{"id":3981,"date":"2023-01-06T12:07:22","date_gmt":"2023-01-06T11:07:22","guid":{"rendered":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/?p=3981"},"modified":"2023-01-27T10:02:01","modified_gmt":"2023-01-27T09:02:01","slug":"stanislaw-klobukowski-dzialacz-spoleczny-z-przelomu-xix-i-xx-wieku","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/stanislaw-klobukowski-dzialacz-spoleczny-z-przelomu-xix-i-xx-wieku\/","title":{"rendered":"Stanis\u0142aw K\u0142obukowski dzia\u0142acz spo\u0142eczny z prze\u0142omu XIX i XX wieku\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0"},"content":{"rendered":"
\"image_pdf\"POBIERZ PDF<\/span><\/a>\"image_print\"<\/a><\/div>

Milena Skulimowska, Londyn<\/strong><\/h3>\n

Stanis\u0142aw K\u0142obukowski dzia\u0142acz spo\u0142eczny z prze\u0142omu XIX i XX wieku<\/strong>\u00a0<\/strong><\/h3>\n

Stanis\u0142aw K\u0142obukowski\u00a0urodzi\u0142 si\u0119 w 1854 r. w Powierciu ko\u0142o Kalisza, zmar\u0142 w 1917 r. w Palmas – w Brazylii. Z wykszta\u0142cenia ekonomista zwi\u0105zany z Uniwersytetem Wiede\u0144skim rozwija\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 maj\u0105c\u0105 na celu organizowanie si\u0119 polskiego wychod\u017astwa i utrwalanie ekonomicznych, i kulturowych wi\u0119zi emigrant\u00f3w z krajem. K\u0142obukowski by\u0142 wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem i wydawc\u0105 Przegl\u0105du Emigracyjnego<\/em>, gazety (po\u015bwi\u0119conej kwestiom emigracyjnym) wydawanej we Lwowie w latach 1892-94. \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W 1894 roku K\u0142obukowski przyczyni\u0142 si\u0119 do za\u0142o\u017cenia Polskiego Towarzystwa Handlowo-Geograficznego, organizacji maj\u0105c\u0105 na celu promocj\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy gospodarczej w\u015br\u00f3d polskiej diaspory. W latach 1897-1899 towarzystwo to wydawa\u0142o Gazet\u0119 Handlowo-Geograficzn\u0105<\/em>, stanowi\u0105c\u0105 kontynuacj\u0119 Przegl\u0105du Emigracyjnego<\/em>. W 1895 K\u0142obukowski wyjecha\u0142 do Ameryki Po\u0142udniowej, gdzie przebywa\u0142 do 1898 roku – zwiedzaj\u0105c po\u0142udniow\u0105 Brazyli\u0119, Paragwaj, Argentyn\u0119 i Chile bada\u0142 mo\u017cliwo\u015bci kolonizacji i handlu. \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W 1908 roku przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Brazylii. Swoje spostrze\u017cenia dotycz\u0105ce sytuacji Polak\u00f3w osiad\u0142ych w Brazylii publikowa\u0142 w Gazecie Handlowo \u2013 Geograficznej<\/em>, Polskim Przegl\u0105dzie Emigracyjnym<\/em>, Ekonomi\u015bcie Polskim<\/em> i Ateneum<\/em>. Napisa\u0142 tak\u017ce wspomnienia z tej podr\u00f3\u017cy – Wspomnienia z podr\u00f3\u017cy po Brazylji, Argentynie, Paragwaju i Ziemi Ognistej 1895 \u2013 1898<\/em> (Lw\u00f3w, 1898). Wspomniany odegra\u0142 kluczow\u0105 rol\u0119 w rozwoju idei koncentracji polskiego wychod\u017astwa, kt\u00f3ra pod koniec XIX i na pocz\u0105tku XX wieku, jak r\u00f3wnie\u017c w okresie mi\u0119dzywojennym (1918-1939), sta\u0142a si\u0119 jednym z g\u0142\u00f3wnych element\u00f3w dyskursu spo\u0142eczno-politycznego nad kwestiami emigracji.<\/p>\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczna K\u0142obukowskiego i jego zainteresowanie emigracj\u0105 kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 pod wp\u0142ywem wsp\u00f3\u0142czesnych mu wydarze\u0144.\u00a0 Pierwsza po\u0142owa XIX wieku zapocz\u0105tkowa\u0142a bowiem seri\u0119 fal emigracji ekonomicznej z Kr\u00f3lestwa Polskiego i Galicji, kt\u00f3re sw\u00f3j szczyt osi\u0105gn\u0119\u0142y w latach 1890-1914. Emigracja zarobkowa z ziem polskich by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 wi\u0119kszego trendu migracji transatlantyckiej z Europy Po\u0142udniowej i Wschodniej, kt\u00f3ry nasili\u0142 si\u0119 po 1880 r. W\u015br\u00f3d migrant\u00f3w znalaz\u0142o si\u0119 wielu ch\u0142op\u00f3w, nieposiadaj\u0105cych ziemi, kt\u00f3rzy nie byli w stanie znale\u017a\u0107 zatrudnienia w przemy\u015ble.\u00a0 By\u0142 to ruch masowy, inspirowany ch\u0119ci\u0105 poprawy warunk\u00f3w bytu. Powolne tempo reform przemys\u0142owych w Kr\u00f3lestwie Polskim i w Galicji, obok liberalnego podej\u015bcia do przyjmowania imigrant\u00f3w w krajach Ameryki Po\u0142udniowej i Stanach Zjednoczonych, przyczyni\u0142o si\u0119 do tego, \u017ce w latach 1880-1914 oko\u0142o 1 900 000 os\u00f3b wyjecha\u0142o z ziem polskich do Stanach Zjednoczonych; 100 000 do Brazylii; 68 900 do Argentyny i 33 000 do Kanady.<\/p>\n

