research and Engineering Heritage of Polish Engineers in the USA, Canada, Europe, Argentina and Singapore<\/em>), Stany Zjednoczone-Polska 2006.<\/p>\n

[4]<\/a> B. Or\u0142owski, \u015awiatowe osi\u0105gni\u0119cia techniczne polskiej emigracji w XX wieku<\/em>, \u201eTechnika i Nauka\u201d, nr 72, 2003-2004, s. 22-27.<\/p>\n

[5]<\/a> R. Duda, Matematycy XIX i XX wieku zwi\u0105zani z Polsk\u0105<\/em>, Wroc\u0142aw 2013.<\/p>\n

[6]<\/a> \u00a0R. Duda, Emigracja matematyk\u00f3w z ziem polskich<\/em>, w: \u201eRocznik Polskiego Towarzystwa Matematycznego\u201d, Seria II: Wiadomo\u015bci Matematyczne, XL, 2004, s. 189, s. 175-211.<\/p>\n

[7]<\/a> A. Judycka, Z. Judycki, Architekci polscy w \u015bwiecie<\/em>, t. 1, Warszawa-Tarn\u00f3w 2006.<\/p>\n

[8]<\/a> Z. A. Judycki, Lekarze polskiego pochodzenia w \u015bwiecie<\/em>, Kielce 2020.<\/p>\n

[9]<\/a> S. M. Ulam, Przygody matematyka<\/em>, Warszawa 1996; S. M. Ulam, Adventures of a Mathematician<\/em>, Berkeley-Los Angeles- London, 1976 (kolejne wyd. 1991); tak\u017ce: Gian-Carlo Rota, Words spoken at the memorial service for S. M. Ulam<\/em>. (The Lodge, Los Alamos, New Mexico, May 17, 1984), w: The Mathematical Intelligencer<\/em>, Vol. 6. No 4, 1984, p. 40-41.<\/p>\n

[10]<\/a> J. Py\u0142at, Polscy naukowcy niehumani\u015bci na emigracji w latach 1939-1990<\/em>, [w:] Polska emigracja polityczna 1939-1990. Stan bada\u0144<\/em>, red. S. \u0141ukasiewicz, IPN, Warszawa 2016 (seria monografie, t.113).<\/p>\n

[11]<\/a> Zgon polskiego badacza Antarktydy w Waszyngtonie-Henryka Arctowskiego<\/em>, \u201eDziennik Polski i Dziennik \u017bo\u0142nierza\u201d (DPiD\u017b) 1958, nr 59, s. 2.<\/p>\n

[12]<\/a> Szerzej na ten temat w: G. Zalewska, Problem emigracji ludno\u015bci \u017cydowskiej z Polski w drugiej po\u0142owie lat trzydziestych w \u015bwietle materia\u0142\u00f3w polskiego MSZ<\/em>, \u201eDzieje Najnowsze\u201d 1988, Nr 1.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

JOANNA PY\u0141AT Opracowania a dorobek polskich naukowc\u00f3w \u017cyj\u0105cych poza granicami kraju\u00a0– refleksje Kilka lat temu w raporcie Polscy naukowcy niehumani\u015bci na emigracji w latach 1939-1990, [w:] Polska emigracja polityczna 1939-1990. Stan bada\u0144, red. S. \u0141ukasiewicz, IPN, Warszawa 2016 (seria monografie, t.113) stwierdzi\u0142am, \u017ce \u201e \u2026, \u017ce jak dot\u0105d nie powsta\u0142o jedno kompleksowe opracowanie\u201d opisuj\u0105ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[92],"tags":[],"class_list":["post-2260","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-publikacje"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2260","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2260"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2260\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2262,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2260\/revisions\/2262"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2260"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2260"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2260"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}