K\u0142obukowski po raz pierwszy zasygnalizowa\u0142 potrzeb\u0119 organizowania si\u0119 wychod\u017astwa podczas Drugiego Zjazdu Polskich Prawnik\u00f3w i Ekonomist\u00f3w zorganizowanego we wrze\u015bniu 1889 r, we Lwowie. W centrum jego zainteresowa\u0144 znalaz\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas emigracja z Galicji i Kr\u00f3lestwa Polskiego do Ameryki Po\u0142udniowej – zw\u0142aszcza do Brazylii, gdzie samorzutnie\u00a0 organizowa\u0142y si\u0119 skupiska polskich emigrant\u00f3w. Przed 1871 rokiem wychod\u017astwo polskie w Brazylii sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z nielicznych przedsi\u0119biorc\u00f3w, wywodz\u0105cych si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z emigracji politycznej zaistnia\u0142ej po powstaniach w XIX wieku.\u00a0 Pierwsza grupa emigrant\u00f3w przyby\u0142ych do Brazylii w 1871 roku osiedli\u0142a si\u0119 pobli\u017cu Kurytyby – w prowincji Parana, kt\u00f3ra w kr\u00f3tce sta\u0142a najwi\u0119kszym skupiskiem emigracji polskiej w Brazylii.<\/p>\n

Tzw. gor\u0105czka brazylijska, tj. fala wzmo\u017conych wyjazd\u00f3w z Galicji i Kr\u00f3lestwa Polskiego do Brazylii, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w 1890 r. – po o\u015bwiadczeniu rz\u0105du brazylijskiego, kt\u00f3ry obieca\u0142 imigrantom tanie grunty i pomoc w osiedleniu si\u0119. Obietnice ta zosta\u0142a upubliczniona przez agent\u00f3w firm organizuj\u0105cych przewozy pasa\u017cerskie do Brazylii.\u00a0 W Polsce kwesti\u0119 t\u0119 nag\u0142o\u015bnili agenci firm przewozowych\u00a0 op\u0142acani przez brazylijski rz\u0105d federalny. Zapewniaj\u0105c, \u017ce imigranci otrzymaj\u0105 zwrot koszt\u00f3w przejazdu. W praktyce doprowadzi\u0142o to do wielu nadu\u017cy\u0107 w procesie rekrutacji potencjalnych osadnik\u00f3w, poniewa\u017c obietnice brazylijskiego rz\u0105du by\u0142y nierealne. Z czasem pojawi\u0142y si\u0119 pog\u0142oski, \u017ce papie\u017c poprosi\u0142 cesarza Brazylii o zorganizowanie pomocy polskim katolikom, tj. o przyznanie im darmowej ziemi.<\/p>\n

K\u0142obukowski zwraca\u0142 uwag\u0119 na konieczno\u015b\u0107 ochrony praw ekonomicznych i kulturalnych migrant\u00f3w w krajach ich osiedlenia, podkre\u015blaj\u0105c konieczno\u015b\u0107 podtrzymania ich to\u017csamo\u015bci narodowej i wi\u0119zi z ojczyzn\u0105. W tym celu zaproponowa\u0142 zorganizowanie polskich emigrant\u00f3w w Ameryce Po\u0142udniowej w jedn\u0105 koloni\u0119 osadnicz\u0105, zlokalizowan\u0105 w Argentynie lub Chile, gdzie (jak uzasadnia\u0142) warunki klimatyczne by\u0142y zbli\u017cone do panuj\u0105cych w Europie Wschodniej. W rezultacie podczas Drugiego Zjazdu Polskich Prawnik\u00f3w i Ekonomist\u00f3w<\/em> uzgodniono utworzenie specjalnego Komitetu Emigracyjnego, kt\u00f3rego zadaniem mia\u0142o by\u0107 prowadzenie bada\u0144 teoretycznych i gromadzenie informacji dotycz\u0105cych emigracji ch\u0142opskiej. Komitet zbiera\u0142 informacje, przeprowadzaj\u0105c ankiety\u00a0 zar\u00f3wno w parafiach w ca\u0142ej Polsce, jak i w\u015br\u00f3d polskich emigrant\u00f3w zamieszka\u0142ych w Stanach Zjednoczonych. Koordynowa\u0142 te\u017c dwie wyprawy badawcze do Ameryki Po\u0142udniowej (1891 \u2013 1892) i do Ameryki P\u00f3\u0142nocnej (w 1891 roku).<\/p>\n

K\u0142obukowski przedstawi\u0142 sprawozdanie z ustale\u0144 Komitetu Emigracyjnego podczas Trzeciego Zjazdu Polskich Prawnik\u00f3w i Ekonomist\u00f3w, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 we wrze\u015bniu 1893 r. w Poznaniu. Zjazd, zorganizowany w ostatnim roku pierwszej fali gor\u0105czki brazylijskiej, po\u015bwi\u0119ci\u0142 du\u017co uwagi kwestiom migracji. Wyniki ankiety wskazywa\u0142y, \u017ce g\u0142\u00f3wnym powodem migracji ch\u0142op\u00f3w by\u0142o ub\u00f3stwo i brak perspektyw poprawy warunk\u00f3w \u017cycia. Szukaj\u0105c przyczyn tej sytuacji w Kr\u00f3lestwie Polskim K\u0142obukowski wskaza\u0142 na wprowadzone przez administracj\u0119 carsk\u0105 (jako odwet na polskiej szlachcie i w\u0142a\u015bcicielach grunt\u00f3w, odpowiedzialnych za zorganizowanie Powstania Styczniowego 1863 roku) uw\u0142aszczenie ch\u0142op\u00f3w. Wed\u0142ug K\u0142obukowskiego uw\u0142aszczenie ch\u0142op\u00f3w zosta\u0142o przeprowadzone zbyt p\u00f3\u017ano przez si\u0142y wrogie narodowi polskiemu. Zniesienie pa\u0144szczyzny stworzy\u0142o pocz\u0105tkowo wiele mo\u017cliwo\u015bci zatrudnienia. Na moment sytuacja finansowa ch\u0142op\u00f3w poprawi\u0142a si\u0119, co przyczyni\u0142o si\u0119 do wzrostu liczby urodze\u0144 zar\u00f3wno na obszarach wiejskich jak i w ca\u0142ym Kr\u00f3lestwie Polski (z 4 840 466 os\u00f3b w 1860 r. do 8 385 807 os\u00f3b w 1890 r.). Aczkolwiek z tego powodu, i\u017c przemys\u0142 w Kr\u00f3lestwie Polskim nie by\u0142 dobrze rozwini\u0119ty w d\u0142u\u017cszej perspektywie nie by\u0142 w stanie zapewni\u0107 zatrudnienia wszystkim osobom. W rezultacie cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci wiejskiej nie mog\u0142a znale\u017a\u0107 pracy i \u017cy\u0142a w ub\u00f3stwie, do\u015bwiadczaj\u0105c n\u0119dzy i g\u0142odu. Dla tej grupy perspektywa wyjazdu stwarza\u0142a szans\u0119 na zmiany.<\/p>\n

K\u0142obukowski odr\u00f3\u017cnia\u0142 emigracj\u0119 sezonow\u0105 od sta\u0142ej. Sezonowe wyjazdy dotyczy\u0142y region\u00f3w o wysokim poziomie rozwoju przemys\u0142owego, Saksonii i Westfalii w Niemczech. Migranci udawali si\u0119 tam tylko na jaki\u015b czas – do pracy, nast\u0119pnie wracali do kraju, przywo\u017c\u0105c z sob\u0105 od\u0142o\u017cone pieni\u0105dze. Tym samym emigracja sezonowa nie wi\u0105za\u0142a si\u0119 z ryzykiem asymilacji migrant\u00f3w w kraju przyjmuj\u0105cym. Je\u015bli chodzi o trwa\u0142\u0105 emigracj\u0119, K\u0142obukowski zauwa\u017cy\u0142, \u017ce zjawisko to istnia\u0142o w Kr\u00f3lestwie Polskim od co najmniej 25 lat, jednak\u017ce problemem tym elity si\u0119 nie interesowa\u0142y. Zmieni\u0142o si\u0119 to dopiero po 1890 roku, po pierwszym roku \u201ebrazylijskiej gor\u0105czki\u201d.<\/p>\n

K\u0142obukowski wskaza\u0142, \u017ce w kraju nie wiele wiedziano o istnieniu obszar\u00f3w koncentracji polskich migrant\u00f3w w Brazylii, zw\u0142aszcza w stanie Parana i zachodniej Santa Catarina. Powodem by\u0142o to, \u017ce w\u015br\u00f3d migrant\u00f3w przewa\u017cali ch\u0142opi. Wyjazd do Brazylii odci\u0105\u0142 ich od wszelkich kontakt\u00f3w z polskimi elitami, a sk\u0142onno\u015b\u0107 ch\u0142op\u00f3w do wi\u0119kszej asymilacji z kultur\u0105 kraju przyjmuj\u0105cego postrzegana by\u0142a przez K\u0142obukowskiego jako zjawisko negatywne \u2013 niekorzystne dla narodu polskiego. Wspominany wskazywa\u0142 na potrzeb\u0119 utworzenia organizacji, kt\u00f3ra mog\u0142aby kierowa\u0107 wyje\u017cd\u017caj\u0105cych z ziem polskich Polak\u00f3w do miejsc, w kt\u00f3rych mo\u017cliwe by\u0142oby zorganizowanie polskiej spo\u0142eczno\u015bci za granic\u0105, tak by nie utracili oni swojej to\u017csamo\u015bci narodowej.<\/p>\n

W rezultacie, w 1894 roku, K\u0142obukowski wraz grup\u0105 dzia\u0142aczy utworzy\u0142 wspomniane ju\u017c Polskie Towarzystwo Handlowo-Geograficzne (wzorowane na organizacjach o podobnym charakterze dzia\u0142aj\u0105cych w Niemczech). Towarzystwo by\u0142o zwi\u0105zane z Lig\u0105 Narodow\u0105, tajn\u0105 organizacj\u0105 polityczn\u0105 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 w ruchu narodowo \u2013 demokratycznym. Rok p\u00f3\u017aniej K\u0142obukowski sam uda\u0142 si\u0119 do Ameryki Po\u0142udniowej w celu zbadania mo\u017cliwo\u015bci tego osadnictwa. W rezultacie doszed\u0142 do pozytywnych konkluzji. W 1899 roku, przy wsparciu Polskiego Stowarzyszenia Handlowo-Geograficznego, za\u0142o\u017cono nawet sp\u00f3\u0142k\u0119 o nazwie Towarzystwo Kolonizacyjno-Handlowe we Lwowie, kt\u00f3rej celem by\u0142o przeprowadzenie zaplanowanej i zorganizowanej kolonizacji w po\u0142udniowej Brazylii. Towarzystwo to uzyska\u0142o nawet oficjalne poparcie austriacko-w\u0119gierskiego biura spraw zagranicznych.<\/p>\n

Program Towarzystwa Kolonizacyjno-Handlowego obejmowa\u0142 zakup du\u017cych obszar\u00f3w ziemi w Paranie, kt\u00f3re mia\u0142y by\u0107 podzielane przybywaj\u0105cym emigrantom. W tych polskich koloniach Towarzystwo Handlowo – Kolonizacyjne mia\u0142o otworzy\u0107 polskie szko\u0142y, biblioteki, tam te\u017c rozwin\u0105\u0107 si\u0119 mia\u0142 lokalny przemys\u0142 i handel. Cel g\u0142\u00f3wny stanowi\u0142o utworzenie dobrze prosperuj\u0105cych polskich wsp\u00f3lnot, po\u0142\u0105czonych z krajem wi\u0119zami kulturowymi i ekonomicznymi. By\u0142a to pierwsza polska organizacja maj\u0105ca za zadanie organizowanie polskich osiedli za granic\u0105.<\/p>\n

W 1899 roku Zenon Lewandowski, reprezentuj\u0105cy Towarzystwo Kolonizacyjno-Handlowego, \u00a0przyjecha\u0142 nawet do Brazylii, kupi\u0142 ziemi\u0119 w Rio Grande do Sul i otrzyma\u0142 od rz\u0105du brazylijskiego koncesj\u0119 na zorganizowanie polskich kolonii. Jednak\u017ce plany te nie zosta\u0142y zrealizowane, \u00a0poniewa\u017c Stowarzyszeniu zabrak\u0142o funduszy. Wkr\u00f3tce Towarzystwo Handlowo \u2013 Geograficzne straci\u0142o te\u017c poparcie Ligi Narodowej. Co wi\u0119cej, koncepcja budowy polskich spo\u0142eczno\u015bci w Paranie spotka\u0142a si\u0119 z krytyk\u0105 znanych polskich dzia\u0142aczy politycznych – Jana Ludwika Pop\u0142awskiego i Romana Dmowskiego, kt\u00f3rzy uwa\u017cali t\u0119 ide\u0119 za anachroniczn\u0105 i szkodliw\u0105. Wspomnie\u0107 nale\u017cy, \u017ce jednym z najwi\u0119kszych zwolennik\u00f3w polskich osiedli w tej cz\u0119\u015bci \u015bwiata w Lidze Narodowej by\u0142 Kazimierz Warcha\u0142owski, kt\u00f3ry w 1903 r. wyjecha\u0142 do Brazylii i przebywa\u0142 tam do Pierwszej Wojny \u015awiatowej \u2013 wydaj\u0105c gazety, rozwijaj\u0105c polskie szko\u0142y, biblioteki, ksi\u0119garnie.<\/p>\n

W 1908 roku do Brazylii wyemigrowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c K\u0142obukowski, kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci o\u015bwiatowej i redakcyjnej. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Warcha\u0142owskim w za\u0142o\u017conym przez niego Towarzystwie Szko\u0142y Ludowej – organizacji rozwijaj\u0105cej szkolnictwo polskie.<\/p>\n

Podej\u015bcie K\u0142obukowskiego do kwestii masowej sta\u0142ej emigracji mo\u017cna opisa\u0107 jako utylitarne. W jego dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej mo\u017cna doszukiwa\u0107 si\u0119 wp\u0142yw\u00f3w pozytywistycznych idei pracy organicznej i pracy u podstaw (my\u015bli, kt\u00f3ra rozwija\u0142a si\u0119 we Lwowie od lat 60. XIX wieku). K\u0142obukowski ocenia\u0142 emigracj\u0119 z punktu widzenia jej znaczenia dla kraju. Z jednej strony uwa\u017ca\u0142 tego rodzaju emigracj\u0119 za zjawisko negatywne, poniewa\u017c prowadzi\u0142a ona do utraty wi\u0119z\u00f3w kulturowych wyjezdnych. Z drugiej strony jednak dostrzega\u0142 on jej potencja\u0142, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 by\u0107 wykorzystany przez budowanie ekonomicznych wi\u0119zi pomi\u0119dzy emigrantami a krajem, opartych na wymianie handlowej. Stworzenie tego rodzaju relacji mog\u0142o by\u0107 korzystne dla przemys\u0142u krajowego, a jednocze\u015bnie zapobieg\u0142oby asymilacji Polak\u00f3w, poprzez trwa\u0142e zwi\u0105zanie ich z krajem. W tym celu kluczowe by\u0142o kierowanie wychod\u017astwem w spos\u00f3b, kt\u00f3ry umo\u017cliwia\u0142by tworzenie skoncentrowanych polskich osiedli. K\u0142obukowski dostrzega\u0142 r\u00f3wnie\u017c rol\u0119 elit w przeciwdzia\u0142aniu procesom asymilacyjnym. Sam, przebywaj\u0105c w Brazylii, zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w prace na rzecz rozwoju polskiej spo\u0142eczno\u015bci w tym kraju.<\/p>\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n

Drozdowski, Marian Marek, ed., Problemy dziej\u00f3w Polonii<\/em>, (Warszawa, 1979)<\/p>\n

Fiktus, Pawe\u0142, Nowa Polska w polskiej my\u015bli kolonialnej do 1939, w: Miros\u0142aw
\nSadowski, Piort Szymaniec ed., Acta Erasmiana II. Prace z My\u015bli polityczno<\/em>
\n\u2013 prawnej oraz prawa publicznego<\/em>, (Wroc\u0142aw, 2012), 107 \u2013 124.<\/p>\n

Janowska, Halina, Emigracja zarobkowa z Polski 1918 \u2013 1939<\/em>, (Warszawa,1981)<\/p>\n

Jedynak, Stanis\u0142aw, Lwowskie pocz\u0105tki pozytywizmu polskiego, Galicja. Studia i Materia\u0142y<\/em>, 2 (2016), 43 \u2013 49.<\/p>\n

Jezierski, Andrzej, Historia gospodarcza Polski<\/em>, (Warszawa, 2003)<\/p>\n

Kicinger, Anna, Polityka Emigracyjna II Rzeczypospolitej, CEFMR Working Paper<\/em>,
\n4 (2005), 1 \u2013 81<\/p>\n

K\u0142obukowski, Stanis\u0142aw, Wspomnienia z podr\u00f3\u017cy po Brazylji, Argentynie, Paragwaju i Ziemi Ognistej 1895 \u2013 1898,<\/em> (Lw\u00f3w, 1898)<\/p>\n

Ko\u0142odziej, Edward, Wychod\u017astwo zarobkowe z Polski 1918 \u2013 1939, Studia nad<\/em>
\npolityk\u0105 emigracyjn\u0105 II Rzeczypospolitej<\/em>, (Warszawa, 1982)<\/p>\n

Kosecki, A. ed., Emigracja z ziem polskich w XX w<\/em>., (Pu\u0142tusk, 1998)<\/p>\n

Mazurek, Jerzy, Kraj a emigracja: ruch ludowy wobec wychod\u017actwa ch\u0142opskiego do<\/em>
\nkraj\u00f3w Ameryki \u0141aci\u0144skiej (do 1939 roku)<\/em>, (Warszawa 2006)<\/p>\n

Mazurek, Jerzy, ed., Polska i Brazylia\u2013 bli\u017csze, ni\u017c si\u0119 wydaje. Tom studi\u00f3w z okazji 100. rocznicy nawi\u0105zania stosunk\u00f3w dyplomatycznych pomi\u0119dzy Polsk\u0105 i Brazyli\u0105 oraz 90. rocznicy powstania Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego<\/em>, (Warszawa, 2020)<\/p>\n

Moklak, Jaros\u0142aw, Z dziej\u00f3w emigracji ch\u0142opskiej do Ameryki Po\u0142udniowej. Politycy ukrai\u0144scy wobec tzw. Gor\u0105czki brazylijskiej w debatach sejmu galicyjskiego, 1895 \u2013 1896, Nowa Ukraina. Zeszyty historyczno-politologiczne<\/em>, 14 (2014), 127 \u2013 136<\/p>\n

Oko\u0142owicz, J\u00f3zef, Zadnaia polskiej polityki emigracyjnej, referat wyg\u0142oszony w kole<\/em>
\nPrzyjaci\u00f3\u0142 Nauk Politycznych w Warszawie 15 XII 1917<\/em>, (Warszawa, 1918).<\/p>\n

Pami\u0119tniki I-go Zjazdu Polak\u00f3w z Zagranicy, 14 \u2013 21 Lipiec 1929<\/em>,
\n(Warszawa, 1930)<\/p>\n

Pami\u0119tniki Trzeciego Zjazdu Prawnik\u00f3w i Ekonomist\u00f3w Polskich w Poznaniu w<\/em>
\ndniach 11 \u2013 13 wrze\u015bnia 1893 roku<\/em>, (Pozna\u0144, 1894)<\/p>\n

Pilch, Andrzej, Emigracja z ziem polskich w czasach nowo\u017cytnych i najnowszych<\/em>
\n(XVIII \u2013 XX w.)<\/em>, (Warszawa, 1984)<\/p>\n

Porter, Brian A., Who is a Pole and where is Poland? Territory and Nation in the
\nRhetoric of Polish National Democracy before 1905, Slavic Review<\/em>, 51:4
\n(1992), 639 \u2013 653<\/p>\n

Siemiradzki, J\u00f3zef, Sprawozdanie J\u00f3zefa Siemiradzkiego i Jana Wola\u0144skiego z<\/em>
\npodr\u00f3\u017cy do po\u0142udniowej Brazylii<\/em>, (Lw\u00f3w, 1902)<\/p>\n

Starczewski, Micha\u0142, Idea \u201eNowej Polski\u2019\u2019 w \u015brodowisku lwowskich narodowych demokrat\u00f3w. Racjonalna kolonizacja w duchu narodowym, w: V. Dzianisava, P. Juszkiewicz, ed., Polskie Kresy Wschodnie i ludzie stamt\u0105d. Materia\u0142y<\/em> konferencyjne, <\/em>(Warszawa 2010), 249 \u2013 256<\/p>\n

Sulikowski, Adolf, Drugi zjazd prawnik\u00f3w i ekonomist\u00f3w polskich i jego znaczenie,<\/em>
\n(Warszawa, 1890)<\/p>\n

Warcha\u0142owski, Stanis\u0142aw, I polecia\u0142 w \u015bwiat daleki: wspomnienia z Brazylii, Polski i<\/em>
\nPeru,<\/em> (Warszawa 2009)<\/p>\n

Zieli\u0144ski, Stanis\u0142aw, Dr. J\u00f3zef Siemiradzki : podr\u00f3\u017ce naukowe i dzia\u0142alno\u015b\u0107<\/em>
\nemigracyjna<\/em>, (Warszawa, 1935)<\/p>\n

\n

\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Milena Skulimowska, Londyn Stanis\u0142aw K\u0142obukowski dzia\u0142acz spo\u0142eczny z prze\u0142omu XIX i XX wieku\u00a0 Stanis\u0142aw K\u0142obukowski\u00a0urodzi\u0142 si\u0119 w 1854 r. w Powierciu ko\u0142o Kalisza, zmar\u0142 w 1917 r. w Palmas – w Brazylii. Z wykszta\u0142cenia ekonomista zwi\u0105zany z Uniwersytetem Wiede\u0144skim rozwija\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 maj\u0105c\u0105 na celu organizowanie si\u0119 polskiego wychod\u017astwa i utrwalanie ekonomicznych, i kulturowych […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":3588,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[93],"tags":[],"class_list":["post-3981","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3981","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3981"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3981\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4498,"href":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3981\/revisions\/4498"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3588"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3981"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3981"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/dziedzictwopolonii.pl\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3981"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}